Materiał dźwiękowy (zbiór dźwięków uporządkowany ze względu na wysokość dźwięku) w europejskim systemie dur-moll został podzielony na oktawyCzasami oktawę rozumie się jako interwał - odległość między wysokościami dwu dźwięków posiadających "tę samą jakość dźwiękową" (za: ), których stosunek częstotliwości to 1:2. Tutaj oktawa to zbiór sąsiadujących ze sobą dźwięków np. na klawiaturze fortepianu).
Nazwy dźwięków w oktawie gamy C-dur to: C, D, E, F, G, A, H. Jednak aby jednoznacznie określić wysokość dźwięku, należy jeszcze podać oktawę, do której dźwięk należy. Istnieje kilka notacji określających, jaka jest dokładnie wysokość dźwięku o znanej nazwie solmizacyjnej.
Notacja używana w Polsce W Polsce rozpowszechnione jest nazewnictwo, w którym kolejne oktawy nazywamy i oznaczamy: subkontra (C) (cała oktawa występuje tylko w dużych organach, posiadających głosy 32') kontra (C) wielka (C) mała (c) razkreślna (c') dwukreślna (c'') trzykreślna (c''')
Inne notacje W krajach zachodnich używana jest notacja amerykańska, zwana często notacją międzynarodową (ang. International Pitch Notation, IPN), w której kolejne oktawy numerowane są od zera, a numer oktawy zapisywany jest w indeksie dolnym po nazwie dźwięku (i ewentualnych znakach chromatycznych), np.: C0, G#4, F6.
Spotyka się też alternatywne sposoby zapisu indeksu: C(0), G#(4), F(6); C, G#, F czy C0, G#4, F6. Ta ostatnia notacja częsta jest w programach komputerowych i elektronicznych instrumentach.
W oktawy oznaczane są kolejnymi symbolami: C‚‚‚ C‚‚ C‚ C c c’ c’’ c’’’.
W konwencji angielskiej zamiast użycia znaczków przy literach zwielokrotnia się litery: CCC CC C c cc ccc.
W literaturze niemieckiej spotyka się indeksy dolne przed lub po literze dla oktaw niższych: 2C, C2; 1C, C1; a indeksy górne (tylko po literze) dla oktaw wyższych: c1, c2. System ten stosowany jest czasami w Polsce.
Notacja MIDI obejmuje kolejnych 128 wysokości tonu różniących się o półton (0-127). Najczęściej C0 to w MIDI #12, C4 - #60, ale u niektórych producentów bywa, że notacja jest przesunięta o oktawę w górę lub w dół.
„Środkowe c” Ważnym pojęciem w kontekście numeracji oktaw jest tzw. „środkowe c” (ang. middle C). Jest to dźwięk odpowiadający klawiszowi c', znajdujący się mniej więcej w połowie klawiatury fortepianu (nieco w lewo od geometrycznego środka, który we współczesnych fortepianach przebiega pomiędzy klawiszami e' i f'). Należy mieć na uwadze, że dźwięk ten może znajdować się daleko od środka skali niektórych instrumentów lub w ogóle poza ich skalą. W notacji jest to dźwięk c', w zachodnich - C4.
Drugim istotnym dźwiękiem jest dźwięk a', którego częstotliwość ujednolicono i przyjęto w 1936 jako 440 Hz. Tę częstotliwość emitują kamertony. Przy tym założeniu „środkowemu c” odpowiada ok. 261,62 Hz.
Notacji amerykańskiej (zwanej po angielsku Scientific Pitch Notation) nie należy mylić ze standardem , który przyjmuje założenie, że c' czyli C4 to 256 Hz, a C0 to 16 Hz. Wtedy dźwięki C mają całkowite częstotliwości w hercach, jednak inne dźwięki (w tym A) już nie.
Zestawienie dźwięków C NotacjaC-1C0C1C2C3NotacjaCCCcc'Notacja niemieckaC2C1Ccc1HelmholtzC,,C,Ccc'Konwencja angielskaCCCCCCcccNotacje zachodnieC0C1C2C3C4MIDI#12#24#36#48#60Hz≈ 16≈ 32≈ 64≈ 130≈ 261
Różnica między B a H
W tym kontekście należy jeszcze przypomnieć, że w literaturze polskiej i zachodniej nazwy dźwięków B i H mają inne znaczenie.
W Polsce w szeregu diatonicznym (czyli na białych klawiszach) po A następuje H, a następnie C następnej oktawy. B to dźwięk H obniżony o półton. Jest to konwencja rozpowszechniona w Niemczech i kilku sąsiednich krajach.
W konwencji „angielskiej” po A diatonicznie następuje B. Dźwięk H nie występuje. B obniżone o półton nazywa się B flat (dosł. B z bemolem; notacja B♭). Kolejne półtonyPolska konwencjaAAis/BHCAngielska konwencjaAA#/B♭BC
Przypisy
Bibliografia Franciszek Wesołowski, Zasady muzyki, PWM, 1995
Kategoria:Nazwy dźwięków