Emil Holuka-Charzewski, właśc. Emil Holuka2 lipca 1922 roku Naczelny Wódz i Naczelnik Państwa uznał majorowi intendentowi Emilowi Holuce przybrane nazwisko „Charzewski” (Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 23 z 26 lipca 1922 roku, s. 565.). W Rocznikach Oficerskich z 1923 i 1924 roku oraz w Roczniku Oficerskim Rezerw z 1934 figurował jako „Emil Holuka-Charzewski”, natomiast w Roczniku Oficerskim z 1928 roku jako „Emil Charzewski”. W wydaniach Monitora Polskiego informujących o odznaczeniu podano tożsamość „Emil Charzewski” (M.P. z 1930 r. nr 98, poz. 143.) oraz „Emil Holuka-Charzewski” (M.P. z 1932 r. nr 64, poz. 82.). W wydanej przez siebie ulotce (prawdopodobnie wyborczej) z 1935 przedstawił się jako „Emil Charzewski”. ps. „Husacki”, „Emil” (ur. 28 września 1884 lub 27 września 1890 w Raczkowej, zm. 1944) – major intendent z wyższymi studiami wojskowymi Wojska Polskiego.
Życiorys thumb|240px|Ulotka Emila Charzewskiego z 1935 Emil Holuka urodził się 28 września 1884 lub 27 września 1890 w RaczkowejW materiałach źródłowych istnieją rozbieżności co do daty urodzenia Emila Holuki-Charzewskiego. W katalogu głównym I klasy gimnazjalnej w roku szkolnym 1901/1902 podano, że urodził się „28 września 1884” (w jego klasie inni uczniowie byli wówczas zazwyczaj z roczników 1890 i 1891, np. Franciszek Löwi, aczkolwiek zdarzały się także osoby urodzone w latach 1887-1889), zob. Ta sama data urodzenia (28 września 1884) została podana także w ewidencjach wojskowych wydanych przed 1939: Sam major Charzewski podał rok 1884 w przygotowanej przez siebie ulotce (prawdopodobnie wyborczej) z 1935. Dzień 28 września 1884 wpisano też do niemieckiej księgi więziennej z 1944, a w późniejszych latach pojawiał się w publikacjach historycznych: Biogram Emila Charzewskiego w: W katalogu głównym II klasy gimnazjalnej w roku szkolnym 1902/1903 podano datę urodzenia „27 września 1884”, zob. Datę urodzenia „27 września 1884” podano w innym źródle wojskowym, zob. W katalogu głównym II klasy gimnazjalnej w roku szkolnym 1905/1906 podano datę urodzenia „27 września 1885”, zob. Na liście wyborczej z 1922 podano wiek majora Emila Charzewskiego 35 lat, co by wskazywało na rok urodzenia około 1887. Niektóre źródła wojskowe podały datę urodzenia „27 września 1890”, zob. Pismo Komendy Polskiego Korpusu Posiłkowego L.17725/17 X do c. i k. Ministerstwa Obrony Krajowej w Wiedniu z 8 grudnia 1917 roku, Centralne Archiwum Wojskowe, sygn. I.120.1.556 s. 142, Spis oficerów służących czynnie w dniu 1.6.1921 r. Dodatek do Dziennika Personalnego Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 37 z 24 września 1921 roku, s. 497, 577. Ponadto jedno źródło wskazało datę urodzenia „27 października 1890”, zob. Lista starszeństwa oficerów zawodowych. Załącznik do Dziennika Personalnego Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 13 z 8 czerwca 1922 roku, Zakłady Graficzne Ministerstwa Spraw Wojskowych, Warszawa 1922, s. 338.Inwentarz Archiwum Historycznego Muzeum Historycznego w Sanoku. Nr teczki 741: Ulotka wyborcza /?/ Emila Charzewskiego z Raczkowej – 14. 08. 1935 r.. Był synem Władysława i Anny Szuwart. Uczył się w C. K. Gimnazjum Męskim w SanokuJako Emil Holuka uczęszczał do sanockiego gimnazjum w latach szkolnych 1901/1902, 1902/1903, 1904/1905 będąc wówczas uczniem odpowiednio klas I, II, IV. i w tym czasie zamieszkiwał w tym mieście wraz z matką (pracującą w Sanoku jako zarobnica) kolejno przy ulicy Tadeusza Kościuszki 52 (1901/1902), przy ulicy Rymanowskiej 197 (1902/1903), w Posadzie Sanockiej pod numerem 75. Formalnie pozostawał wtedy pod opieką Zygmunta Mrozowskiego, rolnika z Raczkowej. Ponadto kształcił się w gimnazjum w Krakowie. Po ukończeniu pięciu klas gimnazjum został zatrudniony w C. K. Prokuratorii Skarbu we Lwowie w charakterze pomocnika kancelaryjnegoPismo Komendy Polskiego Korpusu Posiłkowego L.17725/17 X do Dowództwa Taborów w Prałkowcach z 14 listopada 1917 roku, Centralne Archiwum Wojskowe, sygn. I.120.1.556 s. 144.. We Lwowie działał w „Strzelcu”.
Po wybuchu I wojny światowej na początku sierpnia 1914 w Krakowie wstąpił do Pierwszej Kompanii Kadrowej, w szeregach której 6 sierpnia wyruszył w marszu na Kielc, później służył w składzie I Brygady. Odbył całą kampanię legionową. Nosił pseudonim „Husacki”. 1 stycznia 1917 został awansowany na chorążego taborów (). Pełnił służbę w Komendzie TaborówLista starszeństwa oficerów Legionów Polskich w dniu oddania Legionów Polskich Wojsku Polskiemu (12 kwietnia 1917), Warszawa 1917, s. 68.. Latem 1917, po kryzysie przysięgowym, wstąpił do Polskiego Korpusu Posiłkowego. Po przekroczeniu frontu pod Rarańczą w połowie lutego 1918, maszerował z legionistami celem połączenia z I Korpusem Polskim w Rosji (dowodzonym przez gen. Józefa Dowbor-Muśnickiego), po czym 15 lutego na wschodnim krańcu wsi Mamajowce dokonali aresztowania i rozbrojenia patrolu austriackiego, zaś chor. Charzewski odpowiadał za eskortę jeńców, w tym kpt. sztabu generalnego Jana Băleanu. Wkrótce potem legioniści zostali zatrzymani za wsią Żuczka od strony Czerniowiec (według innej wersji Charzewski usiłował dokonać zaaresztowania sztabu austriackiej 7 Armii w Łużanach, w związku z czym został aresztowany przez Austriaków). Już w początkowej fazie śledztwa wyszło na jaw, że Charzewski eskortował austriackich jeńców. Ranny przebywał w uwięzieniu. Po wydaniu aktu oskarżenia 17 maja 1918 był sądzony w procesie legionistów w Marmaros-Sziget od czerwca tego roku (na ławie oskarżonych zasiedli jako główni oskarżeni kapitan doktor Roman Górecki, ksiądz kapelan Józef Panaś i rotmistrz żandarmerii Norbert Okołowicz, mjr Włodzimierz Zagórski). W sierpniu 1918 przed sądem przyznał się do eskortowania kpt. Băleanu (tenże zeznając jako świadek obarczył go winą tego) i wyjaśnił, że rozkaz eskorty otrzymał z dowództwa II Brygady, natomiast zaprzeczył, że aresztował tego oficera. Proces trwał do września 1918. Według własnej relacji Charzewski był osadzony w ciężkim więzieniu przez okres dziewięciu miesięcy. W wyniku abolicji cesarskiej odzyskał wolność 2 października 1918.
Po zakończeniu wojny, rozbrojeniu Austriaków, odzyskaniu przez Polskę niepodległości oraz po własnym oswobodzeniu w listopadzie 1918 został przyjęty do Wojska Polskiego i trafił pod rozkazy Naczelnej Rady Regencyjnej w Warszawie. W tym miesiącu został skierowany do Siedlec, gdzie organizował rozbrojenie Niemców i objął stanowisko komendanta cywilnego i wojskowego okręgu siedleckiego. Odbywał służbę w sekcji gospodarczej Ministerstwa Spraw Wojskowych. Uczestniczył w wojnie polsko-bolszewickiej. 1 czerwca 1921 pełnił służbę w Wojskowym Okręgowym Zakładzie Gospodarczym LublinSpis oficerów służących czynnie w dniu 1.6.1921 r. Dodatek do Dziennika Personalnego Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 37 z 24 września 1921 roku, s. 497, 577.. 3 maja 1922 został zweryfikowany w stopniu majora ze starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919 i 22. lokatą w korpusie oficerów intendenturyLista starszeństwa oficerów zawodowych. Załącznik do Dziennika Personalnego Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 13 z 8 czerwca 1922 roku, Zakłady Graficzne Ministerstwa Spraw Wojskowych, Warszawa 1922, s. 338.. Ukończył kurs w Wyższej Szkole Wojennej. W 1923 pełnił funkcję kierownika Rejonu Intendentury Siedlce. W 1924 pełnił służbę w 3 Okręgowym Szefostwie Intendentury Dowództwa Okręgu Korpusu Nr III w Grodnie. Potem pełnił funkcje prezesa Komisji Nadzoru Technicznego Grodno, Wilno, Białystok. 2 listopada 1925 został przeniesiony służbowo z KNT Grodno na jednoroczny kurs doszkolenia przy Wyższej Szkole Intendentury w WarszawieDziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 67 z 24 czerwca 1925 roku, s. 343.. Z dniem 1 października 1926, po ukończeniu kursu, został przeniesiony do kadry oficerów służby intendentury i przydzielony do 4 Okręgowego Szefostwa Intendentury przy Dowództwie Okręgu Korpusu Nr IV w ŁodziDziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 42 z 11 października 1926 roku, s. 343.. Był kierownikiem Administracji, a następnie Szefem Służby Administracji w Łodzi. W 1929 zajmował 8. lokatę na liście starszeństwa korpusu oficerów intendentów. 30 września 1930 został przeniesiony w stan spoczynku. W 1934 jako oficer stanu spoczynku pozostawał w ewidencji Powiatowej Komendy Uzupełnień Łódź Miasto II.
W miejscach swojej służby wojskowej był aktywnie zaangażowany w organizację sfery społeczno-przemysłowej, m.in. organizował włościańskie spółdzielnie dla zbytu płodów rolnych i bydła (m.in. w Wiśniewie, Siedlcach, Białej Podlaskiej), utworzył referat rolny w Lublinie (celem zagospodarowania obszaru nieużytków o powierzchni 1200 morgów), organizował przemysł przetwórstwa płodów rolnych (fabryka marmolady, kawy, suszonych jarzyn w Białej Podlaskiej, fabryka wędlin w Lublinie). W 1921 występował w Radzie Wojewódzkiej w Lublinie. Zamieszkując w Siedlcach przy ulicy Nadkolejnej 13 był kandydatem w wyborach parlamentarnych 1922 do Sejmu RP z listy nr 7 Narodowej Partii Robotniczej w okręgu wyborczym nr 3 (Siedlce). Jako emerytowany major Wojska Polskiego zamieszkał w rodzinnej wsi Raczkowa, gdzie od około 1933 zajmował się własnym gospodarstwem rolnym.
Podczas II wojny światowej w okresie okupacji niemieckiej został działaczem podziemia (używał pseudonimu „Emil”), pełnił funkcję dowódcy miejscowej placówki Wojskowego Korpusu Służby Bezpieczeństwa. Ukrywał się na terenie Raczkowej (w tym czasie w 1942 przebywali tam inni działacze podziemia, rodzeństwo Danuta i Mieczysław Przystaszowie). Stał na czele Wojskowego Korpusu Służby Bezpieczeństwa. 13 marca 1944 roku, po nieudanej likwidacji konfidenta gestapo Franciszka Wojtasa, został aresztowany przez Niemców (podczas masowych aresztowań na sanocczyźnie z przełomu 1943/1944). Był osadzony w więzieniu w Sanoku od 15 marca 1944. Tam według relacji strażnika więziennego Nestora Kiszki ps. „Neron”, zaprzysiężonego do polskiej działalności podziemnej, mjr Charzewski miał pocieszać i podnosić na duchu innych więźniówNestor Kiszka nie wskazał w swojej relacji czasu przebywania Emila Charzewskiego w więzieniu, w związku z czym nie ma pewności, że chodzi o czas po jego aresztowaniu 13 marca 1944. Natomiast Kiszka wymienił osadzenie Charzewskiego w tymże więzieniu opisując w 1942 roku zdarzenia i wskazując obok innych aresztowanych z tego czasu, zob. . W sanockim więzieniu przebywał do 18 maja 1944, po czym został skierowany do Tarnowa.
Poniósł śmierć w 1944 z rąk Niemców. Według Romana Bańkowskiego zginął zastrzelony przez konfidenta hitlerowskiego. Podczas „Jubileuszowego Zjazdu Koleżeńskiego b. Wychowanków Gimnazjum Męskiego w Sanoku w 70-lecie pierwszej Matury” w 1958 Emil Charzewski został wymieniony w apelu poległych w obronie Ojczyzny w latach 1939–1945.
Ordery i odznaczenia Krzyż Niepodległości (17 marca 1932) „za pracę w dziele odzyskania niepodległości”. Krzyż Walecznych Złoty Krzyż Zasługi (17 marca 1930) „za zasługi na polu pracy społecznej i administracji wojska”. Odznaka Pamiątkowa Więźniów Ideowych inne odznaczenia
Uwagi
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Członkowie Towarzystwa Sportowo-Gimnastycznego „Strzelec” Kategoria:Ludzie związani z Białą Podlaską Kategoria:Ludzie związani z Lublinem Kategoria:Internowani w Syhocie Marmaroskim Kategoria:Majorowie intendenci II Rzeczypospolitej Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Niepodległości Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Walecznych (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Odznaką Pamiątkową Więźniów Ideowych Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (II Rzeczpospolita) Kategoria:Oficerowie intendenci z wyższymi studiami wojskowymi Kategoria:Oficerowie taborów Legionów Polskich 1914–1918 Kategoria:Polacy i obywatele polscy straceni przez Niemcy nazistowskie w dystrykcie krakowskim Generalnego Gubernatorstwa Kategoria:Politycy Narodowej Partii Robotniczej Kategoria:Uczniowie Gimnazjum im. Królowej Zofii w Sanoku Kategoria:Urodzeni w 1890 Kategoria:Więźniowie więzienia w Sanoku (okupacja niemiecka) Kategoria:Wojskowi związani z Grodnem Kategoria:Wojskowi związani z Łodzią