Odznaka Pamiątkowa Generalnego Inspektora Sił Zbrojnych (Odznaka Pamiątkowa GISZ) – odznaka pamiątkowa Generalnego Inspektora Sił Zbrojnych.
Historia odznaki thumb|Kwestionariusz odznaki 6 maja 1936 roku Generalny Inspektor Sił Zbrojnych, generał dywizji Edward Śmigły-Rydz zatwierdził wzór i regulamin Odznaki Pamiątkowej Generalnego Inspektora Sił Zbrojnych. Odznaka była „symboliczną i drogą pamiątką pełnienia zaszczytnej służby w GISZ w okresie od 6 sierpnia 1926 roku do 12 maja 1935 roku pod rozkazami Józefa Piłsudskiego Pierwszego Marszałka Polski, jako Generalnego Inspektora Sił Zbrojnych”.
Prawo otrzymania odznaki przysługiwało: generałom – inspektorom armii, generałom do prac przy Generalnym Inspektorze Sił Zbrojnych, oficerom sztabów inspektorów armii i generałów do prac przy GISZ, oficerom Gabinetu Generalnego Inspektora Sił Zbrojnych, oficerom Biura Inspekcji GISZ i pododdziałów bezpośrednio podległych, oficerom Samodzielnego Referatu Personalnego GISZ.
Odznakę nadawał Generalny Inspektor Sił Zbrojnych na podstawie wniosków przedstawionych przez Komisję Odznaki Pamiątkowej GISZ.
Działalność komisji i nadawanie odznak miały być zakończone do 12 maja 1937 roku.
Informacja o ustanowieniu odznaki została opublikowana w Dziennik Rozkazów Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 7 z 14 maja 1936 rokuDziennik Rozkazów Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 7 z 14 maja 1936 roku, poz. 85..
Zastanawiający jest fakt, że zarządzenie Generalnego Inspektora Sił Zbrojnych w sprawie powołania Komisji Odznaki Pamiątkowej GISZ zostało ogłoszone w rozkazie wewnętrznym Nr 23 z 7 maja 1936 roku. W tym samym rozkazie Generalny Inspektor Sił Zbrojnych określił zadania dla Komisji, która miała opracować i przedstawić: regulamin Odznaki Pamiątkowej GISZ, wzór odznaki i dyplom, listę uprawnionych do otrzymania odznaki w terminach 12 V 1936 – 12 V 1937. Ponadto Generalny Inspektor Sił Zbrojnych określił, że Komisja po zakończeniu działalności przekaże wszystkie akta szefowi Wojskowego Biura HistorycznegoRozkaz wewnętrzny Nr 23 GISZ z dnia 7 maja 1936 roku, Instytut Józefa Piłsudskiego w Ameryce, sygn. 701/1/106, s. 70..
Prawo do posiadania odznaki tracili ukarani „na czci i honorze wyrokami sądów honorowych lub sądów karnych wojskowych i cywilnych”.
Odznaka nie przysługiwała generałom pełniącym funkcje generałów inspekcjonujących i oficerom ich sztabów. Na tej podstawie odmówiono prawa do odznaki porucznikowi stanu spoczynku kawalerii Stefanowi Kajetanowi Bayerowi, który w okresie od 1 stycznia do 1 października 1927 roku pełnił służbę w sztabie generała dywizji Jana Thullie na stanowisku oficera ordynansowegoPismo por. st. sp. Stefana Kajetana Bayera do przewodniczącego Komisji odznaki pamiątkowej GISZ z 30 stycznia 1937 roku w sprawie przyznania prawa do noszenia odznaki pamiątkowej GISZ i projekt negatywnej odpowiedzi na pismo nr 301-693 opracowany przez sekretarza komisji, Instytut Józefa Piłsudskiego w Ameryce, sygn. 701/1/106, s. 250, 253. Porucznik Stefan Kajetan Bayer w 1928 roku pełnił służbę w 4 Pułku Ułanów Zaniemeńskich w Wilnie. Był dwukrotnie odznaczony Krzyżem Walecznych. Jest autorem opracowania „Zarys historii wojennej 4-go Pułku Ułanów Zaniemeńskich”, które zostało opublikowane w 1929 roku. W styczniu 1937 roku mieszkał w Wilnie przy ulicy Skopówka 6 m. 5.. Podobnie prawa do odznaki odmówiono kapitanowi żandarmerii Jerzemu Kazimierzowi Gracjanowi Dąbrowskiemu, który od 17 lipca do 27 grudnia 1929 roku pełnił służbę w 3 Plutonie Żandarmerii Warszawa, ochraniającym GISZ. Komisja odznaki uznała, że odbywanie praktyki we wspomnianym pododdziale nie stanowi dostatecznej podstawy do otrzymania odznakiPismo kpt. żand. Jerzego Dąbrowskiego z 1 Dywizjonu Żandarmerii do Komisji odznaki pamiątkowej Generalnego Inspektora Sił Zbrojnych z 21 września 1936 roku w sprawie przyznania odznaki pamiątkowej GISZ i projekt negatywnej odpowiedzi na pismo nr 301-1257 opracowany przez sekretarza komisji, Instytut Józefa Piłsudskiego w Ameryce, sygn. 701/1/106, s. 256-258..
O przyznanie odznaki mogli się ubiegać wyłącznie oficerowie, których przydział do GISZ został ogłoszony w Dzienniku Personalnym Ministerstwa Spraw Wojskowych. Z tego powodu odmówiono prawa do odznaki ówczesnemu komendantowi Centrum Wyszkolenia Kawalerii w Grudziądzu, pułkownikowi dyplomowanemu Józefowi Smoleńskiemu, który swoją prośbę o przyznanie odznaki motywował tym, że w okresie od grudnia 1928 roku do marca 1930 roku wchodził w skład „ekipy operacyjnej” pracującej w Sztabie Głównym bezpośrednio dla marszałka Polski Józefa Piłsudskiego i zgodnie z jego osobistymi wytycznymi. Poza pułkownikiem Smoleńskim, w skład „ekipy operacyjnej” wchodzili podpułkownicy dyplomowani: Karol Lenczowski, Alfred Krajewski i Andrzej Liebich oraz porucznik Franciszek DemelPismo płk. dypl. Józefa Smoleńskiego do szefa Biura Inspekcji GISZ z 5 lutego 1937 roku w sprawie przyznania odznaki pamiątkowej GISZ i projekt negatywnej odpowiedzi opracowany przez sekretarza komisji (pismo nr 301-516), Instytut Józefa Piłsudskiego w Ameryce, sygn. 701/1/106, s. 250-251..
Odznakę noszono na mundurze, na lewej piersi, nad odznaczeniami. Odznakę wraz z dyplomem osoby odznaczone nabywały na własny koszt. Koszt jednej odznaki wynosił 15 zł. Wykazy odznaczonych były ogłaszane w rozkazie wewnętrznych GISZ.
Odznaka o wymiarach 35x35 mm ma kształt ryngrafu wykonanego z blachy srebrnej. Tło emaliowane w kolorze wstążki orderu Virtuti Militari, a obramowanie w formie srebrnego wężyka generalskiego. Na środek ryngrafu nałożone złote litery „J.P.”, a pod nimi skrzyżowane dwie buławy marszałkowskie. Wykonawcą odznaki był Wiktor Gontarczyk Zakład Wyrobów Artystycznych w Bronzie, Srebrze i Złocie w Warszawie przy ulicy Miodowej 17 i 19.
thumb|Dyplom odznaki przyznanej płk. dypl. Stefanowi Kosseckiemu Wykonano 267 odznak, w tym 12 bezpłatnych. Wiktor Gontarczyk za wykonanie odznak otrzymał 2432,50 zł. Stanisław Ostoja-Chrostowski zamieszkały w Warszawie przy ulicy Natolińskiej 3 za wykonanie projektu odznaki i dyplomu otrzymał 500,00 zł, a ponadto jedną z dwunastu „bezpłatnych” odznak. Drukarnia Zakładów Wydawniczych M. Arcta S.A. w Warszawie przy ulicy Nowy Świat 35 i Doświadczalna Pracownia Graficzna Salezjańskiej Szkoły Rzemiosł w Warszawie przy ulicy Lipowej 14 za wydrukowanie dyplomów otrzymały odpowiednio 50 i 55,10 zł. Doświadczalna Pracownia Graficzna wydrukowała dyplomy na bezdrzewnym kartonie o wadze 250 gramów każdy, natomiast Drukarnia Arcta na papierze japońskim. Marian Adamski Fabryka Pudełek i Introligatornia w Warszawie-Mokotowie przy ulicy Rejtana 9 za wykonanie 305 futerałów do dyplomów i 304 opakowań-pudełek do futerału i pudełek na odznaki otrzymała 228,45 złZestawienie kasowe Komisji Odznaki Pamiątkowej GISZ z 19 lutego 1938 roku, Instytut Józefa Piłsudskiego w Ameryce, sygn. 701/1/106, s. 147..
13 listopada 2014 roku na e-aukcji w Warszawskim Centrum Numizmatycznym odznaka została wylicytowana za kwotę 6800 złWarszawskie Centrum Numizmatyczne..
Generalny Inspektor Sił Zbrojnych rozkazem Nr 301-189/38 z 21 stycznia 1938 roku zezwolił uzupełnić treść § 6 Regulaminu Odznaki Pamiątkowej GISZ w sposób następujący: „na ubraniu cywilnym w butonierce może być noszona miniatura Odznaki (wymiar 17 mm x 17 mm)”. Wykonawcą miniatury był również Wiktor Gontarczyk, a jej cena wynosiła 5 złRozkaz wewnętrzny Nr 8 GISZ z 31 stycznia 1938 roku, Instytut Józefa Piłsudskiego w Ameryce, sygn. 701/1/106, s. 53-54..
16 marca 1938 roku generał Sosnkowski złożył marszałkowi Polski Śmigły-Rydzowi „meldunek o ukończeniu prac” KomisjiMeldunek L.dz. 301-1113 przewodniczącego Komisji Odznaki Pamiątkowej GISZ o ukończeniu prac z dnia 16 marca 1938 roku, Instytut Józefa Piłsudskiego w Ameryce, sygn. 701/1/106, s. 146..
Generalny Inspektor Sił Zbrojnych rozkazem Nr 301-1113/38 z 6 kwietnia 1938 roku zatwierdził sprawozdanie Komisji Odznaki Pamiątkowej GISZ z 16 marca 1938 roku oraz nakazał likwidację i rozwiązanie komisji. Ze sprzedaży odznak uzyskano nadwyżkę kasową w kwocie 552,86 zł. Decyzją Generalnego Inspektora Sił Zbrojnych kwotę 152,86 zł przeznaczono na specjalny album Odznaki Pamiątkowej GISZ, który miał być złożony w Muzeum Pierwszego Marszałka Polski Józefa Piłsudskiego, a pozostała kwota przekazana do dyspozycji Aleksandry PiłsudskiejRozkaz wewnętrzny Nr 26 GISZ z 13 kwietnia 1938 roku, Instytut Józefa Piłsudskiego w Ameryce, sygn. 701/1/106, s. 50-52.. 9 kwietnia 1938 roku Aleksandra Piłsudska pokwitowała odbiór 400 zł.
Odznaczeni Odznaką Pamiątkową GISZ
11 maja 1936 roku Generalny Inspektor Sił Zbrojnych, generał dywizji Edward Śmigły-Rydz przyjął Odznakę Pamiątkową GISZ, przyznaną mu z dniem 12 maja 1936 roku przez Komisję Odznaki Pamiątkowej GISZ oraz nadał z dniem 12 maja Odznakę Pamiątkową GISZ niżej wymienionym generałom: thumb|Generał broni Kazimierz Sosnkowski. Na lewej piersi, nad orderami, widoczna Odznaka Pamiątkowa GISZ. gen. broni Lucjan Żeligowski, ś.p. gen. dyw. Jan Romer, ś.p. gen. dyw. Daniel Konarzewski, gen. dyw. Józef Rybak, gen. dyw. Wacław Fara, gen. dyw. Kazimierz Sosnkowski, gen. dyw. Aleksander Osiński, gen. dyw. Leonard Skierski, gen. dyw. Leon Berbecki, gen. dyw. Mieczysław Norwid-Neugebauer, gen. dyw. Juliusz Rómmel, gen. dyw. Tadeusz Piskor, gen. dyw. Stefan Dąb-Biernacki, gen. dyw. Gustaw Orlicz-Dreszer, gen. dyw. Kazimierz Fabrycy, gen. dyw. Stanisław Burhardt-Bukacki, gen. dyw. Tadeusz Kasprzycki, gen. bryg. Stanisław Kwaśniewski, gen. bryg. Władysław Bortnowski, gen. bryg. Janusz Gąsiorowski, gen. bryg. Bolesław Wieniawa-Długoszowski, gen. bryg. Mieczysław Boruta-SpiechowiczRozkaz wewnętrzny Nr 25 GISZ z 11 maja 1936 roku, Instytut Józefa Piłsudskiego w Ameryce, sygn. 701/1/106, s. 58..
Data „12 maja 1936” – pierwsza rocznica śmierci marszałka Polski Józefa Piłsudkiego – była datą nadania Odznaki wspólną dla wszystkich odznaczonych.
Poza wspomnianymi wyżej, marszałkiem Polski Edwardem Śmigły-Rydzem i Stanisławem Ostoja-Chrostowskim, odznaki „bezpłatne” otrzymali: Gabinet Ministra Spraw Wojskowych, kpt. st. sp. piech. Czesław Kiciński, były oficer ordynansowy Inspektora Armii gen. Leona Berbeckiego, wdowa po śp. mjr. dypl. piech. Franciszku Janie Białeckim, zm. 11 czerwca 1928 rokuDziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 11 z 24 lipca 1928 roku, s. 243., wdowa po śp. ppłk. dypl. art. Władysławie Karolu Gadomskim, zm. 19 października 1935 roku w WarszawieDziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 12 z 11 listopada 1935 roku, s. 127., wdowa po śp. por. kaw. Tadeuszu III Górskim, wdowa po śp. ppłk. dypl. piech. Stanisławie Krzysiku, byłym oficerze sztabu Inspektora Armii gen. Leonarda Skierskiego, wdowa po śp. kpt. art. Tadeuszu IV Nowakowskim, byłym kreślarzu w GISZ, wdowa po śp. por. Hipolicie Pachulskim, byłym kierowniku kancelarii Inspektoratu Armii we Lwowie, wdowa po śp. por. Stanisławie Wrońskim. Dwunasta odznaka została przeznaczona do albumu Odznaki Pamiątkowej GISZOgólne rozliczenie odznak, Instytut Józefa Piłsudskiego w Ameryce, sygn. 701/1/107, s. 464..
9 czerwca 1939 roku Generalny Inspektor Sił Zbrojnych nadał Odznakę generałowi brygady Wacławowi Teofilowi Stachiewiczowi, byłemu I oficerowi sztabu inspektora armiiRozkaz wewnętrzny Nr 30 GISZ z 9 czerwca 1936 roku, Instytut Józefa Piłsudskiego w Ameryce, sygn. 701/1/106, s. 1..
15 lipca 1936 roku Generalny Inspektor Sił Zbrojnych nadał Odznakę kolejnym oficerom: thumb|Generał dywizji Mieczysław Norwid-Neugebauer. Na lewej piersi, nad orderami, widoczna Odznaka Pamiątkowa GISZ i znak oficerski „Parasol”. thumb|Płk dypl. piech. Tadeusz Münnich. Na lewej piersi, nad orderami, widoczna Odznaka Pamiątkowa GISZ. płk dypl. piech. Adam Brzechwa-Ajdukiewicz, ppłk dypl. kaw. Janusz Albrecht, ppłk dypl. Kazimierz Aleksandrowicz, rtm. Jerzy Antoni Baliński, oficer ordynansowy generała Burhardt-BukackiegoRtm. Jerzy Antoni Baliński urodził się 13 grudnia 1891 roku, zmarł 25 października 1941 roku.,