Era kenozoiczna, kenozoik – era, która rozpoczęła się ok. 66 mln lat temu (od wymierania kredowego) i wciąż trwa. Era kenozoiczna bywa czasem określana mianem ery ssaków, owadów lub ery roślin kwiatowych, bowiem te grupy przeszły w niej intensywny rozwój ewolucyjny.
Najważniejsze wydarzenia w skali globalnej Era Okres(lat temu) Epoka(lat temu) Środowisko abiotyczne Środowisko biotyczne Kenozoik czwartorzęd(2,58 mln do dziś) holocen(11700 b2k do dziś) Ocieplenie klimatu, zanik lądolodów kontynentalnych na półkuli północnej (skandynawskiego w Europie i laurentyjskiego w Ameryce Płn.), powstanie Bałtyku. Intensywny rozwój społeczności ludzkiej, wyginięcie wielkich ssaków plejstocen(2,58 mln – 11700 b2k) Cykliczne zmiany klimatu (glacjały i interglacjały), wielokrotne transgresje lądolodów kontynentalnych. Pojawienie się Homo sapiens i olbrzymich ssaków plejstoceńskich. neogen(23,03 mln – 2,58 mln) pliocen(5,333 mln – 2,58 mln) Morze Śródziemne odzyskuje połączenie z Oceanem Atlantyckim, powstaje Przesmyk Panamski Wymieranie lasów, rozprzestrzenienie trawożernych kopytnych. miocen(23,03 mln – 5,333 mln)Orogeneza alpejska – powstają Alpy, Andy i Himalaje, powstanie Morza ŚródziemnegoStepowienie dużych obszarów. Istnieje już większość obecnych rodzin ptaków i ssaków. paleogen(65 mln – 23,03 mln) oligocen(33,9 mln – 23,03 mln)Duża aktywność wulkanicznaPojawiają się jeleniowate, ewoluują pierwsze naczelne eocen(56,0 mln – 33,9 mln) Oddzielenie się Ameryki Północnej od Europy i Ameryki Południowej od Antarktydy. Pojawia się wiele występujących do dziś rzędów gadów i ssaków. paleocen(66,0 mln – 56,0 mln) Strefy subtropikalne sięgają do regionów polarnych Ssaki archaiczne
Dawniejszy podział ery kenozoicznej Era Okres(lat temu) Podokres(lat temu) epoka(lat temu) Kenozoik czwartorzęd(1,87 mln do dziś) holocen(11700 b2k do dziś) plejstocen(1,87 mln – 11700 b2k) trzeciorzęd(65 mln – 1,87 mln) neogen(24 mln – 1,87 mln pliocen(5,332 mln – 1,806 mln) miocen(23,03 mln – 5,332 mln) paleogen(65 mln – 24 mln) oligocen(33,9 mln – 23,03 mln) eocen(55,8 mln – 33,9 mln) paleocen(65,5 mln – 55,8 mln)
Geologia Intensywna orogeneza alpejska doprowadziła w paleocenie do wyniesienia Gór Skalistych, a w następnych epokach gór Sierra Nevada i nowego pasma Gór Skalistych. Przez znaczną część eocenu Afryka i Ameryka Południowa były całkowicie odizolowane od lądów półkuli północnej.
Fauna W erze mezozoicznej doszło do wykształcenia najpierwotniejszych ssaków – jajorodnych stekowców. Już w kredzie istniały ssaki żyworodne – torbacze, a nawet łożyskowce. W kenozoiku ssaki nadal ewoluowały. Na początku paleogenu były to przede wszystkim pozostałości kredowe: wieloguzkowce, torbacze i prymitywne ssaki łożyskowe. Nie było dużych drapieżników. Na półkuli północnej pojawiły się pierwsze naczelne (Plesiadapiforma). Nastąpiła intensywna ewolucja łożyskowców i ich specjalizacja. Pojawiły się pradrapieżne i prakopytne (paleocen). Eocen („świt nowych czasów”) zawdzięcza nazwę pojawieniu się wielu występujących do dziś rzędów ssaków, a także niektórych istniejących nadal rodzin. Do najbardziej wyspecjalizowanych należą: nietoperze, walenie i brzegowce. Wtedy też pojawiły się lemurowate i wyrakowate. Parzystokopytne reprezentowane są m.in. przez maleńkiego „jelenia” Diacodexis, a nieparzystokopytne przez pierwszego konia – Hyracotherium.
Flora We wczesnym trzeciorzędzie wokół biegunów rozciągały się lasy wielkolistnych drzew zrzucających liście na zimę. Pozostałe obszary globu porastały lasy tropikalne.
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne
http://www.pgi.gov.pl/images/stories/przeglad/pdf/pg_2005_05_18.pdf – dyskusja na temat statusu czwartorzędu i neogenu