thumb thumb|Fragment plechy Góralka strzępiasta, przylepka strzępiasta, tarczownica strzępiasta (Montanelia panniformis (Nyl.) Divakar, A. Crespo, Wedin & Essl.) – gatunek grzybów z rodziny tarczownicowatych (Parmeliaceae). Ze względu na symbiozę z glonami zaliczany jest do porostów.
Systematyka i nazewnictwo Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Montanelia, Parmeliaceae, Lecanorales, Lecanoromycetidae, Lecanoromycetes, Pezizomycotina, Ascomycota, Fungi.
Po raz pierwszy takson ten opisał w 1860 r. William Nylander jako formę jednego z gatunków tarczownic (Parmelia prolixa f. panniformis). W 2012 r. przez lichenologów przeniesiony został do nowo utworzonego rodzaju Montanelia i nowa nazwa została uznana przez Index Fungorum. Synonimy nazwy naukowej: Imbricaria prolixa var. panniformis (Nyl.) Arnold 1870 Melanelia panniformis (Nyl.) Essl. 1978 Parmelia olivacea var. panniformis Nyl. 1859 Parmelia panniformis (Nyl.) Vain. 1881 Parmelia prolixa f. panniformis (Nyl.) Nyl. 1860 Nazwa polska według Lichenes of Poland. A fifth annotated checklist.
Charakterystyka Plecha Listkowata, dość luźno przyrośnięta do podłoża. Pojedyncza plecha osiąga średnicę do 7, wyjątkowo do 10 cm, czasami sąsiednie plechy zlewają się w jedną dużą plechę. Obwodowa część plechy jest listkowata, środkowa zbudowana jest z drobniutkich odcinków, czasami brak części listkowatej i wówczas cała plecha składa się z drobniutkich łatek. Zewnętrzne listkowate odcinki mają średnicę 1–1,5 mm a długość do 5 mm, są lekko wcięte lub rozgałęzione, a ich powierzchnia jest pomarszczona lub dołeczkowata. Odcinki środkowe mają szerokość 0,1–0,3 mm i długość do 0,5 mm, są płaskie lub zwinięte, pojedyncze lub podzielone i zwykle zachodzą na siebie tworząc gęste skupisko łatek. Górna powierzchnia plechy ma barwę ciemnooliwkową, oliwkowobrunatną, oliwkowobrązową lub ciemnobrązową, jest matowa lub nieco błyszcząca, czasami nieco oprószona. Brak na niej pseudocyfellii i izydiów. Dolna strona plechy jest pomarszczona lub dołeczkowana i w środku czarna, na obwodzie brunatna. Posiada nieliczne, czarne chwytniki. Owocniki Apotecja lekanorowe występują rzadko. Mają średnicę do 2,5 mm, ciemnobrunatne tarczki i ząbkowany brzeżek. W jednym worku powstaje 8 askospor. Są grubościenne, elipsoidalne, bezbarwne i mają rozmiary 9–11,5 × 4,5–7 μm. Licznie natomiast występują zanurzone w plesze pyknidia. Powstają w nich pykniospory o rozmiarach, (4) 5–7 × 1 μm. Reakcje barwne Kora K, C, KC–, P–, HNO3–, rdzeń K, C, KC– lub rzadko KC+ słaby różowy, P–. Kwasy porostowe: głównie perlatolit i kwas stenosporowy, w śladowych ilościach. Gatunki podobne Na skałach rośnie kilka podobnych gatunków porostów liściastych, jednak morfologicznie można je dość łatwo odróżnić: przylepka oddzielona (Melanelia disjuncta) posiada na plesze soralia, tzw. przylepka sorediowa (Montanelia sorediata) posiada urwistki.
Występowanie i siedlisko Występuje w Ameryce Północnej, Azji i Europie. W Polsce jest gatunkiem rzadkim. Dawniej (przed 1936 r.) notowana była na Pojezierzu Bałtyckim, Wyżynie Środkowomałopolskiej i w Karpatach Centralnych, obecnie z rzadka występuje tylko w Sudetach i Tatrach. Znajduje się na Czerwonej liście roślin i grzybów Polski. Ma status CR – gatunek krytycznie zagrożony (na granicy wymarcia). W Polsce podlegała ścisłej ochronie gatunkowej w latach 2004–2014, od października 2014 r. została wykreślona z listy gatunków chronionych (występuje bowiem tylko na podlegających ochronie obszarach parków narodowych – Tatrzańskiego i Karkonoskiego).
Rośnie na skałach krzemianowych, w miejscach dobrze oświetlonych, lub nieco tylko zacienionych.
Przypisy – Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 9 października 2014 r. w sprawie ochrony gatunkowej grzybów.
Kategoria:Tarczownicowate Kategoria:Porosty Kategoria:Mykobiota Polski