Zęboszczur (Fukomys) – rodzaj ssaków z rodziny kretoszczurowatych (Bathyergidae).
Rozmieszczenie geograficzne Rodzaj obejmuje gatunki występujące w Afryce.
Morfologia Długość ciała (bez ogona) 87–262 mm, długość ogona 6–33,7 mm; masa ciała 51–440 g.
Systematyka Rodzaj zdefiniował w 2006 roku niemiecko-amerykański zespół teriologów (Niemcy Dieter Kock i Hynek Burd oraz Amerykanie Colleen M. Ingram, Laurence J. Frabotta i Rodney L. Honeycutt) w artykule zatytułowanym O nomenklaturze Bathyergidae i Fukomys n. gen. (Mammalia: Rodentia), opublikowanym w czasopiśmie „Zootaxa'”. Gatunkiem typowym jest (oryginalne oznaczenie) zęboszczur kolonijny (F. damarensis).
Etymologia Fukomys: nazwa Fuko oznaczająca w języku rdzennych ludów kretoszczura i czasownik fuk(ul)a oznaczający w językach bantu oranie gleby przez kretoszczury; mus, μυος muos ‘mysz’.
Podział systematyczny Do rodzaju należą następujące gatunki: Grafika Gatunek Autor i rok opisu Nazwa zwyczajowa Podgatunki Rozmieszczenie geograficzne Podstawowe wymiaryDC – długość ciała (bez ogona); DO – długość ogona; MC – masa ciała. StatusIUCNFukomys ilariaeGippoliti & Amori, 2011zęboszczur somalijskigatunek monotypowyendemit Somalii: znany jedynie z okazu typowego prawdopodobnie zebranego w pobliżu MogadiszuDC: około 11,8 cmDO: brak danychMC: brak danych Fukomys zechi(Matschie, 1900)zęboszczur uprawowygatunek monotypowywschodnio-środkowa Ghana i północne Togo (pomiędzy rzekami Oti i Wolta)DC: 12–23 cmDO: około 1,5 cmMC: 51–283 g Fukomys foxi(O. Thomas, 1911)zęboszczur strumieniowygatunek monotypowypółnocna Nigeria (wyżyna Dżos) i środkowy Kamerun (Ngaoundéré)DC: 16,1–19,1 cmDO: 16–25 cmMC: brak danych Fukomys ochraceocinereus(von Heuglin, 1864)zęboszczur ochrowygatunek monotypowyRepublika Środkowoafrykańska, północna Demokratyczna Republika Konga, Sudan Południowy i północno-zachodnia Uganda; być może wschodni Kamerun i północno-zachodnia KeniaDC: 15,7–20 cmDO: 1,4–2,7 cmMC: brak danych Fukomys bocagei(de Winton, 1897)zęboszczur sawannowygatunek monotypowyśrodkowa i południowa Angola i północna Namibia (Owamboland); być może skrajnie południowa Demokratyczna Republika Konga i zachodnia ZambiaDC: 14,1–16,5 cmDO: 6–15 cmMC: brak danych Fukomys vandewoestijneaeVan Daele, Blondé, Stjernstedt & Adriaens, 2013zęboszczur katangijskigatunek monotypowygranica pomiędzy południową Demokratyczną Republiką Konga a północno-zachodnią Zambią; prawdopodobnie wschodnia AngolaDC: 8,7–15 cmDO: 1,4–2,1 cmMC: 64–134 g centruj|150pxFukomys mechowi(W.C.H. Peters, 1881)zęboszczur olbrzymigatunek monotypowypołudniowa i wschodnia Demokratyczna Republika Konga, wschodnia Angola i północna Zambia; niepotwierdzony w południowo-zachodniej Tanzanii (Ufipa) i północnym Malawi (Rumphi)DC: 13,5–26 cmDO: 2,3–3,4 cmMC: 218–440 g centruj|100pxFukomys livingstoniFaulkes, Mgode, E.K. Archer & N.C. Bennett, 2017gatunek monotypowyendemit Tanzanii: znany jedynie z okolic Ujiji (w pobliżu jeziora Tanganika); zakres wysokości: 2600–2625 m n.p.m.DC: około 11,5 cmDO: około 0,9 cmMC: 38–80 g centruj|100pxFukomys hanangensisFaulkes, Mgode, E.K. Archer & N.C. Bennett, 2017gatunek monotypowyendemit Tanzanii: region Manyara; zakres wysokości: 1855–2200 m n.p.m.DC: około 11,1 cmDO: około 1,2 cmMC: 35–140 g Fukomys amatus(Wroughton, 1907)zęboszczur zbrojnygatunek monotypowypołudniowo-wschodnia Demokratyczna Republika Konga i środkowa ZambiaDC: około 10,5 cmDO: około 1 cmMC: 52–71 g Fukomys whytei(O. Thomas, 1897)zęboszczur malawskigatunek monotypowypółnocne Malawi, północno-wschodnia Zambia i południowo-wschodnia Tanzania; zakres wysokości: 500–1760 m n.p.m.DC: 13–15,7 cmDO: 1,5–2 cmMC: 111–156 g centruj|150pxFukomys darlingi(O. Thomas, 1895)zęboszczur skalnygatunek monotypowypółnocne i środkowe Zimbabwe oraz środkowy MozambikDC: 12,5–16,5 cmDO: 8–13 cmMC: 54–92 g centruj|150pxFukomys damarensis(W. Ogilby, 1838)zęboszczur kolonijnygatunek monotypowypołudniowa Angola, południowa Zambia, wschodnia Namibia, większość Botswany, zachodnie Zimbabwe i północno-zachodnia Południowa Afryka (Prowincja Przylądkowa Północna)DC: 15,5–17,9 cmDO: 2,1–2,4 cmMC: 114–210 g centruj|150pxFukomys anselli(Burda, Zima, A. Scharff, Macholán & Kawalika, 1999)zęboszczur zaroślowygatunek monotypowyendemit Zambii: wzdłuż rzeki KafueDC: 10,8–13,5 cmDO: 1,4–2,3 cmMC: 65–126 g Fukomys micklemi(Chubb, 1909)zęboszczur zambijskigatunek monotypowyendemit Zambii: wzdłuż rzeki ZambeziDC: 16,5–17 cmDO: 1,8–2 cmMC: brak danych Fukomys kafuensis(Burda, Zima, A. Scharff, Macholán & Kawalika, 1999)zęboszczur polnygatunek monotypowyendemit Zambii: Park Narodowy KafueDC: 9,6–12,9 cmDO: 1,3–2 cmMC: 61–139 g Kategorie IUCN: – gatunek najmniejszej troski, – gatunek narażony, – gatunek zagrożony, – gatunki o nieokreślonym stopniu zagrożenia; – gatunki niepoddane jeszcze ocenie.
Uwagi
Przypisy Nazwy polskie za:
Kategoria:Kretoszczurowate