thumb|Jacek Malczewski, Portret Edwarda Raczyńskiego z 1903 roku Edward Aleksander Raczyński herbu Nałęcz (ur. 21 stycznia 1847 w Dreźnie, zm. 6 maja 1926 w Krakowie) – polski kolekcjoner, mecenas sztuki, wieloletni prezes Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych w Krakowie, twórca galerii w Rogalinie, wnuk Edwarda Raczyńskiego (twórcy Biblioteki Raczyńskich) i ojciec Edwarda Bernarda Raczyńskiego (prezydenta RP na uchodźstwie w latach 1979–1986).
Życiorys Hrabia Edward, wnuk hr. Edwarda Raczyńskiego, syn z pozamałżeńskiego romansu Rogera Maurycego Raczyńskiego i księżnej Zenaidy z Hołyńskich Lubomirskiej. Aby zapewnić synowi ślubne pochodzenie, jego ojciec zawarł małżeństwo z Marią Ernestyną Gotschall (1822-1851), która zgodziła się uznać go za własnego syna. Maturę zdał w 1866 roku w Królewskim Katolickim Gimnazjum w Ostrowie. Studia wyższe ukończył na kierunku prawo.
Był twórcą wielkiej galerii obrazów w Rogalinie. Zebrał 466 dzieł kupowanych w największych europejskich miastach. Do dzisiaj zachowało się ok. 350 prac. Są wśród nich obrazy Olgi Boznańskiej, Juliana Fałata, Jana Matejki, Jacka Malczewskiego, Leona Wyczółkowskiego.
W latach 1895–1913 i 1918–1926 sprawował funkcję prezesa Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych w Krakowie; po jego śmierci Towarzystwo przeżywało kryzys i było od stycznia 1927 bojkotowane przez artystów działających w Towarzystwie Artystów Polskich „Sztuka”, Związku Polskich Artystów Plastyków i Cechu Artystów Plastyków Jednoróg.
Papież Pius IX nadał mu tytuł szambelana, Order Piusa IX i medal Benemerenti. Odziedziczony po ojcu pruski tytuł hrabiowski został potwierdzony w Austrii w 1904.
Według Róży Raczyńskiej oraz niektórych historyków literatury był jednym z pierwowzorów Leona Płoszowskiego, bohatera powieści Bez dogmatu autorstwa Henryka SienkiewiczaMaria Niestrawska: Pobyty Henryka Sienkiewicza u Róży i Edwarda Raczyńskich w Rogalinie, [w:] Winieta – pismo Biblioteki Raczyńskich, 2(76)/2019, s. 13, ISSN 1509-6343.
Życie prywatne Podobnie jak ojciec i dziad, jego życie osobiste było pełne perypetii. Zakochany w swojej kuzynce Róży z Potockich, na skutek nacisków rodziny zerwał związek i poślubił w 1877 hrabiankę Marię Beatrix Krasińską, córkę wieszcza Zygmunta Krasińskiego. Jednocześnie Różę Potocką wydano za mąż za brata Marii, Władysława Krasińskiego. Oba małżeństwa okazały się nieudane i krótkotrwałe, gdyż Maria Beatrix, podobnie jak jej brat, chorowała na gruźlicę, a w dodatku była uzależniona od morfiny. Edward Raczyński poślubił swoją dawną miłość, Różę z Potockich 1. voto Krasińską w 1886 w Krzeszowicach.
Z pierwszego małżeństwa zawartego w 1877 w Warszawie z Marią Beatrix hr. Krasińską (1850-1884) był ojcem Karola Rogera Raczyńskiego (1878-1946).
Z drugiego małżeństwa zawartego w 1886 w Krzeszowicach z Różą z Potockich 1. voto Krasińską był ojcem Rogera Adama Raczyńskiego i Edwarda Bernarda Raczyńskiego.
Zobacz też Raczyńscy
Przypisy
Bibliografia Raczyński Edward Aleksander (1847–1926), Polski Słownik Biograficzny t. XXIX/1986
"Wykaz Członków i Posłów Sejmu Krajowego Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na VI. peryod w roku 1892", Lwów 1892
Kategoria:Polscy kolekcjonerzy sztuki Edward Aleksander Raczyński Kategoria:Ludzie urodzeni w Dreźnie Kategoria:Ludzie związani z Krakowem Kategoria:Absolwenci I Liceum Ogólnokształcącego im. Jana Kompałły i Wojciecha Lipskiego w Ostrowie Wielkopolskim Kategoria:Ludzie związani z Poznaniem Kategoria:Ludzie związani z Krzeszowicami Kategoria:Ludzie związani z Rogalinem Kategoria:Odznaczeni Benemerenti Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Piusa IX Kategoria:Polscy hrabiowie Królestwa Prus Kategoria:Polscy hrabiowie Cesarstwa Austrii Kategoria:Posłowie Sejmu Krajowego Galicji VI kadencji Kategoria:Szambelanowie papiescy Kategoria:Urodzeni w 1847 Kategoria:Zmarli w 1926