thumb thumb|Fragment plechy Przylepka żałobna, tarczownica żałobna (Melanelia stygia (L.) Essl.) – gatunek grzybów z rodziny tarczownicowatych (Parmeliaceae). Ze względu na symbiozę z glonami zaliczany jest do porostów.
Systematyka i nazewnictwo Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Montanelia, Parmeliaceae, Lecanorales, Lecanoromycetidae, Lecanoromycetes, Pezizomycotina, Ascomycota, Fungi.
Po raz pierwszy takson ten opisał w 1753 r. Karol Linneusz jako Lichen stygius. Obecną, uznaną przez Index Fungorum nazwę nadał mu w 1978 r. Theodore Lee Esslinger.
Synonimy nazwy naukowej:
Nazwy polskie według W. Fałtynowicza.
Charakterystyka Plecha Listkowata, tworząca kolistą lub nieregularną, dość grubą plechę o średnicę do 10 cm. Największa plecha rosnąca w Norwegii na przedpolu lodowca miała średnicę 12 cm, i liczyła sobie około 240 latGeir Hestmark1, Olav Skogesal and Øystein Skullerud. Growth in the alpine saxicolous lichensAllantoparmelia alpicola and Melanelia stygia. Nova Hedvigia, maj 2004.. Górna powierzchnia plechy jest ciemna, ma barwę czarną, brązowoczarną, oliwkowobrązową, szaroczarną lub szarobrązową, jest gładka, miejscami pomarszczona i brodawkowata. Jest głęboko wcinana, składa się z odcinków o długości 1–2 cm i szerokości 1–1,5(2) mm. Odcinki te są kilkukrotnie i nieregularnie podzielone, ich brzegi stykają się, lub zachodzą na siebie. Są spłaszczone lub wypukłe, czasami niemal wałeczkowate i zazwyczaj mają podwinięte końce. Dolna powierzchnia plechy jest matowa, na środku czarna, na obwodzie brunatna. Występują na niej nieliczne, czarne chwytniki.
Rozmnażanie Dość często na górnej powierzchni występują owocniki w postaci lekanorowych apotecjów o średnicy 2–8 mm. Mają karbowany lub brodawkowaty brzeżek i czarnobrunatne lub czarne tarczki. Powstają w nich jednokomórkowe, bezbarwne zarodniki o elipsoidalnym kształcie i rozmiarach 7,5–9.5 × 5–6 μm. W jednym worku powstaje po 8 zarodników. Dość licznie występują pyknidy. Mają duży i wystający otworek.
Występowanie i siedlisko Przylepka żałobna występuje wyłącznie na półkuli północnej, ale jest tutaj szeroko rozprzestrzeniona, występuje na wszystkich kontynentach, a także na wielu wyspach. W Europie na północy sięga po północne wybrzeża Grenlandii i archipelag Svalbard na Morzu Arktycznym. W Polsce po II wojnie światowej w dokumentacji mykologicznej podawane są stanowiska tego gatunku wyłącznie w Karpatach i Sudetach. W wyższych partiach gór jest jeszcze dość często spotykana. W Polsce podlega ścisłej ochronie gatunkowej – Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 9 października 2014 r. w sprawie ochrony gatunkowej grzybów..
W Polsce rośnie na skałach krzemianowych, w Ameryce Północnej także na pniach, gałęziach i gałązkach drzew.
Gatunki podobne Na skałach rośnie kilka podobnych gatunków porostów liściastych, jednak morfologicznie można je dość łatwo odróżnić: przylepka oddzielona (Melanelia disjuncta) posiada na plesze soralia, przylepka strzępiasta (Melanelia panniformis) ma plechę grubą, zbudowana ze skupiska łatek
Przypisy
Kategoria:Grzyby chronione Kategoria:Mykobiota Polski Kategoria:Porosty Kategoria:Taksony opisane przez Karola Linneusza Kategoria:Tarczownicowate