thumb|Grób Szymona Wiesenthala w Herclijji Szymon Wiesenthal (, ; ur. 31 grudnia 1908 w Buczaczu, zm. 20 września 2005 w Wiedniu) [dostęp 2011-10-04]. – żydowski działacz, inżynier architekt, tropiciel hitlerowskich zbrodniarzy wojennych, najsłynniejszy tzw. „łowca nazistów”. Przyczynił się do ujęcia m.in. Adolfa Eichmanna.

Życiorys Urodził się 31 grudnia 1908 roku w Buczaczu (wówczas w Austro-Węgrzech, obecnie w rejonie buczackim obwodu tarnopolskiego). Po śmierci ojca w czasie I wojny światowej jego matka przeprowadziła się na krótko wraz z dziećmi do Wiednia. Po ponownym zamążpójściu powróciła do Buczacza, gdzie Szymon uczęszczał do miejscowego gimnazjum (tutaj w roku szkolnym 1926/1927 ukończył VIII klasę, maturę zdał 23 maja 1928Sprawozdanie Dyrekcyi Państwowego Gimnazyum w Buczaczu za rok szkolny 1927/28. Buczacz: Nakładem dyrekcji Gimnazyum, odbito w drukarni S. Haldberga w Buczaczu, 1928, s. 22.), potem starał się o przyjęcie na studia na wydziale architektury Politechniki Lwowskiej. Nieprzyjęty z powodu nieformalnego stosowania zasady numerus clausus udał się na studia do Pragi. W 1932 roku ukończył Politechnikę Praską. Po studiach zamieszkał we Lwowie, gdzie do wybuchu II wojny światowej prowadził własną firmę architektoniczną. W 1936 roku ożenił się z Cylą Mueler.

22 września 1939 roku, po agresji ZSRR na Polskę na mocy paktu Ribbentrop-Mołotow Lwów został okupowany przez Armię Czerwoną. Sowieci przystąpili do likwidacji prywatnej własności, przemysłu i handlu. NKWD uwięziło teścia Wiesenthala, jego szwagier został zastrzelony, on sam zaś pozbawiony firmy. Został też zmuszony do podjęcia pracy mechanika w państwowej fabryce. Dzięki łapówce wręczonej funkcjonariuszowi NKWD uratował siebie i swoją rodzinę przed deportacją na Syberię.

29 czerwca 1941 roku Lwów został zajęty przez wojska niemieckie. Rozpoczęły się pogromy Żydów. Wiesenthal uratował życie dzięki wstawiennictwu swojego byłego pracownika, który współpracował z policją ukraińską. Po utworzeniu przez Niemców we Lwowie getta i obozu janowskiego, w którym więziono głównie Żydów, Wiesenthal przez jakiś czas był więźniem tego obozu. Udało mu się jednak dostać pracę w warsztatach kolejowych, gdzie pracował wraz z żoną. W 1942 roku naziści podjęli decyzję o tzw. ostatecznym rozwiązaniu kwestii żydowskiej. Matka Wiesenthala została wywieziona do obozu zagłady Bełżec w sierpniu 1942 roku (gdzie zginęła). Żona została uratowana (dzięki blond włosom) przy współpracy z polskim podziemiem. Jesienią 1942 roku udało się „przerzucić” ją na „aryjską” stronę. Przeżyła szczęśliwie w Warszawie – do końca nie zdekonspirowana, pod nazwiskiem „Irena Kowalska”, pracując jako laborantka. Reszta rodziny (w sumie 89 osób) zginęła podczas likwidacji getta we wrześniu 1942 roku.

Wiesenthal uratował się z akcji likwidacji Żydów w obozie kolejowym, w którym pracował, w październiku 1943 roku, dzięki pomocy zastępcy dyrektora. W czerwcu 1944 roku został ponownie osadzony w obozie janowskim. 200-osobowa SS-owska załoga obozu pozostawiła przy życiu 43 spośród 149 tys. żydowskich więźniów, aby jako straż obozowa nie podlegać wysyłce na front. Z tą niewielką grupą, zagarniając po drodze wszystkich mieszkańców wsi Chełmiec (aby poprawić proporcje nadzorcy-więźniowie) ewakuowała się na zachód przed szybko przesuwającym się frontem. Przechodząc kolejno 6 obozów koncentracyjnych (m.in. Płaszów, Gross-Rosen, Buchenwald)Guy Walters, Ścigając zło, k. 106, ., cudem unikając egzekucji, Wiesenthal dotarł do obozu Mauthausen w Górnej Austrii. Tam 5 maja 1945 roku został uwolniony przez wojska amerykańskie. Wówczas za swój życiowy cel przyjął ściganie zbrodniarzy hitlerowskich.

Był współzałożycielem w 1947 roku w Linzu Jewish Historical Documentation Center, organizacji zajmującej się gromadzeniem dokumentacji, dotyczącej zbrodni i zbrodniarzy wojennych, zamkniętej w 1954 roku. Przyczynił się m.in. do wytropienia, schwytania i skazania (w 1960 roku) jednego z głównych organizatorów „rozwiązania kwestii żydowskiej”, oficera SS, Adolfa Eichmanna, osądzonego następnie w Izraelu i skazanego na karę śmierci, a także Franza Stangla (komendanta obozów zagłady Treblinka i Sobibor). Po ujęciu Eichmanna przez Mosad, Wiesenthal otworzył w Wiedniu Żydowskie Centrum Dokumentacji. Działalność Żydowskiego Centrum Dokumentacji przyczyniła się do postawienia przed sądem ponad tysiąca zbrodniarzy nazistowskichNumerus Clausus In Poland [dostęp 2012-05-27]..

Był przeciwnikiem polityki pomijania zbrodni popełnionych przez Żydów na Żydach na rozkaz nazistów.

Współpracował z Mosadem, zbierając dane gospodarcze oraz informacje o osobach związanych z reżimami arabskimi (np. Alois Brunner)„Uważam Rze”, nr 1/2011, 07.02.2011, art. „Łowca sławy i nazistów”, s. 48..

Był dziennikarzem i pisarzem. Opublikował kilkanaście książek na temat wojny i Holokaustu. Zajmował się także muzyką – był znany z doskonałych wykonań muzyki czeskiej, węgierskiej i austriackiej. Wspierał polskie antyrasistowskie Stowarzyszenie „Nigdy Więcej”.

Otrzymał tytuł doktora honoris causa Uniwersytetu w Sarajewie (1996) i Uniwersytetu Karola w Pradze (1997). Odznaczony Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (1994).. Jego imieniem nazwano Centrum Szymona Wiesenthala – utworzoną w 1977 międzynarodową agencję zajmującą się przechowywaniem pamięci o Holokauście i obroną praw człowieka.

Zmarł w 2005 roku w Wiedniu, a pochowany został w izraelskim mieście – Herclijja.

Odznaczenia Chronologicznie: 1978 – Krzyż Komandorski Orderu Oranje-Nassau (Holandia) 1979 – Odznaka Honorowa za Zasługi dla Wyzwalania Austrii 1979 – Krzyż Komandorski Orderu Zasługi (Włochy) 1980 – Złoty Medal Kongresu (Stany Zjednoczone) 1981 – Krzyż Komandorski Orderu Zasługi (Luksemburg) 1985 – Krzyż Wielki Orderu Zasługi (RFN) 1986 – Krzyż Kawalerski Orderu Legii Honorowej (Francja) 1993 – Krzyż Honorowy za Naukę i Sztukę (Austria) 1994 – Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (Polska) 1995 – Krzyż Komandorski Orderu Zasługi (Luksemburg) 1999 – Krzyż Komandorski Orderu Białego Lwa (Czechy) 1999 – Krzyż Wielki Orderu Bernardo O’Higginsa (Chile) 2000 – Prezydencki Medal Wolności (Stany Zjednoczone) 2004 – Kawaler Komandor Orderu Imperium Brytyjskiego (Wielka Brytania) 2005 – Wielka Złota Odznaka Honorowa za Zasługi (Austria)

Publikacje Prawo nie zemsta • Wspomnienia, Znak, Kraków 2010, . Denn sie wußten, was sie tun • Zeichnungen und Aufzeichnungen aus dem KZ Mauthausen, Deuticke Franz Verlagges, Vienna 1995, . The Sunflower • On the Possibilities and Limits of Forgiveness, Schocken, 1998, . Brak sprawiedliwości wobec zbrodni hitlerowskich, Universitas, Kraków 1995, .

Przypisy

Bibliografia Simon Wiesenthal Center – Simon Wiesenthal Biography

Linki zewnętrzne Strona Centrum Wiesenthala

Kategoria:Absolwenci Gimnazjum Buczackiego Kategoria:Architekci związani ze Lwowem Kategoria:Polscy architekci Kategoria:Austriaccy działacze społeczni Kategoria:Austriaccy dziennikarze Kategoria:Austriaccy pisarze Kategoria:Łowcy nazistów Kategoria:Doktorzy honoris causa uczelni w Bośni i Hercegowinie Kategoria:Doktorzy honoris causa Uniwersytetu Jagiellońskiego Kategoria:Doktorzy honoris causa Uniwersytetu Karola Kategoria:Cudzoziemcy odznaczeni Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita) Kategoria:Kawalerowie Legii Honorowej Kategoria:Odznaczeni Prezydenckim Medalem Wolności Kategoria:Odznaczeni Odznaką Honorową za Naukę i Sztukę (Austria) Kategoria:Odznaczeni Odznaką Honorową za Zasługi dla Republiki Austrii Kategoria:Odznaczeni Orderem Lwa Białego Kategoria:Odznaczeni Orderem Imperium Brytyjskiego Kategoria:Odznaczeni Orderem Oranje-Nassau Kategoria:Odznaczeni Orderem Zasługi Republiki Federalnej Niemiec Kategoria:Odznaczeni Orderem Zasługi Republiki Włoskiej Kategoria:Odznaczeni Orderem Bernardo O’Higginsa Kategoria:Laureaci Nagrody Erazmusa Kategoria:Austriaccy Żydzi Kategoria:Więźniowie obozu janowskiego Kategoria:Więźniowie KL Buchenwald Kategoria:Więźniowie KL Gross-Rosen Kategoria:Więźniowie KL Mauthausen-Gusen Kategoria:Więźniowie KL Plaszow Kategoria:Austriaccy antyfaszyści Kategoria:Ludzie urodzeni w Buczaczu Kategoria:Urodzeni w 1908 Kategoria:Zmarli w 2005 Kategoria:Polscy Żydzi ocalali z Zagłady