thumb thumb|Polikarpow Po-2 w Muzeum Lotnictwa Polskiego 2 Pułk Nocnych Bombowców „Kraków” – oddział lotnictwa ludowego Wojska Polskiego.
Formowanie i zmiany organizacyjne Pułk sformowano w Grigoriewskoje na terenie byłego ZSRR na podstawie rozkazu dowódcy Armii Polskiej w ZSRR z 1 kwietnia 1944 r. 30 sierpnia 1944 r. wszedł on w skład 1 Dywizji Lotniczej. Decyzją dowództwa Armii Polskiej w ZSRR 2 pnb na początku kwietnia 1944 roku otrzymał nazwę „Kraków”. Zaprzysiężenia dokonano 28 maja 1944 roku na lotnisku w Grigoriewskoje. 7 września 1944 roku pułk liczył 167 ludzi i 32 samoloty Po-2.
Po zakończeniu działań wojennych powrócił do kraju na lotnisko w Bydgoszczy. W czerwcu 1945 roku pułk przemianowano na 2 pułk lotnictwa szturmowego. Rozkazem ND WP nr 189 z 22 sierpnia 1945 roku odznaczony został Krzyżem Orderu Virtuti Militari V klasy.
W styczniu 1946 roku 2 Pułk Lotnictwa Szturmowego został przeformowany na nowy etat nr 6/40 o stanie 305 wojskowych i 1 pracownika kontraktowego i przemianowany na 4 szturmowy pułk lotniczyRozkaz naczelnego dowódcy Wojska Polskiego nr 019/Org. z 22 stycznia 1946 roku..
Walki pułku 20 sierpnia 1944 roku pułk przybył na frontowe lotnisko Wola Rowska. Początkowo pułk miał wejść do działań bojowych w drugiej połowie sierpnia 1944 r., w rejonie Płońska. Ze względu na braki w wyszkoleniu polskiego personelu skierowanego do pułku, a także trudnych warunków atmosferycznych lot nie został wykonany, choć w niektórych starszych publikacjach i niektórych relacjach, pojawiają się informacje według których lot został wykonany, a w jego trakcie zniszczone zostały 4 czołgi niemieckie i 2 samochody. Różnice spowodowane są wcześniejszym rozpoczęciem działań bojowych w tym rejonie przez 9 Gwardyjską Dywizję Nocnych Bombowców.
Do działań przystąpił podczas walk o Pragę w nocy 11 września, wykonując uderzenie bombowe na oddziały niemieckiej 19 Dywizji Pancernej w rejonie Nowego Bródna. Od 13 do 22 września pułk dokonywał zrzutów żywności, broni i amunicji dla powstańców Warszawy oraz bombardował baterie artyleryjskie nieprzyjaciela w parku Ujazdowskim, Ogrodzie Botanicznym, w Łazienkach i na Polu Mokotowskim. Zrzuty odbywały się z wysokości od 100 do 20 m, bez wykorzystania spadochronów, które nie zostały dostarczone do pułku przez jednostki kwatermistrzowskie. W nocy z 29 na 30 września pułk zwalczał przeciwnika w rejonie Żerania, Wiśniewa i Tarchomina. Nocą z 30 na 31 października samoloty Po-2 startujące z wysuniętego lotniska w Zatorach atakowały wojska niemieckie na przyczółku w rejonie Pokrzywnicy.
W ramach ogólnego przygotowania wojsk do ofensywy zimowej prowadził rozpoznanie obrony nieprzyjaciela w rejonie Modlina i Warszawy. W nocy z 14 na 15 stycznia 1945 roku działał w okolicach Nowego Dworu, Leszna i Błonia. W lutym wykonywał naloty na zgrupowania przeciwnika w okolicach: Czarne, Borne Sulinowo i Wierzchowo. Na początku marca atakował punkty oporu w Kołobrzegu. Podczas walk o miasto wykonano tylko jedno zadanie bojowe nad Kołobrzegiem, ze względu na brak paliwa, które nie zostało dowiezione na czas przez jednostki kwatermistrzowskie, podlegające radzieckiej 16 Armii Lotniczej. W kwietniu pułk działał w rejonie Bad Freienwalde, Dechtow, Hakenberg, Fehrbellin i Friesack. W rejonie Berlina bombardował okolice Neustadt, Rhinow oraz wycofujące się wojska przeciwnika w okolicach Fehrbellin i Friesack. 2 maja pułk przebazował się na lotnisko Retzow, skąd załogi wykonały ostatnie loty bojowe.
Ogółem pułk wykonał około 2100 lotów bojowych.
Miejsca stacjonowania Lotniska na których bazował pułk w okresie II wojny światowej: Grigoriewskoje – od 1 kwietnia 1944 do 3 czerwca 1944 Hostomel – od 4 czerwca 1944 do 16 sierpnia 1944 Dys – od 17 sierpnia 1944 do 18 sierpnia 1944 Wola Rowska – od 17 sierpnia 1944 do 12 stycznia 1945 Radzymin – od 13 stycznia 1945 do 23 stycznia 1945 Gaj Osiecki – od 24 stycznia 1945 do 8 lutego 1945 Bydgoszcz – od 9 lutego 1945 do 11 marca 1945 Mirosławiec – od 10 marca 1945 do 14 kwietnia 1945 Barnówko – od 13 kwietnia 1945 do 21 kwietnia 1945 Heckelberg – od 20 kwietnia 1945 do 1 maja 1945 Möthlow – od 1 maja 1945 do końca wojny
Dowódcy Dowódcy w okresie II wojny światowej: ppłk Józef Smaga – od 1 kwietnia 1944 do 1 sierpnia 1944 mjr Siemion Worobiow – 2 sierpnia 1944 do końca wojny Kadra dowódcza pułku zastępca dowódcy ds. pol.-wych. – kpt. Józef Welker (od 8 V 1945 por. Wiktor Wasiuk) zastępca dowódcy ds. pilotażu – kpt. pil. Paweł Choroszczajłow szef sztabu – ppłk Grzegorz Makowoz inżynier pułku – kpt. inż. Leon Rogowski dowódca 1 eskadry – kpt. pil. Wiktor Bukowski dowódcy kluczy – por. pil. Franciszek Bogdanowicz; por. pil. Nikołaj Iwanow dowódca 2 eskadry – kpt. Mikołaj Iwanow dowódca 3 eskadry – mjr Filip Tyszkiewicz
Przeformowania 2 pułk nocnych bombowców „Kraków” → 2 pułk lotnictwa szturmowego → 4 pułk lotnictwa szturmowego → 2 pułk lotnictwa myśliwskiego „Kraków” ↘ rozformowany w 1993
Uwagi
Przypisy
Bibliografia
Rapiński Piotr, Niegościnne niebo. 4 Mieszana Dywizja Lotnicza 1944 – 1945, Oświęcim: Napoleon V, 2019.
Kategoria:Jednostki wojskowe odznaczone Orderem Virtuti Militari Kategoria:Oddziały 4 Pomorskiej Mieszanej Dywizji Lotniczej Kategoria:Polskie Siły Zbrojne w ZSRR 1943–1944 Kategoria:Pułki lotnictwa bombowego ludowego Wojska Polskiego Kategoria:Rozformowane pułki lotnicze III Rzeczypospolitej Kategoria:Wojsko w Bydgoszczy Kategoria:Wojsko w Goleniowie Kategoria:Polskie jednostki lotnicze utworzone w 1944 Kategoria:Polskie jednostki organizacyjne wojska rozwiązane w 1945 Kategoria:Historia Goleniowa