thumb|Ekstaza św. Teresy wraz z nastawą ołtarzową Ekstaza świętej Teresy – barokowa grupa rzeźbiarska wykonana przez Giovanniego Lorenzo Berniniego w latach 1647-52 na zamówienie kardynała Cornaro do jego kaplicy rodowej przy kościele Santa Maria della Vittoria w Rzymie. Przedstawia ona świętą Teresę z Avili i anioła. Dzieło to stało się najbardziej kontrowersyjnym w dorobku Berniniego, ale i najbardziej podziwianymA. Bochnak, Historia sztuki nowożytnej, Warszawa-Kraków 1985, t. II, s. 36.Sztuka baroku, red. R. Toman, 2004, s. 286. oraz uznanym za jego szczytowe osiągnięcieOpinia Juliana Pagaczewskiego, za: A. Bochnak, Historia sztuki nowożytnej, Warszawa-Kraków 1985, t. II, s. 36..
Rzeźba z białego marmuru umieszczona jest w niszy w nastawie ołtarzowej w kaplicy Cornaro, oddzielonej od głównej przestrzeni kościoła jedynie niską balustradą. Kompozycja ma charakter niemal teatralny, co podkreślają wyrzeźbieni członkowie rodziny fundatora, umieszczeni w lożach po bokach kaplicy.
Ukazana przez Berniniego scena jest ilustracją widzenia Teresy, w którym zobaczyła anioła. Włócznią przeszył jej serce, sprawiając ból i radość równocześnie. Jan od Krzyża tak opisał to przeżycie:
Bernini ukazał właśnie ów moment, gdy tracąca przytomność Teresa oczekuje na włócznię, trzymaną przez anioła. Święta unosi się na obłoku, jej noga i ręka zwisają bezwładnie, wysuwając się spośród obficie fałdowanej szaty. Teresa zamyka oczy, równocześnie niby wydając jęk z wpółotwartych ust. Nad nią stoi młodzieńczy anioł o delikatnych rysach i tajemniczym uśmiechu, wyciągający w jej kierunku strzałę. Intrygujący uśmiech anioła kontrastuje z pełną emocji twarzą kobiety. Niebiański wysłannik również owinięty jest zwojem materiału, w zagłębieniach którego przenikają się cienie, dając wrażenie głębokich fałd. Szaty obojga postaci wydają się tworzyć jedność.
Ponad nimi znajduje się niewidoczne okno, przez które wpada światło, oświetlające ich i podkreślające blask złotych promieni w tle. Jak pisze Jan Białostocki: Wnikliwość obserwacji [i] przemyślane użycie środków tworzących iluzję połączone są dla stworzenia potężnego efektu i wywołania wrażenia porywającego duszę widza podatnego na religijne wzruszenieJ. Białostocki, Sztuka cenniejsza niż złoto, Warszawa 2004, s. 463.. Zdaniem Juliana Pagaczewskiego spośród różnych przedstawień ekstaz to właśnie ta stała się najsławniejsza jako najlepszy plastyczny wyraz mistyczno-ekstatycznego kierunku, który był jednym z najbardziej znamiennych objawów życia religijnego w epoce kontrreformacjiZa: A. Bochnak, Historia sztuki nowożytnej, Warszawa-Kraków 1985, t. II, s. 36.. Powszechny zachwyt współczesnych spowodował liczne powtórzenia rozwiązań Berniniego, m.in. wykorzystanego tu motywu obłoku z puttami. Jednak aplauz doby baroku sto lat później zamienił się w krytykę, dotyczącą choćby owych tłustych aniołków czy trywialnie wyeksponowanej erotykiSztuka baroku, red. R. Toman, 2004, s. 288..
Przypisy
Kategoria:Rzeźby Giovanniego Lorenza Berniniego Kategoria:Rzeźby o tematyce religijnej Kategoria:Rzeźby baroku Kategoria:Rzeźby we włoskich kolekcjach Kategoria:Mistyka chrześcijańska w sztuce