Kompromis 1850 roku () – porozumienie wypracowane pomiędzy amerykańskimi stanami północnymi a południowymi.
W związku z przyłączeniem do Stanów Zjednoczonych terenów zdobytych w wojnie z Meksykiem rozgorzał spór o ich status. Kalifornia we wniosku o przyjęcie do Unii chciała, aby na jej terenie zakazano niewolnictwa. Przedstawiciele Południa w Kongresie sprzeciwili się uznaniu nowego stanu, uzasadniając to „naruszeniem równowagi” między stanami wolnymi a niewolniczymi (było ich po piętnaście z każdej strony). Wydawało się, że dojdzie do secesji. Prezydent Stanów Zjednoczonych James Polk proponował wydłużenie aż do Pacyfiku ustalonej w 1820 roku granicy niewolnictwa, oznaczało to odrzucenie żądań mieszkańców (inny plan mówił o podziale Kalifornii na północną i południową, w tej drugiej eksploatowano by złoto rękoma niewolników).
Senator z Kentucky Henry Clay (Partia Wigów), 27 stycznia 1850 roku przedstawił pakiet legislacyjny, zawierający następujące punkty: uznanie Kalifornii za stan wolny; niewolnictwo nie będzie zakazane na Terytorium Utah i Terytorium Nowego Meksyku utworzonych z pozostałej części uzyskanej od Meksyku; zrzeczenie się pretensji Teksasu do znacznych obszarów Nowego Meksyku; przejęcie przez Stany Zjednoczone długu państwowego Meksyku w zamian za odstąpione obszary; zakaz międzystanowego handlu ludźmi w Waszyngtonie przy pozostawieniu instytucji niewolnictwa; zaostrzenie przepisów o zbiegłych niewolnikach.
Projekt ten był kompilacją i usystematyzowaniem przez Claya różnych projektów kompromisowych zgłoszonych przedtem w Kongresie.
Senator John C. Calhoun (Karolina Południowa) oprotestował projekt, żądając zmian w Konstytucji chroniących interesy właścicieli niewolników, jednak wkrótce zmarł, co osłabiło opór Południa. Senator z Massachusetts Daniel Webster w mowie z 7 marca poparł kompromis, piętnując ekstremistów obu stron wzbudził rozgoryczenie polityków Wolnej Ziemi oraz ich zagorzałych przeciwników z Południa. Senator William H. Seward (Nowy Jork) wystąpił z wnioskiem, że moralność, „prawo wyższe niźli Konstytucja” (a higher law than the Constitution), zakazuje niewolnictwa, a tym samym wprowadzania go na nowych terytoriach. Odwrócił w ten sposób dotychczasowy argument Demokratów twierdzących, że „prawo” takie zabrania zakazywania wprowadzania tej instytucji.
Nowy prezydent Zachary Taylor, plantator i właściciel niewolników, sprzeciwiał się żądaniom ekspansji niewolnictwa. Po jego śmierci stanowisko prezydenta objął bardziej skłonny do ustępstw Millard Fillmore.
Senator Stephen A. Douglas, demokrata z Illinois, wyodrębnił z programu Claya projekty osobnych ustaw i doprowadził do ich przegłosowania we wrześniu 1850 roku. Kompromis nie zadowalał żadnej ze stron. O statusie obu terytoriów zdecydować miała wola osadników.
Spór przycichł, lecz wkrótce zainicjowana przez Douglasa ustawa o Kansas i Nebrasce rozpaliła go na nowo.
Uwagi
Bibliografia Leon Korusiewicz, Przyczyny wojny secesyjnej, Warszawa 1967 Historia Stanów Zjednoczonych Ameryki, tom 3, 1848–1917 Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1995
Linki zewnętrzne Primary Documents in American History: Compromise of 1850 The Compromise of 1850 (dokumenty)
Kategoria:1850 w Stanach Zjednoczonych Kategoria:Niewolnictwo w Stanach Zjednoczonych Kategoria:Ustawy Kongresu Stanów Zjednoczonych