Fenobarbital (), luminal – organiczny związek chemiczny, fenylowo-etylowa pochodna kwasu barbiturowego. Stosowany jako środek o bardzo silnym działaniu nasennym i uspokajającym, należy do grupy barbituranów. Ma również silne i długotrwałe działanie przeciwdrgawkowe. W dużych dawkach indukuje długi sen z okresem ponarkotycznym. Wprowadzony do lecznictwa w 1912 roku przez firmę farmaceutyczną Bayer pod nazwą handlową Luminal. Działanie opiera się na interakcji z kompleksem receptora GABA. Fenobarbital, jak i inne barbiturany, powoduje zwiększenie powinowactwa receptora do endogennych ligandów. Wpływa także bezpośrednio na kanał chlorkowy. W ten sposób prowadzi do hiperpolaryzacji błony komórkowej neuronu i tłumi jego aktywność.

Działanie Barbiturany modyfikują przewodnictwo jonów , i . Działają niezależnie od GABA przez swoje miejsce rozpoznawcze (receptor GABA-A), bezpośrednio stymulując przepływ anionów . Ta niezależność pozwala kwasowi γ-aminomasłowemu (GABA) doprowadzać prawie bez ograniczenia do bardzo głębokiego i długotrwałego hamowania wielu podstawowych funkcji mózgu. Nasilają hamowanie zarówno presynaptyczne, jak i postsynaptyczne. Wiąże się z receptorem GABA-A (nie wiąże się z GABA-C). Przedłuża okres otwarcia kanału w receptorze GABA-A (Benzodiazepiny zwiększają częstotliwość otwarcia kanału ).

Wywiera działanie przez wpływ na kompleks receptorowy GABA związany z kanałem dla jonów , po związaniu z kompleksem receptorowym powoduje nasilenie hamowania GABA-ergicznego w wyniku zwiększonego napływu jonów chlorkowych do wnętrza neuronu. Blokuje zależny od napięcia kanał wapniowy. Prawdopodobnie zaburza równowagę między procesami pobudzania a hamowania neuronów w różnych strukturach mózgu, poprzez nasilenie blokującego wpływu GABA na przekaźnictwo nerwowe (receptory GABA-A). Fenobarbital działa hamująco na neurony układu limbicznego, tworu siatkowatego w mózgu, a także podwzgórza, upośledza przekazywanie bodźców do kory mózgowej z tych struktur. Fenobarbital wzmacnia efekt hamujący neuroprzekaźnika GABA a podany w wysokich dawkach działa jak analog GABA. Jest jednym z modulatorów receptora GABA-A. Redukuje pobudzający wpływ glutaminianów.

Eliminacja: ok. 25% przez nerki w postaci niezmienionej (większy odsetek przy moczu alkalicznym lub przy poliurii), reszta metabolizowana w wątrobie. Poziom leczniczy w osoczu 15–40 mg/l.

Wskazania Napady ogniskowe, lek przeciwdrgawkowy drugiego wyboru przy napadach grand mal, najczęściej w kombinacji. Serie wielkich napadów, stan padaczkowy grand mal: lek drugiego wyboru, jeżeli fenytoina, diazepam lub klonazepam nie są skuteczne. Lek nasenny. Powoduje również zmniejszenie poziomu bilirubiny we krwi. Skuteczne jest również podawanie fenobarbitalu w żółtaczce fizjologicznej noworodków ze względu na zdolność indukowania układu metabolizującego bilirubinę niesprzężoną.

Przeciwwskazania choroba wieńcowa miastenia zatrucie alkoholem lub lekami uspokajającymi ostra porfiria wątrobowa ciężkie zaburzenia czynności nerek i wątroby wstrząs stan astmatyczny ciąża okres karmienia.

Dawkowanie dożylnie 100 mg powoli w ciągu co najmniej 4 min perfusor: 600 mg na 50 ml 0,9% NaCl, podawać 0,2–0,4 mg/kg m.c./godz. = 12–24 mg/godz. = 12–24 ml/godz. dla pacjenta 60 kg m.c. maksymalna dawka dzienna 600 mg domięśniowo maksymalnie 800 mg/d jako okresowa ochrona przed atakami, jeżeli doustne podanie innych leków przeciwpadaczkowych nie jest możliwe (np. z powodu zabiegu).

Objawy niepożądane Możliwe działania niepożądane: niewydolność serca hipotermia po dużych dawkach zaparcie.

Przy długotrwałym podawaniu: osteopatia (niedobór witaminy K) u noworodków matek leczonych fenobarbitalem niedokrwistość megaloblastyczna (niedobór kwasu foliowego) polyfibromatosis (przykurcz Dupuytrena, bolesna sztywność barku) dysforia zaburzenia świadomości stany podniecenia spowolnienie reakcji paradoksalne reakcje wysypki bóle głowy wstrząs bradykardia zaburzenia wzroku.

Fenobarbital jest klasyfikowany przez Międzynarodową Agencję Badań nad Rakiem jako związek możliwie rakotwórczy dla człowieka (grupa 2B) z uwagi na niewystarczające dowody na jego rakotwórczość u ludzi, jednak udowodnioną rakotwórczość w badaniach na zwierzętach laboratoryjnych (m.in. myszach i szczurach).

Interakcje Inne ośrodkowo działające leki i alkohol powodują wzmocnienie działania uspokajającego fenobarbitalu. Równoczesne stosowanie kwasu walproinowego powoduje podwyższenie poziomu fenobarbitalu w osoczu wskutek zwolnionej eliminacji.

Indukcja enzymatyczna -» przyspieszony rozkład hormonów steroidowych (doustne środki antykoncepcyjne, kortykosteroidy), inne leki przeciwpadaczkowe, dikumarol, izoniazyd, chloramfenikol i wiele innych.

Zatrucia ostre Przedawkowanie wywołuje głęboki sen, a następnie śpiączkę wraz z niebezpieczeństwem porażenia układu oddechowego. Niekiedy daje się zauważyć tzw. hippus, swoisty objaw fenobarbitalu polegający na nagłym rozszerzeniu, a następnie zwężeniu źrenic. Fenobarbital przyjęty jednorazowo w dawce 1 g może spowodować zgon, dawka śmiertelna wynosi średnio 4 g. Leczenie polega głównie na przyspieszeniu eliminacji leku z organizmu poprzez diurezę z alkalizacją, hemodializę lub hemoperfuzję oraz wspomaganiu krążenia i oddychania (drenaż dróg oddechowych, tlenoterapia).

Uwagi Przy dużych dawkach fenobarbital ma ujemny wpływ na serce. Zaleca się oznaczanie poziomu fenobarbitalu w osoczu.

Obecnie, jako lek nasenny i uspokajający fenobarbital nie jest zalecany.

Preparaty W Polsce dostępne są preparaty proste Phenobarbitalum (subst. do receptury aptecznej) i Luminalum (tabletki lub czopki) oraz preparaty złożone: Bellergot, tabl. (luminal + winian ergotaminy + wyciąg z pokrzyku wilczej jagody) Milocardin, krople doustne (luminal + bromural + olejek z mięty pieprzowej + olejek chmielowy); wycofany z obrotu.

Od 1985 roku fenobarbital jest klasyfikowany w Polsce jako substancja psychotropowa grupy IV-P.

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Barbiturany Kategoria:Leki z listy leków podstawowych Światowej Organizacji Zdrowia