Kościół Sant’Anastasia w Weronie

Kościół Sant’Anastasia w Weronie (pol. kościół św. Anastazji w WeronieNazywany często bazyliką, choć formalnie nie posiada tego tytułu.) – rzymskokatolicki kościół w Weronie, w diecezji Werony. Kościół parafialny parafii św. Piotra z Werony (Parrocchia di San Pietro Da Verona In Santa Anastasia). Najważniejszy gotycki zabytek architektury sakralnej miasta. Zbudowany w zasadniczej części w latach 1290–1481, dzięki funduszom rodu Scaligeri. Odrestaurowany w latach 1878–1881. Fasada pozostaje nieukończona do dziś. We wnętrzu świątyni zachowało się wiele wybitnych dzieł sztuki, z których najsłynniejszym jest fresk Pisanella, Święty Jerzy i księżniczka, utrzymany w stylu gotyku międzynarodowego.

Historia Pierwszy kościół pod wezwaniem św. Anastazji znajdował się w mieście w czasach Longobardów w IX wieku i był usytuowany razem z nieistniejącym już kościołem San Remigio na końcu rzymskiej decumanus, przy wejściu na starożytny most Ponte Postumio. Budowa obecnej bazyliki pod wezwaniem św. Piotra Męczennika rozpoczęła się w 1290 roku, kiedy w mieście, z polecenia biskupa Pietro della Scala, osiedlili się dominikanie. Budowę kościoła przez dwa stulecia wspierał ród Scaligeri, dopóki nie przeniósł się do Republiki Weneckiej. Miejsce pod budowę kościoła wybrano w pobliżu Piazza dei Signori, gdzie Scaligeri mieli swoje pałace; kościół przypuszczalnie od początku miał być ich oficjalnym kościołem dworskim.

W 1471 roku kościół został konsekrowany. W kolejnych stuleciach zbudowano nowe ołtarze i kaplice. W 1307 roku kościół otrzymał wezwanie św. Piotra Męczennika, patrona Werony (wspólnie ze św. Zenonem). Jego obecne wezwanie nawiązuje do poprzedniego kościoła św. Anastazji. Sant’Anastasia jest największym kościołem Werony i głównym kościołem rodu Scaligeri oraz innych rodów miasta. Gruntowna renowacja świątyni miała miejsce w latach 1878–1881.

Architektura Wygląd zewnętrzny Fasada thumb|left|Fasada Kościół został zbudowany we włoskim stylu gotyckim, jako założenie trzynawowe z transeptem i pięcioma wielokątnymi apsydami. Elewacja nie jest ukończona, chociaż niektóre jej projekty zaprezentowano w 1430 oraz w 1522 roku Obecnie ma ona gotycki portal, natomiast filary pochodzą z epoki renesansu. Górne jej partie pozbawione są okładziny z cegieł. Portal wykonany został z różnobarwnego marmuru, dzięki czemu kontrastuje z ciepłą, ceglaną barwą fasady. Jest jednym z niewielu na terenie Włoch przykładów gotyku z drugiej strony Alp. Ponad drzwiami znajduje się architraw, udekorowany scenami z życia Jezusa. Architraw flankują rzeźby Świętej Anastazji i Świętej Katarzyny. Na kolumnie środkowej, dzielącej portal na dwie części, umieszczona została rzeźba Madonny z Dzieciątkiem. thumb|180px|Grobowiec CastelbarcoW tympanonie głównym portalu przedstawiona została Trójca Święta: Bóg Ojciec, siedzący na gotyckiej katedrze, z krucyfiksem między kolanami oraz Duch Święty ukazany jako gołąb unoszący się nad Chrystusem. Kompozycji dopełniają dwa anioły unoszące się nad Trójcą, którą flankują dwie osoby klęczące w adoracji: po prawej prawdopodobnie Święty Józef, a po lewej z pewnością Maryja. W mniejszym tympanonie, nad prawymi drzwiami ukazani zostali mieszkańcy Werony adorujący pod przewodnictwem biskupa Trójcę Świętą, natomiast w tympanonie nad lewymi drzwiami widnieje św. Piotr Męczennik z czarno-białym sztandarem dominikańskim, prowadzący swych braci do adoracji Trójcy Świętej.

Grobowiec Guglielmo da Castelbarco Po lewej stronie fasady znajduje się grobowiec Guglielmo da Castelbarco, który był jednym z głównych darczyńców wspierających budowę pierwotnego kościoła oraz przyjacielem i doradcą Cangrande I della Scala. Grobowiec ten, mający formę arki i tak też określany, jest pierwszym z serii tego typu nagrobków rodu Scaligeri na terenie Werony (arche Scaligere). Charakterystyczna arka przykryta jest baldachimem wspartym na 4 kolumnach, zamkniętych od góry ostrołukiem. Grobowce Scaligerich należą do głównych dzieł sztuki werońskiego gotyku. Cały ich kompleks znajduje się przy kościele Santa Maria Antica.

Dzwonnica thumb|Dzwonnica Dzwonnica ma 72 m wysokości, a jej podstawa 8 x 8 m. Na jej temat zachowało się niewiele informacji; została zbudowana przy ostatniej kaplicy po lewej stronie, na wysokości ołtarza głównego. Pomieszczenie z dzwonami ma z każdej strony duże okno w formie triforium; powyżej niego biegnie wokół galeria, zbudowana z niewielkich, cienkich i eleganckich kolumn; z posadzki okolonej galerią wyrasta stożkowy hełm, wieńczący dzwonnicę. Styl dzwonnicy wskazuje na początek XV wieku, jednak nie wyklucza się możliwości, że jej budowa została zapoczątkowana wcześniej. W 1555 oraz w 1661 roku wieża dzwonnicy była restaurowana roku z powodu szkód wywołanych uderzeniem pioruna.

Dzwony Pierwotnie w dzwonnicy znajdowało się 5 dzwonów: 2 z nich (o wadze 700 i 300 kg) zostały odlane w 1460 roku w ludwisarni Gasparino da Vicenza, 2 kolejne (1300 i 500 kg) w 1488 roku w ludwisarni Antonio Geronimo Zeno Michel di Francia, zaś ostatni (100 kg) w 1650 roku w zakładzie Bartolomeo Pesentiego. Dzwon największy został odlany ponownie w latach 1622 (Bracia di Levo) i 1649 (Bartolomeo Pesenti). Dzwon o wadze 500 kg odlano ponownie w 1555 roku (bracia Bonaventurini), a dzwon o wadze 300 kg w 1622 roku (di Levo). W 1821 roku zdecydowano się odlać dzwony ponownie. Nadal było ich 5, a największy z nich ważył 1090 kg i miał średnicę około 125 cm. W 1833 roku z powodu pęknięć dwóch dzwonów odlano je wszystkie po raz kolejny, w ludwisarni Antonia Selegariego. Rezultat nie był zadowalający i w 1839 roku zlecono ludwisarni Luigiego Cavadiniego ponowny odlew dzwonów, które zachowały się do dzisiaj. 13 sierpnia 1839 roku odlano 5 największych dzwonów, a 1840 roku Cavadini odlał szósty dzwon. W 1923 roku odlano 3 małe dzwony. W Wielkanoc 1989 roku największy dzwon urwał się i uległ zniszczeniu, więc odlano go ponownie. Zestaw 9 dzwonów z powodu swego szlachetnego dźwięku i charakterystycznego brzmienia należy do najbardziej cenionych w diecezji Werony.

Aktualny zestaw dzwonów: Nr Rok odlania Zakład ludwisarski Średnica (cm) Waga (kg) Wysokość tonu 1 1989 De Poli Vittorio Veneto 143 1787 c3 2 1839 Cavadini Francesco e Luigi 124 1089 d3 3 1839 Cavadini Francesco e Luigi 111 785 e3 4 1839 Cavadini Francesco e Luigi 104 641 f3 5 1839 Cavadini Francesco e Luigi 91 452 g3 6 1840 Cavadini Francesco e Luigi 82 313 a3 7 1923 Cavadini Achille ed Ettore 74 243 h3 8 1923 Cavadini Achille ed Ettore 67 207 c4 9 1923 Cavadini Achille ed Ettore 61 142 d4

Wnętrze thumb|Wnętrze – widok w kierunku prezbiterium Kościół został zbudowany na planie krzyża łacińskiego. Apsydę otaczają cztery kaplice. Dwanaście wielkich, marmurowych kolumn z gotyckimi kapitelami dzieli wnętrze na trzy nawy oraz transept. Do jego przedniej części dobudowano 4 kaplice; z 3 pozostałych jedna mieści się w jego lewym ramieniu, a 2 ostatnie zostały ulokowane w narożnikach pomiędzy jego tylną częścią a nawami bocznymi. Obszerne wnętrze charakteryzuje się barwną jednorodnością, począwszy od ornamentów roślinnych na sklepieniach do delikatnych barw kolumn i posadzki. Do wystroju wnętrza użyto czerwonego marmuru z Werony, przeplatając go białym marmurem z Istrii i czarnym bazanitem. Przy wejściu do świątyni stoją dwie chrzcielnice, których charakterystyczne trzony maja formę tzw. garbusów (wł. gobbi). Ten z lewej, najstarszy, jest dziełem Gabriele Caliari, ojca Paolo Veronese. Kaplice są bogato dekorowane, dzięki czemu Sant’Anastasia należy do najcenniejszych kościołów w Weronie.

Prezbiterium Ołtarz główny Apsyda została odrestaurowana w latach 50. Witraże w jej oknach pochodzą z 1935 roku i przedstawiają, od lewej: Świętego Tomasza, Świętą Katarzynę ze Sieny, Świętego Piotra Męczennika, Świętą Różę z Limy i Świętego Dominika.

Ołtarz główny poświęcony jest Świętemu Piotrowi Męczennikowi. Duży barokowy ołtarz z tabernakulum został umieszczony w centrum kaplicy 22 marca 1592 roku. Mensę ołtarzową wykonano z jasnożółtego marmuru. Obraz w ołtarzu, pędzla Torellego, przedstawiający Męczeństwo Świętego Piotra, zamknięty w dużej marmurowej oprawie, został przeniesiony i umieszczony w zakrystii nad wewnętrznym portalem, podczas gdy marmurową oprawę przekazano Ojcom Kamilianom od Świętego Juliana dla dekoracji ich ołtarza. Nowa konstrukcja ołtarza głównego w kościele Sant’Anastasia dostosowana została do jego stylu; nowa posadzka oraz przeniesienie chóru wydobyły na światło dzienne starożytne fundamenty pierwotnego ołtarza, na których wspiera się obecny ołtarz. Wokół antycznej mensy biegnie dekoracyjna sztukateria, na której umieszczono napis: „Lapis iste pro anima Bonaventurae”, datowany na koniec XIII wieku.

Fresk Sąd Ostateczny thumb|Fresk Sąd Ostateczny Na prawej ścianie prezbiterium odsłonięto imponujący fresk przedstawiający Sąd Ostateczny, przypisywany Turone (1350). Malowidło zajmuje łączną powierzchnię około 34,35 m². U góry widoczny jest Sędzia pomiędzy Matką Boską, Świętym Janem Chrzcicielem oraz apostołami rozmieszczonymi na dole w dwóch grupach, po sześciu z każdej strony. W centrum pomiędzy dwoma aniołami znajduje się krzyż, a po bokach zbawieni, prowadzeni przez anioły (po lewej stronie) oraz potępieni, prowadzeni przez demony (po prawej).

Pomnik Cortesii Serego thumb|Pomnik Cortesii Serego. Powyżej fresk Zwiastowanie Znajdujący się na lewej ścianie majestatyczny pomnik Cortesii Serego został wzniesiony w latach 1424–1429. Ostatnie ozdoby, zwłaszcza obrazy świętych dominikanów wokół mauzoleum, zostały dodane później. Autorstwo posągu Cortesii Serego na koniu przypisuje się Nanniemu di Bartolo, zwanemu Rosso lub Pietro di Niccolò Lambertiemu. Pomnik Cortesii Serego flankują stojące poniżej postacie: Świętego Dominika i Świętego Tomasza. Po lewej stronie, w pobliżu postaci Archanioła widoczne są wmurowane dwa duże żelazne haki, jeden powyżej i drugi poniżej rzeźbionych gałęzi. Były one wykorzystywane do utrzymywania się drewnianego sarkofagu zawierającego szczątki zmarłego, podobnie jak haki po przeciwległej stronie. Przed niewielkimi drzwiami w lewej ścianie, znajduje się niewielka komora, której otwór umożliwiał więźniom siedzącym w sąsiedniej kaplicy obserwowanie kapłana celebrującego mszę.

Wielki fresk przedstawiający scenę Zwiastowania przypisywany jest Stefano da Verona lub Michele Giambono. Prace przy jego odsłonięciu rozpoczęły się pod koniec 1941 roku, a zakończyły pod koniec kwietnia 1942.

Kaplica rodu Pellegrini Kaplica Pellegrinich znajduje się na prawo od prezbiterium. Najwyższej próby marmurowy sarkofag, zdobiony insygniami rodu Pellegrini oraz rzeźbami, jest wsparty o ścianę po lewej stronie wejścia. Fresk nad grobowcem przedstawia Andreę Pellegriniego klęczącego przed Matką Bożą i świętymi. Autorstwo fresku przypisywane jest szkole Altichiero. Przed sarkofagiem Pellegrinich znajduje się inny, powstały w niezbyt odległej epoce. Jest ozdobiony herbami rodów Pellegrini i Bevilacqua. Imponujący fresk przedstawia trzy postacie oznaczone herbami rodu Bevilacqua, oddające cześć Matce Bożej z Dzieciątkiem. Są to: wojownik klęczący (po lewej stronie), wojownik modlący się (po prawej) i nieopodal niego klęczący chłopiec w stroju żołnierza. Pomnik powstał przypuszczalnie pod koniec XIV lub początku XV wieku. Na ścianach kaplicy umieszczone są słynne tabliczki z terakoty, przedstawiające 24 sceny z życia, męki i śmierci Chrystusa. Powstały one w XV wieku a ich autorstwo jest przypisywane Michele da Firenze lub szkole Lucca della Robbia. W kaplicy znajduje się również reliefowy pomnik barona Guglielmo De Bibra, ukazanego jako rycerz w pełnym uzbrojeniu, z halabardą w lewej ręce i hełmem z pióropuszem w prawej. U stóp rycerza leży lew, na bokach którego widnieją bliżej nieokreślone herby.

Fresk Święty Jerzy i księżniczka thumb|left|Wejście do kaplicy Pelegrinich. U góry widoczny fresk Pisanella Święty Jerzy i księżniczka thumb|Pisanello, prawa część fresku Święty Jerzy i księżniczka, ok. 1433–1438