Nokturny op. 15 (nr 1 – F-dur (1830–1831), nr 2 – Fis-dur (1830–1831) i nr 3 – g-moll (1833)) – trzy nokturny skomponowane przez Fryderyka Chopina w latach 1830-33. Zbiór nokturnów ukazał się w grudniu 1833 roku jednocześnie w Paryżu i w Lipsku.
Nokturn F-dur op. 15 nr 1 Nokturn powstał w latach 1830–1831. Składa się z trzech części ujętych w formę repryzową, podobnie jak dwa nokturny z opusu 9. Część środkowa, utrzymana w tonacji f–moll, wyraźnie kontrastuje z częściami skrajnymi. Muzykolog i kompozytor Hugo Leichtentritt określił ją mianem "nawałnicy". Chopin przeciwstawił tu, jak pisze Leichtentritt „idyllę dźwięków, jasną, delikatną i miłą, prześwietloną słońcem – nawałnicy, która wybucha nagle z gwałtownością i siłą”. Część trzecia jest wiernym powtórzeniem pierwszej (co jest u Chopina rzadko spotykanym rozwiązaniem), kompozytor chce tylko, by była grana sotto voce (część pierwszą zaleca grać cantabile, semplice i tranquillo).
Temat pierwszej części utworu został wykorzystany w transkrypcji Auguste'a Franchomme'a oraz zinstrumentowany przez Aleksandra Głazunowa w utworze Chopiniana.
Nokturn Fis-dur op. 15 nr 2 Utwór trzyczęściowy, z kontrastującą częścią drugą, uważany przez pierwszych monografistów Chopina za jeden z najpiękniejszych wczesnych nokturnów Chopina. Tadeusz Zieliński o głównym temacie utworu pisał, że jest „pełną słońca, kwiecistych kolorów i błogiego, leniwego spokoju”, i tworzy muzykę o brzmieniu „ciepłym i miękkim jak aksamit”.
Z kolei Jan Kleczyński, uczeń Marceliny Czartoryskiej, w książce wydanej w 1883 r., zatytułowanej Chopin w celniejszych swoich utworach pisze o części środkowej „pełnej niepokoju”: „Jej cichy i namiętny początek, jej gwałtowne – lubo krótkie – crescendo, jej nagły spadek do pianissima, czynią z niej jakby burzliwy nawias w cichym i spokojnym wylaniu młodzieńczej duszy. Temat pierwszy wraca – pisze dalej – a z nim spokój i elegancja wykwintnemu właściwa Chopinowi...”
Nokturn g-moll op. 15 nr 3 Powstawał w latach 1830–1833. Zajmuje ważne miejsce na ścieżce dźwiękowej „Łowcy jeleni (The Deer Hunter)" (1978, reż. Michael Cimino), podkreślając rytuał przejścia.
Bibliografia Mieczysław Tomaszewski, cykl audycji „Fryderyka Chopina Dzieła Wszystkie" Polskie Radio II
Kategoria:Nokturny Fryderyka Chopina