Województwo poznańskie – dawna jednostka podziału administracyjnego Polski najwyższego szczebla, której stolicą był Poznań, formalnie przywrócona 22 sierpnia 1944Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 21 sierpnia 1944 r. o trybie powołania władz administracji ogólnej I i II instancji (), który wszedł w życie 22 sierpnia 1944. Faktycznie jednostka została zorganizowana po przejściu linii frontu. 25 września 1945 została powiększona o część Ziem Odzyskanych. Województwo kilkakrotnie zmieniało swoje granice. W latach 1946–1950 było największym województwem Polski. W związku z reformą administracyjną w 1975 województwo zostało zlikwidowane a jego teren został podzielony w większości pomiędzy tzw. małe województwo poznańskie, województwo kaliskie, województwo konińskie, województwo leszczyńskie i województwo pilskie (część zachodnich gmin weszła natomiast w skład województw: gorzowskiego i zielonogórskiego). Obecnie w większości teren województwa należy do województwa wielkopolskiego.
Zmiany 1946 thumb|200px|Województwo poznańskie w granicach z lat 1946–1950 W myśl reformy regulującej podział administracyjny kraju z 28 czerwca 1946, województwo poznańskie objęło swoim obszarem teren zajmowany przez przedwojenny region o tej samej nazwie, do którego włączono południowo-zachodnią część Ziem Odzyskanych z Piłą, Gorzowem i Zieloną Górą, wchodzących w skład Okręgu III (Pomorze Zachodnie). Powstała w ten sposób jednostka administracyjna była największa w kraju i dzieliła się na czterdzieści jeden powiatów, w tym dwa grodzkie: Poznań i Gniezno. Największym i najludniejszym powiatem ziemskim był wówczas powiat koniński.
28 czerwca 1946 r. utworzono ekspozyturę urzędu wojewódzkiego w Gorzowie, której zakres działania obejmował powiaty: babimojski, gorzowski, gubiński, krośnieński, międzyrzecki, pilski, rzepiński, skwierzyński, sulęciński, strzelecki, świebodziński, wschowski, zielonogórskiRozporządzenie Rady Ministrów z dnia 29 maja 1946 r. ws. powołania ekspozytur urzędów wojewódzkich na obszarze Ziem Odzyskanych ().
+Podział administracyjny województwa poznańskiego (1946) Powiat Powierzchnia(km²) Liczba ludności14 II 1946ogółemna km² babimojski 282 9186 33 chodzieski 893 38 952 44 czarnkowski 919 37 401 41 Gniezno (miejski) 18 30 292 1683 gnieźnieński 1126 51 098 45 gorzowski 1253 46 931 37 gostyński 701 55 336 79 gubiński 513 6174 12 jarociński 1124 85 180 76 kaliski 1478 161 966 110 kępiński 1179 82 922 70 kolski 1097 93 411 85 koniński 2152 167 474 78 kościański 1057 73 458 69 krośnieński 1307 14 238 11 krotoszyński 915 70 560 77 leszczyński 827 55 882 68 międzychodzki 755 25 761 34 międzyrzecki 706 20 511 29 mogileński 1059 61 482 58 nowotomyski 1276 74 766 59 obornicki 966 43 963 46 ostrowski 1194 101 591 85 pilski 967 36 933 38 Poznań (miejski) 226 267 978 1186 poznański 1089 74 756 69 rawicki 523 43 366 83 rzepiński 1189 12 282 10 skwierzyński 658 8984 14 strzelecki 1102 26 029 24 sulęciński 1120 13 542 12 szamotulski 1076 59 992 56 średzki 800 47 313 60 śremski 910 55 528 61 świebodziński 911 27 091 30 turecki 1591 114 338 72 wągrowiecki 1037 50 772 49 wolsztyński 754 41 617 55 wrzesiński 608 43 042 71 wschowski 272 11 517 42 zielonogórski 875 39 596 45 żniński 732 38 902 53
Zmiany w 1950 thumb|Województwo poznańskie w latach 1950–1975 Reforma administracyjna z 6 lipca 1950 spowodowała utworzenie nowych województw: koszalińskiego, opolskiego i zielonogórskiego. W skład tego ostatniego weszły przede wszystkim zachodnie powiaty województwa poznańskiego, a oprócz nich, do województwa bydgoskiego przyłączono powiaty mogileński i żniński, tak więc jego powierzchnia zmalała, a granice zbliżyły się do współczesnych granic województwa wielkopolskiego.
Z powiatów ziemskich wydzielono aż cztery kolejne miasta: Kalisz, Leszno, Piłę i Ostrów Wlkp., a później, w 1973, także Konin. Utworzono także dwa nowe powiaty: pleszewski i słupecki, a w 1957 wydzielono z województwa Poznań, przyznając mu status miasta na prawach województwaDekret Rady Państwa z dnia 31 grudnia 1956 r. o wyłączeniu z województw miast Krakowa, Poznania i Wrocławia oraz nadaniu Miejskim Radom Narodowym tych miast uprawnień wojewódzkich rad narodowych – od 1 stycznia 1957 Poznań pozostawał poza granicami województwa, jednocześnie zyskał rangę jednostki podziału administracyjnego szczebla wojewódzkiego. Rada Narodowa posiadała kompetencje władz wojewódzkich..
+Podział administracyjny województwa poznańskiego (1973) Powiat Powierzchnia(km²) Liczba ludności31 XII 1972 Miasta Gminy Siedzibaogółem (tys.)na km²ogółemw tym posiadające wspólną radę narodową z gminami chodzieski 892 49,2 55 4 3 6 Chodzież czarnkowski 972 43,5 45 2 1 5 Czarnków Gniezno (miejski) 28 52,4 1896 1 nd. nd. Gniezno gnieźnieński 1132 56 49 3 3 9 gostyński 714 62,4 87 4 3 6 Gostyń jarociński 707 69 98 2 1 5 Jarocin kaliski 1346 100,3 75 2 2 13 Kalisz Kalisz m. 30 83,6 2776 1 nd. nd. kępiński 609 48,4 80 1 0 7 Kępno kolski 1084 94 87 5 3 10 Koło koniński 1359 142,1 105 5 4 13 Konin kościański 1040 85,4 82 5 4 9 Kościan krotoszyński 811 74,4 92 5 3 6 Krotoszyn leszczyński 749 42,8 57 2 2 6 Leszno Leszno (miejski) 20 35,5 1818 1 nd. nd. międzychodzki 785 31,7 40 2 1 5 Międzychód nowotomyski 1298 91,6 71 6 4 9 Nowy Tomyśl obornicki 850 51,8 61 3 1 4 Oborniki ostrowski 1128 82,8 73 3 3 7 Ostrów Wielkopolski Ostrów Wielkopolski (miejski) 29 51,2 1760 1 nd. nd. ostrzeszowski 772 48,5 63 3 2 6 Ostrzeszów Piła (miejski) 88 45,3 514 1 nd. nd. Piła pleszewski 695 53,6 77 1 0 6 Pleszew poznański 1249 141,8 114 6 2 10 Poznań rawicki 522 51,7 99 4 3 5 Rawicz słupecki 663 46,6 70 2 1 5 Słupca szamotulski 1116 75,4 68 4 2 7 Szamotuły średzki 733 55,8 76 2 1 6 Środa śremski 779 58,9 76 4 3 5 Śrem trzcianecki 908 36,8 41 2 1 4 Trzcianka turecki 1143 87 76 3 2 10 Turek wągrowiecki 1087 61,5 57 3 2 7 Wągrowiec wolsztyński 812 50,7 62 2 1 4 Wolsztyn wrzesiński 705 62,4 89 3 2 5 Września
Ludność DataLiczba mieszkańcówogółemmiejska (%)wiejska (%)14 II 1946 (spis sumaryczny)2 422 113886 901 (36,62%)1 535 212 (63,38%)3 XII 1950 (spis powszechny)2 105 189864 513 (41,07%)1 240 676 (58,93%)31 XII 19562298 tys.1036 tys. (45,1%)1262 tys. (54,9%)19592012,1 tys.b.d. (35%)b.d. (65%)6 XII 1960 (spis powszechny)1 992 758718 187 (36,04%)1 274 571 (63,96%)19622065,2 tys.b.d. (36,4%)b.d. (63,6%)31 XII 19632090 tys.768 tys. (36,7%)1322 tys. (63,3%)31 XII 19652126,3 tys.b.d.b.d.19672159,4 tys.b.d.b.d.31 XII 19682171 tys.844 tys. (38,9%)1327 tys. (61,1%)8 XII 1970 (spis powszechny)2 191 501867 043 (39,56%)1 324 458 (60,44%)31 XII 19712206 tys.880,6 tys. (39,9%)1325,4 tys. (60,1%)31 XII 19722224,1 tys.893,8 tys. (40,2%)1330,3 tys. (59,8%)31 XII 19732235 tys.912 tys. (40,8%)1323 tys. (40,8%)31 XII 19742253 tys.929 tys. (41,2%)1324 tys. (58,8%)
Zobacz też Polska reforma administracyjna (1975) Województwo wielkopolskie
Przypisy
Kategoria:Województwa 1945–1975 Kategoria:Historia Poznania po 1945 Kategoria:Zbiorowości odznaczone Orderem Budowniczych Polski Ludowej