Komunalna kasa oszczędności (KKO) – zakład samorządu terytorialnego, mający na celu rozwijanie wśród ludności zmysłu oszczędnościowego, ułatwianie gromadzenia oszczędności w sposób, zapewniający bezpieczeństwo zgromadzonego kapitału i godziwe od niego odsetki, oraz udostępnianie kredytuRozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 października 1934 r. o komunalnych kasach oszczędności ()..
Historia komunalnych kas oszczędnościowych w Polsce Pierwsza, założona jeszcze w zaborze pruskim, komunalna kasa oszczędnościowa powstała w Poznaniu w 1827 r. W zaborze tym na ziemiach po wojnie przyłączonych do Polski w 1913 r. było już 158 kas.
Na terenach zaboru rosyjskiego przed wybuchem I wojny światowej istniało łącznie 820 kas (608 na obszarze Królestwa Polskiego oraz 212 na przyłączonych terenach wschodnich). Kapitał w nich ulokowany został wywieziony w latach 1914–1915 i nigdy już nie powrócił.
W zaborze austriackim w 1912 r. istniały 24 kasy miejskie i 27 kas gminnych.
Łącznie na wszystkich ziemiach należących do Polski po wojnie istniało przed jej wybuchem 1029 kasPetz, B. (1993). Komunalne Kasy Oszczędności w Polsce do 1939 r. Kancelaria Sejmu, Biuro Studiów i Ekspertyz, Wydział Analiz Budżetowych, s. 1–3..
Komunalne kasy oszczędnościowe w II RP specjalizowały się w pożyczkach dla samorządów.
Oprócz opisanych powyżej pożyczek dla samorządów należy także wspomnieć o szerokim spektrum działalności przedwojennych komunalnych kas oszczędnościowych w kredytowaniu obywateli. Przede wszystkim udzielały one swoim klientom kredytów wekslowych zabezpieczonych kaucją hipoteczną. Kredyty takie były nisko oprocentowane i przyczyniały się do rozwoju różnych lokalnych działalności gospodarczych. Często udzielanym kredytem był również tzw. kredyt lombardowy, udzielany pod zastaw papierów wartościowych, o maksymalnej wysokości kredytu nieprzekraczającej ¾ wartości kursowej zastawianych dóbr. Udzielane były także krótko- i średnioterminowe pożyczki zabezpieczane tzw. skryptami dłużnymi, czyli podżyrowane na piśmie przez przynajmniej dwie osoby. Komunalne kasy oszczędnościowe w II RP udzielały także średnio- i długoterminowych kredytów hipotecznych o wysokości nieprzekraczającej 50% oszacowanej wartości nieruchomości zabezpieczającej kredytStępniewicz, M. (1931). Działalność kredytowa komunalnych kas oszczędności. W: Pięć lat na froncie gospodarczym. Warszawa 1931: Drogi, s. 673..
Związki komunalnych kas oszczędności, działające pod nadzorem Państwa dla kierowania polityką kas, były przymusowymi związkami kas oszczędności.
W 1938 r. działały w Polsce 353 placówki tego typu kas.
Pozytywnym aspektem funkcjonowania komunalnych kas oszczędnościowych w II RP było wspieranie na preferencyjnych warunkach lokalnych rzemieślników, rolników i przemysłowców, co przyczyniało się do rozwoju poszczególnych regionów.
Negatywnym aspektem natomiast było nadmierne zapożyczanie się samorządów w kasach oszczędnościowych, które zostało zahamowane dopiero poprzez wydanie przez Prezydenta Rzeczypospolitej rozporządzenia ustanawiającego zakaz udzielania pożyczek samorządom, związkowi założycielskiemu oraz przedsiębiorstwom komunalnym przez kasę w trakcie dwóch pierwszych lat jej działalnościRozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dn. 24.10.1934 r. o komunalnych kasach oszczędności. DzU nr 95, poz. 860, art. 25.Młynarczyk, A., Banki samorządowe – zagadnienie ich powołania, zadań, charakteru i propozycji. W: A. Borodo (red.), Samorząd terytorialny a banki, Toruń 2002: Dom Organizatora, s. 67..
Od momentu zlikwidowania komunalnych kas oszczędnościowych w 1949 roku takie formy instytucji finansowych nie funkcjonują w polskim systemie finansowymDekret z dnia 25 października 1948 r. o reformie bankowej. DzU 1948, nr 52, poz. 412..
Hiszpania W Hiszpanii kasy oszczędnościowe () tworzone są przez samorządy, ale również i przez spółdzielnie produkcyjne, związki zawodowe, czy też organizacje religijne. Podkreślany jest ich społeczny charakter i bezinteresowność. W ich radach nadzorczych i kierownictwie zasiadają oprócz przedstawicieli samorządu również pracownicy oraz reprezentanci deponentówPlizga, P. (2003). System bankowy w Hiszpanii w latach 1974–2000. Zarys ewolucji. Materiały i Studia NBP, 160, s. 14.. W myśl uwarunkowań prawnych istniejących w tym kraju działające tam komunalne kasy oszczędnościowe są postrzegane jako prywatne instytucje kredytowe posiadające charakter fundacyjny, choć nie posiadające akcjonariuszy z którymi musiałyby się dzielić zyskamiPalenzuela, V.A., Mariscal, M.S. (2004). El gobierno de lascajas de ahorroespañolas. Universia Business Review, 2, s. 50–51.. Zgodnie z założeniami prawnymi kasy muszą przynajmniej 50% zysku przeznaczyć na rezerwy, natomiast pozostałą resztę przeznaczają na działalność prospołeczną, obejmującą np. finansowanie kultury, służby zdrowia, czy też oświaty w obrębie terenu, w którym funkcjonują.
Poszczególne rządy hiszpańskich regionów autonomicznych posiadają różne uprawnienia dotyczące możliwości ingerowania w funkcjonowanie poszczególnych kas. Mogą najczęściej podejmować wszelkie decyzje z nimi związane, łącznie z likwidacją danej kasy. Akceptują one także bądź odrzucają proponowane przez kasy statuty.
Hiszpańskie komunalne kasy oszczędnościowe mogą prowadzić wszelką działalność przewidzianą dla banków, jednakże koncentrują się na działalności wspomagającej rozwój lokalnej społecznościPaluszak, G. (2010). Harmonizacja hiszpańskiego prawa bankowego w Unii Europejskiej – wybrane zagadnienia. Roczniki Ekonomiczne Kujawsko-Pomorskiej Szkoły Wyższej w Bydgoszczy, 3, s. 116–117..
Niemcy W Niemczech komunalne kasy oszczędnościowe () cieszą się dużym uznaniem i zaufaniem wśród pożyczkobiorców, czego następstwem jest spory udział w rynku usług bankowych tychże właśnie podmiotówNiczyporuk, P., Talecka, A. (2010). Bankowość Unii Europejskiej. Podstawowe zagadnienia. Białystok: Temida, s. 92–94..
Głównym celem działalności kas w Niemczech są zadania o charakterze publicznym, a nie zysk. W związku z tym przekazują one organizacji założycielskiej część wypracowanego zysku, z zaznaczeniem, iż środki te powinny być wykorzystane na działania prospołeczneFlejterski, S., Romiszewska, I. (2004). Niemiecki system bankowy. Warszawa: Twigger, s. 114..
Przypisy
Kategoria:Instytucje finansowe