thumb|Kamienica przy ul. J. Dietla 64, w której znajdował się Zakład Wychowawczy Sierot Żydowskich „Beth Megadle Jasomim” thumb|Tablica pamiątkowa na kamienicy thumb|Pomnik zamordowanych żydowskich sierot w miejscu gdzie znajdował się w getcie Dom Sierot, ul. Józefińska 39 Dawid Alter Kurzmann (ur. 25 maja 1865 w Rzeszowie, zm. 29 października 1942 w Bełżcu) – krakowski kupiec, działacz społeczny i polityczny, filantrop, chasyd. Z uwagi na związek z Domem Sierot Żydowskich przy ul. Dietla 64 w Krakowie i okoliczności śmierci podczas akcji deportacyjnej w getcie, nazywany krakowskim Januszem Korczakiem.
Życiorys Z Krakowem związany był co najmniej od ślubu w 1887 z Dancze (Dina, Anna) z domu Sternberg. Miał trójkę dzieci: córkę Helę Hindę Friedę, synów Barucha i Izraela. Mieszkał na Kazimierzu na ul. Mostowej 10, a po wysiedleniu do getta w Podgórzu w 1941 roku przy placu Zgody 16. Był uczniem cadyka Izraela Friedmana z Czortkowa, zdobył głęboką wiedzą religijną, modlił się w bóżnicy Reb Aron Chasidim na ul. Józefa 33, do której ufundował metalowy aron ha-koedesz.
Działalność gospodarcza Był zdolnym kupcem i zarządcą działającym na wielką skalę w branży stalowej. Był właścicielem firmy „D. Kurzmann, Dom Komisowo-Handlowy dla Towarów Żelaznych i Metalowych”, a od 1927 do 1939 r. dyrektorem „Górniczo-Hutniczego Towarzystwa Handlowego S.A.”, dystrybutora wyrobów największych polskich karteli produkujących stal.
Działalność polityczna Kurzmann był działaczem partii Agudas Israel, co najmniej od 1927 r., został zastępcą przewodniczącego jej krakowskiego oddziału. W 1937 r. wszedł do tymczasowego zarządu nowo tworzonej krakowskiej gminy wyznaniowej żydowskiej, odpowiadał za sprawy religijne. Wspierał ideę tworzenia sieci szkół dla religijnych żydowskich dziewcząt Bejt Jaakow, a także budowę Jesziwy Mędrców w Lublinie. Swoją narodowość określał jako żydowską. Dwukrotnie odwiedził Palestynę i, choć nie był syjonistą, zakupił tam niewielką parcelę.
Sierociniec Związki Kurzmanna z najstarszym żydowskim sierocińcem w Krakowie datują się od 1910 roku. Od 1918 r. kierował finansami placówki. W ciągu 20 lat pracy nowego zarządu, sierociniec stał się zasobnym ośrodkiem zaliczanym do najlepszych w Polsce. Zgromadzony majątek został na początku wojny zrabowany przez Niemców.
Podczas okupacji Kurzmann poświęcił się ratowaniu sierocińca. W dniu likwidacji Dom Sierot mieścił się na terenie getta przy ul. Józefińskiej 39, stłoczono w nim 300 podopiecznych. 28 października 1942 r. podczas tzw. akcji październikowej, sierociniec został otoczony kordonem. Najmłodszych wywieziono i zamordowano w nieznanym miejscu. Grupa najstarszych chłopców zdołała uciec. Pozostałych wyprowadzono na plac Zgody. Tam Niemcy zaproponowali wychowawcom Domu Sierot ocalenie i pracę w nowej placówce, którą zamierzali otworzyć na terenie getta. Dawid Kurzmann, kierowniczka Zakładu Anna Regina Feuerstein i jej mąż Juliusz odmówili opuszczenia dzieci. Około piątej po południu kolumna wychowawców i podopiecznych sierocińca została doprowadzona do stacji w Płaszowie. Na czele idącego w ciszy pochodu szedł Kurzmann, towarzyszyła mu córka Hela Frida i zięć Dawid Schmelkes. Późnym wieczorem transport odjechał do obozu zagłady w Bełżcu.
Upamiętnienie W maju 2019 roku imię Dawida Altera Kurzmanna otrzymała ulica w krakowskiej Dzielnicy VIII Dębniki. 24 października 2021 roku na ścianie Synagogi Staromiejskiej w Rzeszowie odsłonięto tablice upamiętniającą Dawida Altera Kurzmanna. 26 kwietnia 2022 roku Rada Miasta Szczecin nadała nazwę urzędową plac Dawida Altera KurzmannaŚciana Pamięci na placu Dawida Altera Kurzmanna placowi w Szczecinie Dąbiu w rejonie ulic Tczewskiej, Goleniowskiejw części działki nr 124/3 z obrębu ewidencyjnego nr 4032, w rejonie ulic Goleniowskiej i Tczewskiej, Kamieńskiej i Kostrzyńskiej na terenie osiedla mieszkaniowego na dawnym kirkucieUchwała Nr XXXIX/1079/22 Rady Miasta Szczecin.
Bibliografia Siwor Grzegorz, Enoszijut. Opowieść o Dawidzie Kurzmannie, Kraków 2014. Siwor Grzegorz, Ofiara Dawida Kurzmanna, „Tygodnik Powszechny”, 2015-02-28. Siwor Grzegorz, Ulica Dawida Kurzmanna, „Midrasz”, nr 3 (179) 2014.
Przypisy
Linki zewnętrzne Dawid Kurzmann – zapomniany krakowski Korczak, Radio Kraków [online 04.12.2015 (dostęp: 06.10.2015) Urodzinowy prezent – spotkanie z Marcelem Kurzmannem, wnukiem krakowskiego Korczaka, Radio Kraków [online 07.05.2015 (dostęp: 06.10.2015)
Kategoria:Polscy Żydzi zamordowani podczas Zagłady Kategoria:Urodzeni w 1865 Kategoria:Więźniowie i ofiary obozu zagłady w Bełżcu Kategoria:Zmarli w 1942 Kategoria:Ludzie urodzeni w Rzeszowie Kategoria:Ludzie związani z Krakowem