Riothamus

Riothamus (wymawiane także jako Riotimus, lub RiutimusTak nazywał go Jordanes) – bretoński dowódca wojskowy, działający około 470 roku. Walczył przeciwko Gotom w sojuszu z Cesarstwem zachodniorzymskim. Przez Jordanesa, greckiego historyka żyjącego w VI wieku, Riothamus nazywany jest „Królem Bretonów” (rex Brittionum), jednak nie wiadomo dziś dokładnie jaki był zasięg jego władzy. Riothamus jest zlatynizowaną formą brytyjskiego imienia Rigotamos, co oznacza „Najwyższy Król”.

Pochodzenie Nie jest pewne, czy użyte przez Jordanesa słowo „Brittones” odnosi się do mieszkańców Brytanii, czy też do Armoryki, poddanej wówczas silnej brytyjskiej kolonizacji i znanej później jako Bretania. W średniowiecznych kronikach bretońskich pojawia się Riatam (który podobnie jak Riothamus pochodzi od imienia Rigotamos) – książę regionu Domnonée. Riatam jest identyfikowany z synem Derocha II żyjącym w latach 495−530. Ze względów chronologicznych Riatam nie może być tożsamy z wcześniej żyjącym Riothamusem wspominanym przez Jordanesa, toteż niektórzy historycy sugerują omyłkę źródeł wskazując, że ojcem Riatana powinien być Deroch I. Według tej interpretacji Riatam mógł być współczesny Riothamusowi, jednak na podstawie obecnych przekazów nie można jednoznacznie rozstrzygnąć ich tożsamości. Według bretońskich źródeł Riatam z Domnonée miał być wypędzony do Brytanii po śmierci ojca w czasie wojny domowej, a następnie wrócić i zabić uzurpatora, który wcześniej pozbawił go tronu.

Wojna z Wizygotami Wywodzący się z Brytanii zromanizowani Celtowie zaczęli się osiedlać w północnej Galii od końca IV wieku. Posiadali oni swoich naczelników (comites), którzy uznawali władzę cesarzy. Jednym z nich był Riothamus, który na czele swego oddziału stanowił przeciwwagę dla Wizygotów kierujących swe ataki z Akwitanii, między innymi na północ, w stronę Loary. Król Wizygotów Euryk w 469 zdecydował się na otwarty konflikt z cesarzem Antemiuszem. Dostrzegając realne zagrożenie ze strony Riothamusa, Euryk wyruszył pod Bourges, gdzie zgromadziły się oddziały bretońskie. W bitwie pod Vicus Dolensis Wizygoci zadali klęskę Bretonom, a resztki wojsk Riothamusa schroniły się na terenach Burgundów.

Korespondencja Sydoniusza Apolinarego z Riothamusem Biskup Clermont, Sydoniusz Apolinary wysłał list do Riothamusa, w którym zażądał od niego sądu w sprawie pewnej „skromnej osoby”, której niewolnicy zostali zwabieni przez oddział uzbrojonych Brytów. Sydoniusz w liście przekazywał Riothamusowi swoje oczekiwania, by ten skuteczniej kontrolował swoich buntowniczych poddanych. Według C.E.V. Nixona list jest dowodem na to, że Armoryka przyciągała w tym czasie chłopów, kolonów oraz niewolników w miarę słabnięcia Rzymu. Biedniejsi oraz bezrolni mieszkańcy Rzymu znajdowali w Bretanii schronienie od napaści Gotów.

Treść oryginału

Przekład na polski

Relacja Jordanesa Według Jordanesa Riothamus wspierał Rzymian w walce przeciwko Wizygotom dowodzonym przez ich króla Euryka. W swoim dziele zatytułowanym O pochodzeniu i czynach Gotów Jordanes stwierdza, że Riothamus pospieszył z pomocą Rzymianom w celu uzupełnienia wojsk, jednak poniósł klęskę, gdy Goci pochwycili jego oddziały, co miało miejsce najprawdopodobniej między 470 a 472 rokiem.

Treść oryginału

Przekład na polski

Relacja Grzegorza z Tours Grzegorz z Tours w swoim dziele Historia Franków opisał walki pomiędzy Wizygotami a Bretonami w następujący sposób:

Treść oryginału

Przekład na polski

Korespondencja Sydoniusza Apolinarego z Vincentusem W liście Sydoniusza Apolinarego adresowanym do jego przyjaciela Vincentusa z około 468 roku Sydoniusz wspomina, że rzymscy urzędnicy przechwycili list prefekta Galii, Arvandusa, kierowany do króla Wizygotów, Euryka. Skonfiskowany list głosił, że „Bretonowie stacjonujący poza Loarą powinni zostać zaatakowani”, a Wizygoci i Burgundowie (będący wówczas klientami Rzymu) powinni podzielić Galię między siebie. Niektórzy badacze (m.in. Geoffrey Ash) twierdzą, ze list ten może być dowodem na zdradę Arvandusa wobec Riothamusa. Nie jest jednak pewne, czy pod hasłem ataku na Bretonów kryje się szykowany atak na wojska Riothamusa: po pierwsze Riothamus nie został wspomniany z imienia, po drugie zaś – Arvandus w czasie walk między Bretonami a Wizygotami przebywał w areszcie.

Riothamus jako protoplasta innych postaci Identyfikacja Riothamusa z Królem Arturem Na przestrzeni stuleci Riothamus był uznawany za pierwowzór króla Artura. W XX wieku hipoteza ta spopularyzowana została zwłaszcza przez historyka Geoffreya Asha. Przesłanką do konotacji może być przekaz Geoffreya z Monmouth z jego Historia Regum Britanniae, gdzie Artur miał przekroczyć Kanał angielski z Brytanii i zaatakować Rzym. Ash podkreślił również powiązanie między rzekomą zdradą prefekta Galii, Arvandusa, na Riothamusie a zdradą Mordreda wobec Artura, wymienioną w Historia Regum Britanniae. Ash zauważa także, że ostatnie znane miejsce pobytu Riothamusa znajduje się niedaleko burgundzkiego miasta Avallon, które teoretycznie może być pierwowzorem arturiańskiego Avalonu.

Identyfikacja Riothamusa z Ambrosiusem Aurelianusem Historyk Léon Fleuriot postawił tezę, że Riothamus był tożsamy z Ambrosiusem Aurelianusem wymienionym przez pisarza Gildasa Mędrca w De excidio et conquestu Britanniae – Ambrosius jest jedyną znaną z imienia postacią z Wysp Brytyjskich z tego okresu. Według późniejszej tradycji miał on poprzedzać króla Artura. Fleuriot zasugerował, że "Riothamus" był tytułem przysługującym Ambrosiusowi Aurelianusowi jako władcy wszystkich terytoriów brytyjskich. Ponadto Fleuriot zaznaczył również, że imię Abros w bretońskiej genealogii jest skrótem od Ambrosius. Średniowieczny pisarz Nenniusz w Historia Brittonum wskazuje, że Ambrosius był najwyższym władcą Brytów, co wedle argumentacji Fleuriota mogłoby być przetłumaczone przez ówczesnych pisarzy jako „Riothamus”. Według Fleuriota to właśnie Ambrosius Aurelianus poprowadził Brytów w bitwie przeciwko Gotom, po czym wrócił do Brytanii.

Zobacz też Olibriusz Gliceriusz Gemitus Britannorum Vortigern

Przypisy

Bibliografia Teksty źródłowe Sydoniusz Apolinary, Epistulae III, 9 Jordanes, Getica 237-8. Sydoniusz Apolinary, Epistulae I, 7, 5. Grzegorz z Tours, Decem libri historiarum ii, 18.

Opracowania naukowe Ashe, Geoffrey (1981). "A Certain Very Ancient Book: Traces of an Arthurian Source in Geoffrey of Monmouth's History". Speculum 56: 301–323. Ashe, Geoffrey (1985). The Discovery of King Arthur. London: Guild Publishing. . Dalton, O. M. (ed., trans.) (1915). The Letters of Sidonius I. Oxford: Clarendon Press. p. 76. Fleuriot, Léon (1980). Les origines de la Bretagne: l’émigration. Paris: Payot. p. 170. Luetjohann, Christian, ed. (1887). Apollinaris Sidonii Epistulae et Carmina. Monumenta Germaniae Historica, Auctores antiquissimi VIII. Weidmann, Berlin. s. 46. Nixon, C.E.V. (2002). "Relations Between Visigoths and Romans in Fifth Century Gaul". In Drinkwater, John; Elton, Hugh. Fifth-Century Gaul: A Crisis of Identity?. Cambridge University Press. s. 69. .

Linki zewnętrzne informacje na temat Derocha II

Kategoria:Urodzeni w V wieku Kategoria:Legendy arturiańskie Kategoria:Galia (prowincja rzymska) Kategoria:Starożytni władcy europejscy Kategoria:Bretończycy