Savana – polski zespół rockowy, powstały w Gdańsku i działający w latach 1977–1985.
Historia Początki działalności zespołu Grupa powstała na przełomie lat 70. i 80. XX wieku z inicjatywy gitarzysty Krzysztofa Jarkowskiego i wokalisty Marka Tomaszewskiego. Duet początkowo działał pod nazwą TJ Band i pierwsze, zarejestrowane w domu nagrania, które muzycy zaprezentowali dziennikarzom redakcji muzycznej Polskiego Radia Gdańsk spowodowały, że ci odmówili muzykom profesjonalnej sesji nagraniowej w swoim studiuSavana – Fading Memories (GAD CD 327, 2024) info: książeczka do płyty. Dopiero jeden z realizatorów z tej rozgłośni Marek Ślusarczyk nagrał ich podczas nielegalnej, nocnej sesji i gdy kilka dni później puścił te utwory, tym samym dziennikarzom, ci nie mogli uwierzyć, że to ten sam wykonawca, którego niedawno odrzucili (wówczas padały pierwsze porównania do zespołów rockowych z Zachodu).
Od tego czasu, wspomagając się muzykami sesyjnymi i w różnych składach, duet nagrał kilkanaście utworów dla Polskiego Radia Gdańsk (wówczas po raz pierwszy nagrywał, jeszcze nie związany z zespołem na stałe, basista Wiesław Cybulski). Z tego okresu pochodzą dwa utwory, wydane na debiutanckim singlu, już pod szyldem Savana z utworami The Man From The Bar (był on notowany na Liście Przebojów Programu I Polskiego Radia, lecz w części zagranicznej, oczywiście przez pomyłkę) i Girl Of My Dreams (wkrótce rozpoczął się stan wojenny i do momentu, aż menedżer Kombi, Wojciech Korzeniewski spotkał się z muzykami Savany, by wręczyć im dziesięć sztuk ich singla, ci o nim całkowicie zapomnieli, ponieważ nie mieli pewności, czy w tych warunkach się ukaże).
W maju 1982 roku muzycy w ten sam sposób zarejestrowali w PR Gdańsk kolejne utwory, które ukazały się dopiero w 2024 roku na antologii zatytułowanej Fading Memories (m.in. progresywny utwór Yellow Room czy nieco popowa w charakterze piosenka, zatytułowana Stand on the Hill).
Pod koniec 1982 roku ukonstytuował się właściwy skład formacji, która nie miała łatwego startu na polskiej scenie muzycznej ze względu na rzadką i lokalną emisję jego utworów w Polskim Radio i z tego tytułu brak większej publiczności, chociaż zespół koncertował regularnie po kraju, występując również w okolicach Trójmiasta oraz w Krakowie, a także objeżdżając ważniejsze, warszawskie kluby, takie jak Stodoła czy Park. Po pewnym czasie rozpoczęły się występy w najważniejszych klubach w Berlinie Zachodnim, gdzie zespół gościł wielokrotnie i gdzie przyjmowano go lepiej, niż w kraju ze względu na to, iż tam język angielski, nie stanowił żadnej bariery.
Miał na swym koncie także wspólne występy ze szwedzką grupą Baden-Baden, gdzie podczas jednego z nich doszło do zabawnej i zarazem korzystnej dla gitarzysty Krzysztofa Jarkowskiego (jak i dla jego formacji, która była na dorobku) sytuacji podczas której zamienił się on na gitary, w zamian otrzymując nowego Washburna Eagle.
Wydanie płyty i dalsza kariera zespołu W 1984 roku grupa, dzięki berlińskim eskapadom koncertowym dostała propozycje nagrania debiutanckiego krążka, zrealizowanego na zamówienie polonijnej wytwórni Arston, który zarejestrowała w styczniu 1984 roku w studiu rozgłośni Polskiego Radia Poznań (wśród realizatorów dźwięku znalazł się tam, pracujący już wcześniej z Savaną w Gdańsku, Piotr Madziar). W jednym z wywiadów perkusista Andrzej Kalski (eks-Cytrus) wspominał, że zespół dostał wówczas bardzo dobre warunki, niedostępne dla innych wykonawców, tj. studio nagraniowe dostępne o dowolnej porze, dobre hotele, a także pomoc w razie potrzeby, a co najważniejsze w umowie, jako jeden z pierwszych wykonawców w Polsce, miał zagwarantowane tantiemy wykonawcze.
Zanim jednak wszedł on do studia w Poznaniu, Jarkowski jeszcze w 1983 roku wpadł na pomysł żeby w ramach przygotowań do właściwej sesji, Savana nagrała cały materiał (z wyjątkiem The Game) w PR Gdańsk do czego odtatecznie doszło, a efekt finalny, starań muzyków jest dostępny na antologii Fading Memories. Dzięki temu udało się wyeliminować błędy wykonawcze i aranżacyjne. Zaś tuż przed właściwą, poznańską sesją nagraniową, członkowie sekcji rytmicznej, czyli Wiesław Cybulski (eks-Flash Band pod kier. Janusza Popławskiego; gitara basowa) i Andrzej Kalski (perkusja) ćwiczyli przez wiele godzin we dwóch, wszystkie utwory, co dało im możliwość nagrania podkładów w trzy dni.
Również w 1983 roku w Gdańsku, zespół nagrał wcześniej szereg premierowych utworów, a były to: Uliczne tarapaty (powstał także teledysk do tej kompozycji), The Devil’s Dance, Never Walk Away, Jumper (późniejsza Kasia tańczy z solowego repertuaru K. Jarkowskiego) i Fading Stars, które ukazały się w 2024 na antologii Fading Memories.
Producentem muzycznym płyty był Krzysztof Jarkowski, który przez miesiąc dogrywał kolejne ślady na gitarze i syntezatorze, czuwając jednocześnie nad brzmieniem całości. W efekcie powstało osiem kompozycji, godzących między innymi przebojową lekkość grupy Dire Straits (np. The Foolish Dancer) z echami brytyjskiego rocka progresywnego spod znaku zespołów, takich jak Camel czy Genesis (dłuższe formy, takie jak Fading Memories i The Game, czy hard-rockowe I Ran Out of Love). W utworze Drifting Away solówkę na saksofonie zagrał gościnnie Leszek Kotlicki, muzyk poznańskiej Orkiestry Rozrywkowej PRiTV pod dyr. Zbigniewa Górnego.
Dużym wyczynem zwłaszcza w polskich warunkach studyjnych było nagranie solowej partii gitary w środkowej części The Game w której puszczone od tyłu dźwięki, splatają się z tymi zagranymi we właściwym kierunku. Ponieważ bardzo rzadko się zdarza, aby muzyk nagrał w ten sposób kilkadziesiąt taktów, nakładając jednocześnie kilka ścieżek partii gitarowych.
Album Savana, który ukazał się latem 1984 roku nie zawiera, ani jednego tzw. wypełniacza i trzyma wysoki, stabilny, a przy tym światowy poziom od pierwszego do ostatniego utworu. W kraju jego sprzedaż szła dobrze, zaś sklepy brały więcej egzemplarzy, niż widniało na danym dokumencie (np. w Trójmieście, oficjalnie 20 sztuk, zaś nieoficjalnie 100 szt.). Przedstawiciel wytwórni Arston, zapytany o krajową promocję płyty Savany stwierdził, iż ten materiał sprzeda się sam i tak właśnie się stało, choć istnieje podejrzenie, że popyt był o wiele większy i sprzedano więcej egzemplarzy, niż podają oficjalne, prawdopodobnie mocno zaniżone dane.
Niejako potwierdzeniem tej tezy może być poniekąd fakt, iż w 1987 roku Arston zrobił dodruk i ponownie wydał album w zmienionej szacie graficznej z przeznaczeniem, głównie na rynek ZSRR. Wszystkie bariery, które zespół Savana napotykał w Polsce, były zupełnie nieistotne w Czechosłowacji czy NRD, gdzie nieoficjalnie krążek był tam wwożony w dużych ilościach – według danych z Non Stopu było to około 30 tysięcy egzemplarzy.
Medialny bojkot propozycji muzycznych Savany spowodował, że pod koniec 1984 roku muzycy dokonali rejestracji ostatnich trzech nagrań radiowych (tym razem z tekstami śpiewanymi po polsku). Jeden z nagranych wówczas utworów, Przyszedł zły, zagościł na liście przebojów Marka Niedźwieckiego w Programie III Polskiego Radia, lecz na bardzo krótko, ponieważ pogłoska głosi, iż utwór miał zniknąć z kolejnego notowania ze względu na swój tytuł, który nie podobał się władzom PRL, ponieważ nie pasował do ówczesnej sytuacji politycznej w ZSRR, gdzie przewodnictwo w partii komunistycznej po zmarłym Kontantinie Czernience objął Michaił Gorbaczow.
W 1984 i 1985 roku Telewizja Gdańsk nagrała kilka teledysków zespołu Savana w których realizacji pomagał redaktor radiowy i telewizyjny oraz promotor trójmiejskiej sceny muzycznej (m.in. Kombi) Aleksander Szostak, zaś emisja programu telewizyjnego z jego udziałem pt. Fonogram została wstrzymana przez ówczesnego I Sekretarza KC PZPR, gen. Wojciecha Jaruzelskiego, a jej autor i pomysłodawca został zwolniony z pracy.
Wiosną 1985 roku gdańska formacja zakończyła działalność.
Działalnośc muzyków po rozpadzie zespołu Niedługo potem, gitarzysta Krzysztof Jarkowski (zmarł w czerwcu 2022 roku) z towarzyszeniem polskich jazzmanów wszedł do studia nagraniowego Polskiego Radia Gdańsk, gdzie podczas kilku sesji zarejestrował szereg utworów, prezentowanych wielokrotnie w PR Gdańsk, jak i radiowej Trójce (m.in. nagrana jeszcze z Savaną i emitowana tam przez kilka tygodni Kasia tańczy) – w późniejszych latach zajmował się także pisaniem i publikowaniem autorskich artykułów w czasopismach muzycznych; był także producentem urządzeń audio, klasy Hi-end. Marek Tomaszewski po obornie doktoratu, wyemigrował do Stanów Zjednoczonych, gdzie pracował w dużych firmach telekomunikacyjnych (m.in. Ciso Systems) i jest autorem wielu patentów stosowanych w oprogramowaniach systemów medycznych. Wiesław Cybulski (gitara basowa) i Andrzej Kalski (zmarł w grudniu 2018 roku; perkusja), przyjęli propozycje grania w countryowej grupie Babsztyl. W późniejszych latach Cybulski działał w branży medialnej i był m.in. dyrektorem radia Eska Nord), a obecnie prowadzi własne studio nagraniowe, żegluje i jest powieściopisarzem (jego debiut to Desire), zaś Kalski nadal był zawodowym muzykiem i nagłaśniał koncerty.
Twórczość Savana prezentowała muzykę rockową, inspirowaną klasycznymi, jak i wówczas popularnymi na Zachodzie zespołami z lat 70. – w nagraniach gdańskiej formacji, słychać echa dokonań takich wykonawców, jak: Dire Straits, Camel, Wishbone Ash czy Genesis. Zdecydowaną większość utworów zespół nagrał po angielsku, co – w czasach popularności polskojęzycznej muzyki rockowej – przełożyło się na brak zainteresowania grupą ze strony PRL-owskich mediów. Po wielu latach od rozpadu Savany, Krzysztof Jarkowski powiedział w wywiadze, iż po części tak było, lecz obarczał za to winą, głównie upolitycznionych redaktorów, którzy słuchając poleceń, odgórnie wydawanych przez swoich przełożonych, wyrządzali ówczesnej branży muzycznej dużo krzywdy.
Po ukazaniu się na rynku reedycji albumu Savana (Gad Records – GAD CD 033). W 2015 roku, ukazały się bardzo pochlebne recenzje i wysokie oceny twórczości Savany.
29 października 2024 toku nakładem Gad Records, ukazała się dwupłytowa antologia grupy, zatytułowana Fading Memories (GAD CD 327).
Dyskografia Opracowano na podstawie: Albumy 1984: Savana (Arston – ALP-002; reedycja kompaktowa: GAD Records – GAD CD 033, 2015) 2024: Fading Memories (2xCD, Gad Records – GAD CD 327)
Single 1982: The Man From The Bar / Girl Of My Dreams (SP, Tonpress – S-424)
Przypisy
Linki zewnętrzne „Recenzja Kozłowskiego: Savana – Tak w Polsce nie grał nikt”
Kategoria:Polskie zespoły rockowe Kategoria:Polskie zespoły rocka progresywnego