thumb|Hymenofor thumb| Złotoporek niemiły, białak niemiły, białak czerniejący (Aurantiporus fissilis (Berk. & M.A. Curtis) H. Jahn ex Ryvarden) – gatunek grzybów należący do rodziny strocznikowatych (Meruliaceae).
Systematyka i nazewnictwo Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Aurantiporus, Meruliaceae, Polyporales, Incertae sedis, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi.
Po raz pierwszy takson ten zdiagnozowali w 1849 roku Miles Joseph Berkeley i Moses Ashley Curtis, nadając mu nazwę Polyporus fissilis. Później zaliczany był do różnych rodzajów w randze gatunku lub podgatunku. Obecną, uznaną przez Index Fungorum nazwę nadali mu w roku 1978 H. Jahn i Leif Ryvarden. Niektóre synonimy naukowe:
Polska nazwa białak niemiły pojawiła się po raz pierwszy w pracy Stanisława Domańskiego i in. w 1967 rokuWładysław Wojewoda, Checklist of Polish Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003, .. W 2003 r. Władysław Wojewoda zaproponował nazwę białak czerniejący. Po przeniesieniu tego gatunku do rodzaju Aurantiporus obydwie są niespójne z nazwą naukową. Zgodna z nią natomiast jest nazwa złotoporek niemiły podana w pracy B. Gumińskiej i W. Wojewody z 1985 r.
Morfologia Owocnik jest jednoroczny, typu huba. Do podłoża przyrasta bokiem. Kapelusz Gruby i mięsisty, o kształcie konsolowatym lub rozpostarto-odgiętym, czasami rozpostarty. Owocniki wyrastają pojedynczo lub w grupach, ułożone dachówkowato. Sąsiednie owocniki zrastają się z sobą. Pojedynczy owocnik ma szerokość do 25 cm i grubość do 8 cm. Brzeg tępy, gruby. Powierzchnia nierówna, chropowata, ale bez strefowania, omszona lub krótko owłosiona. Barwa początkowo biała, później kremowa, zazwyczaj z różowym odcieniem. Różowe przebarwienie staje się dobrze widoczne gdy owocnik zaczyna wysychaćDomański S., Orłoś H., Skirgiełło A. Żagwiowate II (Polyporaceae pileateae), szczecinkowcowate II (Mucronosporaceae pileateae), lakownicowate (Ganodermataceae), bondarcewiowate (Bondarzewiaceae), boletkowate (Boletopsidaceae), ozorkowate (Fistulinaceae), In: J. Kochman, A. Skirgiełło (eds.), Grzyby (Mycota) 3: Podstawczaki (Basidiomycotes). Bezblaszkowce (Aphyllophorales). PWN, 1967, Warszawa, pp. 398+ Pls XXXiX (in Polish).. Hymenofor Rurkowy, w młodych owocnikach białawy, w starszych lekko różowawy lub słomkowożółty. Po wyschnięciu staje się czerniawy. Rurki tworzą jedną warstwę o grubości 1–3 cm. Z rurek świeżych owocników często wydziela się bezbarwny lub żółtawy płyn. Pory rurek kanciaste, w starszych owocnikach nierówne, a nawet labiryntowate. Mają średnicę 0,3–0,8 mm, na jednym mm mieści się ich 2-3. Miąższ Jednowarstwowy, soczysty o konsystencji włóknisto-mięsistej. Ma przeważnie grubość 1–4 cm, jest początkowo biały, potem lekko różowawy. Podczas wysychania ulega nasyceniu żywicą, ciemnieje do koloru umbry oraz twardnieje i wygląda jak gdyby nasycony był klejem. Ma nieprzyjemny zapach i cierpki smak. Cechy mikroskopowe System strzępkowy monomityczny. Strzępki generatywne ze sprzążkami, o zróżnicowanej grubości ścian – od cienkościennych do grubościennych. Mają szerokość 3,5–6 µm. Są bezbarwne lub zawierają jasnożółtawe kryształki. Podstawki zgrubiałe, 4–sterygmowe, o rozmiarach 15–20 × 4–6 µm. Posiadają sprzążki w podstawie. Zarodniki o kształcie od elipsoidalnego do owalnego, bezbarwne, gładkie, nieamyloidalne. Mają rozmiar 4–5 × 2,5–3 µm. W kontekście występują chlamydospory o średnicy 4–10 µm. Są kuliste, nieco grubościenne i nieamyloidalne. Gatunki podobne Jest kilka podobnych hub o białawym i mięsistym owocniku. Najbardziej podobny jest gąbczak piankowy (Sarcodontia spumea). Najłatwiej odróżnić go po tym, że ma owocnik dwuwarstwowy; górna część jest soczysta, dolna łykowata. Drobnoporek mleczny (Postia tephroleuca) i Gorzkobiałak trzoneczkowy (Amaropostia stiptica) są całkowicie mięsiste, mają ostre brzegi i wydzielają krople cieczy. Pospolity wrośniak anyżkowy rośnie głównie na wierzbach, ma większe pory i charakterystyczny zapach. Występowanie i siedlisko Złotoporek niemiły występuje tylko na półkuli północnej. Jego stanowiska zanotowano w Ameryce Północnej, Europie i Azji. W piśmiennictwie naukowym na terenie Polski opisano wiele jego stanowisk. W Polsce gatunek rzadki. Znajduje się na Czerwonej liście roślin i grzybów Polski. Ma status R – potencjalnie zagrożony z powodu ograniczonego zasięgu geograficznego i małych obszarów siedliskowych. Znajduje się na listach gatunków zagrożonych także w Niemczech, Danii, Holandii, Norwegii, Szwecji i Finlandii.
Rośnie na drzewach liściastych w ogrodach, parkach, przy drogach, rzadziej w lasach. Owocniki wytwarza od lipca do listopada. Często występuje w dziuplach. Obserwowano go na kasztanowcach, jesionach, jabłoniach, gruszach, olszach, leszczynie, wiązach, dębach, bukach, brzozach, lipach, wierzbach, topolach, jarzębinie, oliwkach. Bardzo rzadko spotykano go na drzewach iglastych – na sosnach i świerkach.
Znaczenie Saprotrof i pasożyt drzew. Rozwija się zarówno na martwych, jak i na żywych drzewach. Powoduje białą zgniliznę drewna. Ochrona drzew polega na profilaktyce – zabezpieczaniu ran środkami grzybobójczymi. Grzyb niejadalny.
Przypisy
Kategoria:Mykobiota Polski Kategoria:Strocznikowate