SMS Árpád – pancernik generacji przeddrednotów zbudowany dla Austro-Węgierskiej Marynarki Wojennej na początku XX wieku. Został zwodowany 11 września 1901 roku jako drugi okręt typu Habsburg. „Árpád”, razem ze swoimi siostrzanymi okrętami, brał udział w ostrzale Ankony w czasie I wojny światowej. Ze względu na niedobór węgla, okręt został wycofany ze służby niedługo po bombardowaniu Ankony i przez resztę wojny służył jako okręt obrony wybrzeża, a następnie szkolny. Złomowany po wojnie.

Budowa i konstrukcja

SMS „Árpád” był drugim pancernikiem typu Habsburg. Stępkę pod okręt położono 10 czerwca 1899 roku w stoczni w Trieście. Po ponad dwóch latach budowy okręt został zwodowany 11 września 1901 roku. Po zakończeniu prac wykończeniowych, 15 czerwca 1903 roku „Árpád” został wprowadzony do służby w austro-węgierskiej marynarce wojennej. Koszt budowy okrętu wynosił równowartość ówczesnych 480 tys. funtów.

thumb|left|alt=Patrz opis|Rzut z lewej burty i plan pokładu pancernika typu Habsburg; zacieniowana powierzchnia jest opancerzona

Jak wszystkie okręty z jego typu, „Árpád” miał 113,1 m długości na linii wody oraz 114,55 m długości całkowitej. Szerokość wynosiła 19,86 m, a zanurzenie 7,46 m. Wysokość wolnej burty wynosiła ok. 5,80 m na dziobie i około 5,50 m na rufie. Okręt miał wyporność 8364 ton. Załoga składała się z 638 oficerów i marynarzy.

Układ napędowy okrętu składał się z dwóch czterocylindrowych maszyn parowych potrójnego rozprężania poruszających dwa wały śrubowe. Były one zasilane w parę przez 16 kotłów parowych Belleville. Moc maszyn „Árpáda” wynosiła 14307 KM, co pozwalało mu osiągać prędkość maksymalną 19,65 węzła.

Kadłub okrętu został zbudowany z podłużnic i poprzecznych wręg, a zewnętrzne płyty kadłuba były do nich przynitowane. Kadłub posiadał dno podwójne, które przebiegało przez 63% jego długości. Seria wodoszczelnych grodzi przebiegała od stępki do pokładu działowego; na okręcie było 174 przedziałów wodoszczelnych. Wysokość metacentryczna okrętu wynosiła pomiędzy 0,82 m a 1,02 m. Po obu stronach kadłuba zamontowano stępki przechyłowe w celu zmniejszenia kołysania okrętu. Płaski pokład główny był pokryty drewnem, a górne pokłady były pokryte linoleum lub wykładziną.

Uzbrojenie główne pancernika składało się z trzech dział kal. 240 mm o długości lufy 40 kalibrów (L/40) zamontowanych w jednej podwójnej wieży artyleryjskiej na dziobie okrętu i jednej pojedynczej wieży na rufie. Działa typu C 97 zostały wyprodukowane przez firmę Krupp w Niemczech. Szybkostrzelność dział wynosiła ok. dwóch strzałów na minutę przy użyciu pocisków przeciwpancernych o masie 229 kg. Artylerię średniego kalibru stanowiło dwanaście dział Kruppa C96 L/40 kal. 150 mm w kazamatach. Dodatkowo okręt posiadał 10 dział kal. 66 mm L/45, 6 szybkostrzelnych dział kal. 47 mm L/44 i dwa szybkostrzelne działa kal. 47 mm L/33 jako obrona przed kutrami torpedowymi. Wszystkie te działa były zamontowane pojedynczo, na górnych pokładach i nadbudówce, lub w kazamatach na dziobie i rufie. Na marsach, na obu masztach, okręty miały po dwa (czyli łącznie cztery) karabiny maszynowe kal. 8 mm. Okręty typu Habsburg były chronione pancerzem z utwardzonej . Główny pas opancerzenia w centralnej części okrętu, gdzie zlokalizowane były magazyny amunicji, maszynownie oraz inne krytyczne miejsca, miał grubość 220 mm. Na końcu sekcji centralnej pancerz zmniejszał grubość do 180 mm.

Służba Czas pokoju Na stanowisko dowódcy okrętu został wyznaczony Linienschiffskapitän (komandor) Guido Couarde (1853–1924), dotychczasowy adiutant komendanta Marynarki i szefa Sekcji Marynarki w c. i k. Ministerstwie Wojny. Od 23 maja 1903 służbę na okręcie pełnił chorąży okrętu liniowego Jerzy Zwierkowski.

„Habsburg” i „Árpád” wzięły udział w swoich pierwszych manewrach floty w połowie 1903 roku. „Babenberg” był gotowy do aktywnej służby przed latem następnego roku i on również wziął udział w ćwiczeniach. Podczas manewrów trzy okręty typu Habsburg zaangażowały trzy pancerniki obrony wybrzeża typu Monarch w symulowaną bitwę. Pancerniki typu Habsburg utworzyły I Dywizjon Pancerników, aktywny w regionie śródziemnomorskim. W 1904 roku „Árpád” i „Habsburg” przeprowadziły rejs treningowy razem z pancernikami obrony wybrzeża typu Monarch. Wraz z wprowadzeniem do służby nowego typu pancerników – Erzherzog Karl – pancerniki typu Habsburg zostały przeniesione do II Dywizjonu, a pancerniki typu Monarch do III Dywizjonu.

W roku 1911 jeden z pokładów nadbudówki „Árpáda” został usunięty w celu zmniejszenia wagi. Rok wcześniej takiej samej modernizacji poddany został jego siostrzany okręt „Habsburg”. Po przejściu renowacji oba okręty zostały przemianowane na okręty obrony wybrzeża.

I wojna światowa thumb|Model „Árpáda” w skali 1:50 w Muzeum Wojskowym w Wiedniu Na początku I wojny „Árpád” razem ze swoimi siostrzanymi okrętami został przeniesiony do IV Dywizjonu Pancerników, z powodu wprowadzenia do służby nowego typu pancerników – Tegetthoff. Mniej więcej w tym samym czasie trzy pancerniki oraz reszta austro-węgierskiej floty zostały zmobilizowane w celu osłony ucieczki SMS „Goeben” i SMS „Breslau”, od 28 lipca do 10 sierpnia 1914 roku. Te dwa niemieckie okręty stacjonowały na Morzu Śródziemnym i próbowały wyrwać się z Mesyny, która była blokowana przez brytyjskie okręty. Po tym jak niemieckim okrętom udało się zmylić pogoń i przedostać do Turcji, flota została odwołana. W tym czasie austro-węgierskie okręty były mniej więcej na wysokości Brindisi w południowo-wschodnich Włoszech. Kiedy Włochy dołączyły do wojny po stronie Francji i Anglii, austro-węgierska marynarka ostrzelała kilka włoskich miast portowych wzdłuż wybrzeża Adriatyku. „Árpád” wziął udział w ostrzale Ankony 23 maja 1915 roku.

Po bombardowaniu Ankony, „Árpád” i jego siostrzane okręty powróciły do portu w Puli. Ze względu na niedostatek węgla, okręty pozostały tam do końca wojny. Później „Árpád” został przemianowany na okręt obrony wybrzeża. 18 grudnia 1917 roku admirał Maximilian Njegovan zarekomendował wycofanie przestarzałych wówczas pancerników typu Habsburg w celu zasilenia ich personelem załóg okrętów podwodnych i sił lotniczych, co zostało zaaprobowane przez cesarza Karola I 28 grudnia 1917 roku. W roku 1918 pancernik został ponownie wprowadzony do służby jako okręt treningowy dla Austriackiej Akademii Morskiej. Po wojnie „Árpád” razem ze swoimi siostrzanymi okrętami został przekazany Wielkiej Brytanii jako pryz, a następnie sprzedany do Włoch i zezłomowany w 1921 roku.

Uwagi

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Nazwy austro-węgierskich okrętów Kategoria:Okręty zbudowane w Stabilimento Tecnico Triestino Kategoria:Pancerniki typu Habsburg