Mark Damon, właśc. Alan Harris (ur. 22 kwietnia 1933 w Chicago, zm. 12 maja 2024 w Los Angeles) – amerykański aktor i producent filmowy.
Laureat Złotego Globu dla najbardziej obiecującego debiutanta za rolę Philipa Winthropa w horrorze Rogera Cormana Zagłada domu Usherów (1960). W latach 50. i 60. w Hollywood grał uwodzicielskich bohaterów. Później przeniósł się do Rzymu, gdzie wcielał w postacie włoskich playboyów, a także kowbojów w spaghetti westernach. W latach 80. powrócił do Hollywood, gdzie stał się twórcą niezależnego systemu finansowania filmów.
Był producentem filmów, takich jak: 9½ tygodnia (1986), Dzika orchidea (1989) i Monster (2003), za który otrzymał Independent Spirit Awards z najlepszy debiut pełnometrażowy.
Życiorys Urodził się w rodzinie żydowskiej jako syn Lillian Elfman Gilbert i Irvinga „Irva” Herscovitza (potem zmienił nazwisko na Harris), sklepikarza. Miał młodszego brata, Roberta Sheldona „Boba” Gilbert (1938–2014). Był kuzynem kompozytora, piosenkarza, autora piosenek i producenta muzycznego Danny’ego Elfmana.
Damon przeniósł się w młodym wieku do Los Angeles, gdzie uczęszczał do Fairfax High School. Jako uczeń ostatniej klasy liceum został zauważony przez Groucho Marksa, który widział go w roli aktora. Początkowo studiował stomatologię na UCLA, po czym przeniósł się do Anderson School of Management, gdzie uzyskał tytuł MBA i licencjat z filologii angielskiej. Następnie uczęszczał na zajęcia teatralne i zajął się aktorstwem.
Swoją karierę aktorską rozpoczął w 1952 od udziału w odcinku serialu kryminalnego Pogromcy gangów – pt. Sprawa trojga dzieci. W 1956 podpisał kontrakt z wytwórnią 20th Century Studios. Grał niewielkie role w klasycznych serialach telewizyjnych z lat 50., w tym Alfred Hitchcock przedstawia (1956) i Zorro (1959). Na kinowym ekranie zadebiutował rolą Gregga Lindena w filmie noir Inside Detroit (1956) u boku Pata O’Briena i Tiny Carver. W dramacie Młodzi i niebezpieczni (Young and Dangerous, 1957) został obsadzony w głównej roli Tommy’ego Price’a, przywódcy gangu młodych chuliganów.
W latach 60. współpracował z producentem Rogerem Cormanem, występując w takich produkcjach jak Zagłada domu Usherów (1960), za który zdobył Złoty Glob dla najbardziej obiecującego debiutanta. Wkrótce potem przeniósł się do Europy, gdzie zagrał w filmach klasy B i spaghetti westernach. Wystąpił w roli młodego lekarza Gianniego Orgeigo w komediodramacie Grzechy lata (Peccati d’estate, 1962), księcia Eduardo, który w nocy zmienia się w bestię w horrorze Piękna i Bestia (Beauty and the Beast, 1962), jako Piotr I Okrutny w przygodowym miecza i sandałów Tyranie z Kastylii (Sfida al re di Castiglia, 1963), hrabia Władimir d’Urfé w horrorze Mario Bavy Czarne święto (I tre volti della paura, 1963), austriacki oficer w komedii wojennej Sergia Corbucciego Najkrótszy dzień (Il giorno più corto, 1963), El Kebir w dramacie historycznym Syn Kleopatry (Il figlio di Cleopatra, 1964), książę Lionel Shandwell w horrorze Byleth: Demon kazirodztwa (Byleth: Il demone dell’incesto, 1972) oraz jako bracia bliźniacy Karl i Franz Schillerowie w dramacie erotycznym fantasy Joe D’Amato Diabelska noc poślubna (Il plenilunio delle vergini, 1973).
W 1975 zakończył karierę aktorską i zajął się produkcją filmową, zakładając własną firmę – Producer Sales Organization. Wyprodukował Arenę (La rivolta delle gladiatrici, 1974) i Chórzystów (The Choirboys, 1977), a następnie pełnił funkcję producenta wykonawczego przy głośnym obrazie Okręt (Das Boot, 1981), który zdobył nominacja do sześciu Oscarów. W późniejszym okresie założył kolejną firmę produkcyjną, Vision International, i wyprodukował wiele znaczących tytułów, takich jak Niekończąca się opowieść (1984), 9½ tygodnia (1986) czy Straceni chłopcy (1987). W 2003 wyprodukował Monster z Charlize Theron w roli głównej, za którą otrzymała Oscara dla najlepszej aktorki pierwszoplanowej.
W latach 1971–1976 był żonaty z aktorką Barbara Frey. W październiku 1976 zawarł związek małżeński z aktorką Margaret Mary Markov, z którą miał dwoje dzieci, syna Jonathana (ur. 16 lutego 1977) i córkę Alexis Rose (ur. 19 kwietnia 1982).
Zmarł 12 maja 2024 w Los Angeles w Kalifornii w wieku 91 lat.
Filmografia Producent Rok Tytuł Reżyser Obsada 1974 Arena (La rivolta delle gladiatrici) Steve Carver Margaret Markov , Pam Grier, Mimmo Palmara, Pietro Torrisi 1986 9½ tygodnia (9½ Weeks) Adrian Lyne Mickey Rourke, Kim Basinger, Christine Baranski, Karen Young, Olek Krupa, Dan Lauria, Julian Beck 1988 Bat 21 (Bat*21) Peter MarkleGene Hackman, Danny Glover, Jerry Reed, Clayton Rohner, Erich Anderson 1989 Dzika orchidea (Wild Orchid) Zalman King Mickey Rourke, Jacqueline Bisset, Carré Otis, Assumpta Serna, Bruce Greenwood, Oleg Vidov, David Rudder 2003 Monster Patty Jenkins Charlize Theron, Christina Ricci, Bruce Dern, Marco St. John, Lee Tergesen, Scott Wilson 2008 To żyje (The I Inside) Roland Suso Richter Ryan Phillippe, Sarah Polley, Piper Perabo, Stephen Rea, Robert Sean Leonard, Stephen Lang, Stephen Graham, Jay Simpson 2006 O Jerusalem Élie Chouraqui Saïd Taghmaoui, Patrick Bruel, Ian Holm, Tovah Feldshuh, Mel Raido, Tom Conti 2007 Sadysta (Captivity) Roland Joffé Elisha Cuthbert, Daniel Gillies, Laz Alonso 2009 Ponad wszelką wątpliwość (Beyond a Reasonable Doubt) Peter Hyams Jesse Metcalfe, Amber Tamblyn, Michael Douglas, Joel Moore, Orlando Jones2011 Lep na muchy (Flypaper) Rob Minkoff Patrick Dempsey, Ashley Judd Punkt zwrotny (The Ledge) Matthew Chapman Charlie Hunnam, Liv Tyler, Terrence Howard 2014 Razem czy osobno? (And So It Goes) Rob Reiner Michael Douglas, Diane Keaton, Annie Parisse 2018 Huragan (The Hurricane Heist) Rob Cohen Toby Kebbell, Maggie Grace, Ryan Kwanten, Ben Cross 2019 Ostateczne poświęcenie (The Last Full Measure) Todd Robinson Sebastian Stan, Christopher Plummer, William Hurt, Ed Harris, Samuel L. Jackson, Peter Fonda, Jeremy Irvine, Diane Ladd, Amy Madigan, Linus Roache, John Savage, Alison Sudol, Bradley Whitford
Producent wykonawczy