Derogacja w międzynarodowym systemie ochrony praw człowieka oznacza tymczasowe zawieszenie wykonywania zobowiązań nałożonych na państwo-stronę umowy międzynarodowej z dziedziny ochrony praw człowieka. Derogacja zobowiązań jest możliwa pod ściśle określonymi warunkami - przeważnie jest to wyjątkowe niebezpieczeństwo publiczne zagrażające istnieniu narodu i ogłoszone urzędowo. W klauzuli derogacyjnej znajduje się też zawsze katalog praw niederogowalnych, czyli takich, których wykonywania państwo nie może zaprzestać.
Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych (1966) Przepisy regulujące sposób stosowania derogacji przez państwa-strony Państwa-strony MPPOiP znajdują się w artykule 4 Paktu. Sygnatariusz Paktu może skorzystać z klauzuli derogacyjnej jedynie w sytuacji urzędowo ogłoszonego niebezpieczeństwa publicznego, które może zagrozić istnieniu narodu. Zawieszenie wykonywania praw następuje w zakresie ściśle odpowiadającym wymogom sytuacji, nie może też pociągać za sobą dyskryminacji wyłącznie z powodu rasy, koloru skóry, płci, języka, religii lub pochodzenia społecznego. O korzystaniu z prawa do zawieszenia stosowania zobowiązań państwo musi niezwłocznie poinformować pozostałe państwa-strony Paktu za pośrednictwem Sekretarza Generalnego ONZ. Katalog praw niederogowalnych w Międzynarodowym Pakcie Praw Obywatelskich i Politycznych obejmuje: prawo do życia zakaz wydawania i wykonywania kary śmierci za przestępstwa nie będące najcięższymi zbrodniami zakaz wydawania i wykonywania kary śmierci na podstawie nieprawomocnego wyroku sądu zakaz ludobójstwa prawo skazanego na śmierć do ubiegania się o ułaskawienie lub zmianę kary prawo skazanego na śmierć do amnestii, ułaskawienia lub zmiany kary zakaz wydawania wyroków śmierci za przestępstwa popełnione przez osoby poniżej 18 lat zakaz wykonywania wyroków śmierci na kobietach ciężarnych zakaz tortur lub okrutnego, nieludzkiego albo poniżającego traktowania zakaz niewolnictwa, handlu niewolnikami i poddaństwa zakaz pozbawiania wolności jedynie z powodu niemożności wywiązania się ze zobowiązań umownych zakaz retroaktywności prawa prawo do podmiotowości prawnej prawo do wolności myśli, sumienia i wyznania oraz ich uzewnętrzniania
Konwencja o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (1950) Europejska Konwencja Praw Człowieka, uchwalona na forum Rady Europy, zezwala na derogację wykonywania zobowiązań przez sygnatariuszy w przypadku wojny lub innego niebezpieczeństwa publicznego zagrażającego życiu narodu. Państwo składa stosowną deklarację, zawierającą powody i środki podjęte przy derogacji zobowiązań, Sekretarzowi Generalnemu Rady Europy. Również poprzez złożenie Sekretarzowi Generalnemu deklaracji państwo informuje następnie o terminie przywrócenia wykonywania praw uprzednio derogowanych.
Katalog praw niederogowalnych w EKPC obejmuje: prawo do życia zakaz wykonywania kary śmierci bez wyroku sądu zakaz tortur ani nieludzkiego lub poniżającego traktowania albo karania zakaz niewolnictwa i poddaństwa zakaz retroaktywności prawa
Bibliografia Michał Balcerzak, Sebastian Sykuna, Leksykon ochrony praw człowieka, Warszawa 2010 Wasiński Marek Jan, Prawa człowieka w zarysie. Skrypt wykładu, Łódź 2014 Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych, Dz.U. 1977 nr 38 poz. 167 Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, Dz.U. 1993 nr 61 poz. 284
Przypisy
Kategoria:Ochrona praw człowieka