Hymenaea – rodzaj drzew z rodziny bobowatych. Obejmuje co najmniej 14–16 gatunków występujących w tropikach Ameryki Południowej i Środkowej oraz w Afryce. Szybkoschnąca żywica tego gatunku zwana kopal (zarówno pozyskiwana z żywych i ściętych drzew, jak i z subfosylnych osadów) ma istotne znaczenie ekonomiczne. H. verrucosa jest źródłem kopalu wschodnioafrykańskiego, zaś H. courbaril dostarcza kopalu amerykańskiego.
Rozmieszczenie geograficzne Centrum zróżnicowania rodzaju jest Amazonia i Mata Atlântica, gdzie rośnie co najmniej 6 gatunków, 5 gatunków występuje w suchych lasach i zaroślach północno-wschodniej i południowo-wschodniej Brazylii, przy czym jeden z nich sięga po Paragwaj i Argentynę na południu. Jeden gatunek jest szeroko rozprzestrzeniony w tropikach Ameryki Południowej i Środkowej, sięgając po Meksyk i Karaiby na północy, jeden gatunek jest endemitem Kuby. Jeden gatunek (H. verrucosa) rośnie na wybrzeżach wschodniej Afryki, na Madagaskarze i Maskarenach.
Szerzej rozprzestrzenione w tropikalnej Azji zostały gatunki o znaczeniu ekonomicznym – H. verrucosa i H. courbaril. thumb|Kwiaty H. stigonocarpa thumb|Owoce H. courbaril
Morfologia Pokrój Drzewa i krzewy. Liście Składają się z pary skórzastych, całobrzegich listków, nierzadko gruczołowato punktowanych, osadzonych na krótkim ogonku lub niemal siedzących. U nasady liścia szybko odpadające przylistki. Kwiaty Zebrane w szczytowe grona i baldachogrona. Przysadki i podsadki jajowate lub okrągławe, szybko odpadające. Kielich rurkowaty, zrośnięty w części dolnej, w górnej rozszerzający się dzwonkowato lub lejkowato i tu z czterema skórzastymi działkami. Płatki korony białe w liczbie trzech lub pięciu. Mają takie same rozmiary, z wyjątkiem części gatunków, u których dwa dolne płatki są wyraźnie mniejsze. Czasem też u nasady płatki zwężone są w paznokieć. Pręcików jest 10, wszystkie są płodne, wolne, o nitkach nagich lub owłosionych u nasady. Słupek nitkowaty z drobnym szczytowym znamieniem. Owoce Strąk owalny lub jajowaty. Owocnia gruba i skórzasta, czasem drewniejąca, szorstka. Nasiona nieliczne, o różnych rozmiarach.
Systematyka Pozycja systematyczna Rodzaj z plemienia Detarieae z podrodziny Detarioideae w obrębie bobowatych Fabaceae. Dawniej wraz z plemieniem zaliczany do brezylkowych Caesalpinioideae. Taksonem siostrzanym jest najprawdopodobniej rodzaj Guibourtia. Kopalny gatunek z Dominikany – H. protera Poinar – uznawany jest za takson siostrzany dla wschodnioafrykańskiego H. verrucosa.
Wykaz gatunków Hymenaea aurea Lee & Langenh. Hymenaea courbaril L. Hymenaea eriogyne Benth. Hymenaea intermedia Ducke1 Hymenaea maranhensis Lee & Langenh. Hymenaea martiana Hayne Hymenaea oblongifolia Huber Hymenaea parvifolia Huber Hymenaea reticulata Ducke Hymenaea rubriflora Ducke Hymenaea sagittipetala Rizzini Hymenaea stigonocarpa Hayne Hymenaea torrei Leon Hymenaea travassii L.E.Paes Hymenaea velutina Ducke Hymenaea verrucosa Gaertn.
Zastosowanie Szybko twardniejąca żywica przypomina po zaschnięciu bursztyn. Źródłem żywicy jest głównie H. verrucosa (kapal wschodnioafrykański, tzw. „Zanzibar”) i H. courbaril (kopal amerykański). Z żywic tych wyrabia się lakiery, pokosty, linoleum, impregnuje się kable. Stosowane są one do kadzideł, do klejenia oraz w medycynie tradycyjnej. Drzewa z tego rodzaju dostarczają także jadalnych owoców, cenionego drewna (algarrobo, jatoba, courbaril, guapinol) stosowanego do wyrobu wysokiej jakości mebli, instrumentów, jachtów i jako surowiec konstrukcyjny. Niektóre gatunki uprawiane są jako rośliny ozdobne.
Przypisy
Kategoria:Detarioideae Kategoria:Taksony opisane przez Karola Linneusza