Nepalotymal, tymal nepalski (Acanthoptila nipalensis) – gatunek średniej wielkości ptaka z rodziny pekińczyków (Leiotrichidae). Występuje endemicznie w Nepalu. Nie jest zagrożony wyginięciem.

Taksonomia Po raz pierwszy gatunek opisał Brian Houghton Hodgson. Opis ukazał się w 1836 na łamach Asiatic researches; autor nie wspomniał, z jakiej dokładnie części Nepalu pochodził holotyp. Zaznaczył, że w upierzeniu brak dymorfizmu płciowego, musiał więc przebadać więcej niż jednego osobnika. Nadał nowemu gatunkowi nazwę Timalia nipalensis. W 1855 Edward Blyth zaproponował wydzielenie nepalotymala do osobnego rodzaju Acanthoptila i taka też systematyka była uznawana np. przez A.O. Hume’a, T.C. Jerdona i R.B. Sharpe’a, a niektórzy autorzy uznają ją do tej pory. Z drugiej strony niektórzy autorzy włączali go do rodzaju Turdoides i to ujęcie systematyczne stosowane jest nadal przez Międzynarodowy Komitet Ornitologiczny czy Clements Checklist of Birds of the World. Do rodzaju Turdoides włączył nepalotymala Jean Théodore Delacour w 1946, bez udzielenia szerszego komentarza. Nepalotymal wyróżnia się ostro zakończonymi stosinami piór na piersi i głosem. Niektóre cechy – jak np. kształt nozdrzy, dzioba, wygląd pokryw podskrzydłowych i budowa nogi – są podobne do opisywanych u przedstawicieli Garrulax. Według Ripleya nepalotymal ma cechy pośrednie między ptakami z rodzaju Garrulax a Turdoides. Gatunek monotypowy.

Morfologia Długość ciała wynosi 22–26 cm, masa ciała 58–64 g. Długość środkowego palca (z pazurem) około 24 mm. Wymiary szczegółowe w milimetrach: Długość skrzydła D. ogona D. dzioba D. skoku 5♂ 79–86 106–117 21–23 30–32 7♀ 81–87 107–113 20–26 30–33 U dorosłych występują dwa typy upierzenia (patrz: polimorfizm) różniące się kolorystyką gardła i brody – mogą być one białawe lub ciemne (według E.W. Oatesa upierzenie zmienia się zależnie od pory roku). U dorosłego wierzch ciała szarobrązowy, pokrywy uszne białawe; można dostrzec krótką, białawą brew. Pióra na wierzchu głowy i czole wyróżniają się sztywnymi stosinami (u młodocianych nie jest to wyraźna cecha), dzięki którym nepalotymal otrzymał angielską nazwę Spiny Babbler (dosł. kolczasta tymaliaBabbler dosłownie oznacza gadułę, jednak słowo to odnosi się do rodziny tymaliowatych lub mniej licznej gatunkowo rodziny stadniaków.). Pierś kremowopłowa, pokryta paskami. Ogon stopniowany. Boki i pokrywy podogonowe oliwkowe. Kolor tęczówki różnie podawany: jako niebieski lub szarobrązowy.

Zasięg występowania Endemit Nepalu. Zależnie od pory roku wędruje na określone wysokości: od 900 do 1900 m n.p.m. zimą i od 1400 do 2100 m n.p.m. latem.

Ekologia i zachowanie Tymale nepalskie bywały stwierdzane na wysokości od 800 do 2200 m n.p.m. Zasiedlają gęste zadrzewienia wtórne. Żywią się głównie owadami. W jednym z badań na 2295 fragmentów pokarmu (zjedzonych przez 316 osobników) 86% stanowiły bezkręgowce, pozostałe 14% owoce i nasiona. Z bezkręgowców zjadają m.in. owady, ślimaki i dżdżownicowate. Żerują na ziemi. Nepalotymal potrafi naśladować głosy innych ptaków. Podczas snu umieszcza głowę między nasadami skrzydeł i stroszy się na kształt kuli; możliwe, że ma to odstraszać drapieżniki. Płochliwy. Może przebywać pojedynczo lub w niewielkich grupach 3–10 osobników, również z sierpodziobami rudolicymi (Erythrogenys erythrogenys).

Lęgi Okres lęgowy trwa od kwietnia do czerwca. Gniazdo umieszczone jest w krzewie lub kępie traw. Gniazdo ma kształt kubeczka, zbudowane jest z trawy, liści i włókien roślinnych. Jedno zmierzone gniazdo miało średnicę około 12,5 cm i wysokość blisko 5 cm. W zniesieniu 3 lub 4 jaja o skorupce barwy jasnoniebieskiej; ich wymiary to około 28 na 16,5 mm.

Status i zagrożenia IUCN uznaje nepalotymala za gatunek najmniejszej troski (LC, Least Concern) nieprzerwanie od 1988 (stan w 2025). BirdLife International ocenia trend populacji jako prawdopodobnie stabilny ze względu na brak widocznych zagrożeń i dowodów na spadki liczebności. Był opisany jako dość pospolity już w 1889; obecnie (2007) lokalnie pospolity w swoim poszatkowanym zasięgu. Występuje na Endemic Bird Area 129 Central Himalayas.

Uwagi

Przypisy

Linki zewnętrzne

Charakterystyka EBA 129 – Central Himalayas

Kategoria:Pekińczyki Kategoria:Ptaki Azji Kategoria:Fauna endemiczna Nepalu Kategoria:Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 1836 roku