Czeski Palatynat lub Czeski Górny Palatynat (, ; ), od XIX wieku znany także pod nazwą Nowe Czechy (cz. Nové Čechy) – czeski region historyczny na obszarze współczesnej północno-wschodniej Bawarii.
Obszar Czeskiego Palatynatu leży w północnej części Górnego Palatynatu, na południowych krańcach Górnej Frankonii i wschodnich krańcach Środkowej Frankonii. Największym miastem jest położone na zachodnim krańcu regionu Erlangen, nie licząc Norymbergi, która w niewielkim stopniu sięga Nowych Czech po poszerzeniu granic miasta w XIX wieku.
Historia mały|Zamek Wacława w Lauf an der Pegnitz Region został pozyskany w 1353 przez króla Czech Karola Luksemburskiego z rąk Ruprechta Wittelsbacha tytułem rekompensaty za niespłacone pożyczki. W 1355 został inkorporowany w granice Królestwa Czech. Stolica administracyjna Czeskiego Palatynatu została ustanowiona w mieście Sulzbach, natomiast dla funkcji reprezentacyjnych decyzją króla z 1356 wzniesiono zamek (zwany Zamkiem Wacława ze względu na posąg księcia czeskiego Wacława I Świętego wieńczący bramę wjazdową) w miejscowości Lauf, leżącej na szlaku łączącym stolicę Czech Pragę z Norymbergą, w której w 1361 i 1368 przyszli na świat kolejni królowie Czech Wacław IV Luksemburski i Zygmunt Luksemburski. W latach 1355–1371 najwyższym hetmanem Czeskiego Palatynatu był czeski szlachcic Bušek młodszy z Velhartic. W grudniu 1361 król Karol zakupił od biskupstwa Bambergu miejscowość Erlangen i włączył do Czeskiego Palatynatu. W 1373 Karol Luksemburski przekazał większość regionu Wittelsbachom w zamian uzyskując dla Korony Czeskiej Elektorat Brandenburgii z Berlinem. W granicach Czech pozostała północna część regionu z miejscowościami Erlangen, Weiden, Pegnitz, Auerbach, Eschenbach. Stolicę regionu przeniesiono wówczas do Auerbach, które pełniło tę funkcję do 1400 roku. Pozostałą część regionu utracił do 1401 król Wacław IV, jednakże niektóre miejscowości uznawały formalne zwierzchnictwo królów Czech aż do XIX wieku. Za panowania czeskiego prawa miejskie otrzymały m.in. Lauf, Pegnitz, Eschenbach, Velden i Erlangen.
Czeski Palatynat graniczył na wschodzie z Czechami, na północy z Burgrabstwem Norymbergi, na zachodzie z księstwem biskupim Bambergu i Wolnym Miastem Norymbergą, a na południu z Landgrafstwem Leuchtenbergu oraz Górnym Palatynatem należącym do Palatynatu Reńskiego.
W 1783 czeski historyk František Martin Pelcl użył w stosunku do regionu określenia Nowe Czechy. Nowa nazwa się przyjęła w XIX wieku. W 1871 cały obszar Czeskiego Palatynatu znalazł się w granicach Cesarstwa Niemieckiego i pozostaje w posiadaniu Niemiec do dziś. W 1899 w granice Norymbergi włączono Erlenstegen – dawną przygraniczną miejscowość Nowych Czech.
W 1934 w Zamku Wacława odkryto galerię 112 herbów czeskich, morawskich i śląskich rodów szlacheckich, ziem, miast i biskupstw. Jest to najcenniejszy tego typu zbiór dla czeskiej heraldyki.
Miasta mały|Erlangen Największe miasta Nowych Czech współcześnie: miastopopulacja (2014)rejencja1.20px Erlangen 106 423Środkowa Frankonia2.20px Weiden in der Oberpfalz 41 817Górny Palatynat3.20px Lauf an der Pegnitz 26 122Środkowa Frankonia4.20px Sulzbach-Rosenberg 19 380Górny Palatynat5.20px Pegnitz 13 346Górna Frankonia6.20px Hersbruck 12 132Środkowa Frankonia
Galeria
Przypisy
Kategoria:Krainy historyczne Czech Kategoria:Krainy historyczne Niemiec