Dwór Żuk-Skarszewskich – dwór we wsi Przyszowa w województwie małopolskim. Budynek stanowi zabytkową posiadłość należąca do rodziny wywodzącej się z rodu Żuk-Skarszewskich herbu Nałęcz.
Dworek rodziny Żuk-Skarszewskich nie udostępniany zwiedzającym, pełniąc funkcję domu mieszkalnego. Położony jest na stromej skarpie, z elewacją frontową zwróconą ku wschodowi. Na fasadzie wyeksponowany jest herb „Nałęcz”. Dookoła rosną okazy starych dębów.
Historia dworu i jego mieszkańców Został zbudowany około 1580 r. przez Andrzeja Wierzbięta, ówczesnego dziedzica wsi Przyszowa. Późniejszym właścicielem posiadłości był rycerski ród Dunin-Wąsowiczów. W 1683 roku, posiadłość została sprzedana zaprzyjaźnionemu z rodem Aleksandrowi Żuk-Skarszewskiemu, wywodzącemu się z Podola. Zapoczątkował on kolejną linię rodu dziedziców Przyszowej.
Przez wieki był głównym ośrodkiem rozwoju kulturalnego i gospodarczego ówczesnego społeczeństwa Przyszowej, jak również okolicznych wsi. Dwór był świadkiem bitwy pod Limanową, która toczyła się w grudniu 1914 roku. Jej znamieniem jest zniszczenie baszty budynkuhttps://www.lukowica.pl/pl/272/0/przyszowa-i-jej-zabytki.html. Znajdował się tutaj także szesnastowieczny, drewniany lamus dworski, który w wyniku działania czasu uległ zniszczeniu. Po zakończeniu wojny, gdy majątki wiejskie ulegały parcelacji (w tym majątek rodziny Żuk-Skarszewskich), w dworskim budynku utworzono szkołę podstawową. W późniejszych latach, szkołę przeniesiono do nowo powstałego budynku, dwór wyremontowano i odnowiono, a należyci właściciele wprowadzili się do niego na nowohttps://malopolska.szlaki.pttk.pl/1811-pttk-malopolska-dwor-zuk-skarzewskich-w-przyszowej. Aktualnie uznawany jest jako zabytek i miejsce pamięci, szczególnie lokalnej.
Postacie historyczneOpowiadania właścicielki - Pani Żuk-Skarszewskiej Onufry Żuk-Skarszewski – konfederat barski (1768–1772); Protazy Żuk-Skarszewski – gospodarz, społecznik, przyczynił się do uwłaszczenia chłopów w Przyszowej; Marceli Żuk-Skarszewski – brał udział w powstaniu styczniowym, zajmował się pomocą dla organizacji wspierających wojsko w Kongresówce; Faustyn Żuk-Skarszewski – poeta; Aleksander Żuk-Skarszewski – twórca zakładu leczniczego w okresie dwudziestolecia międzywojennego znajdującego się na terenie posiadłości dworskich; Adam Żuk-Skarszewski – społecznik, ofiarny dla wsi i Kościoła; Roman Żuk-Skarszewski – ostatni wojenny właściciel Przyszowej, brał udział w kampanii wrześniowej w 1939, został ranny w bitwie pod Szczekocinami. Po powrocie do domu rozpoczął w Przyszowej podziemną działalność tworzenia struktur Armii Krajowej oraz partyzancką. Podejrzany o działania konspiracyjne, był długo więziony i torturowany przez GESTAPO w Nowym Sączu.https://web.archive.org/web/20150416012218/http://almanach.limanowa.org.pl/content.php?mp=main.art&&a=2003_12_11Almanach Ziemi Limanowskiej Aleksandra Żuk-Skarszewska – pionierka edukacji oraz oświecenia, założycielka biblioteki. Maria Żuk-Skarszewska – zdobyła wykształcenie muzyczne i komponowała na pianinie. Jeden z Polskich poetów, Zygmunt Krasiński, ułożył słowa do jej melodii.http://www.bibliotekapiosenki.pl/Zuk-Skarszewska_Maria
Przypisy
Kategoria:Dwory w województwie małopolskim Przyszowa Kategoria:Przyszowa