Kompania graniczna KOP „Dukszty” – pododdział graniczny Korpusu Ochrony Pogranicza pełniąca służbę ochronną na granicy polsko-litewskiej.
Geneza Do czasu zakończenia wojny polsko-bolszewickiej, czyli do jesieni 1920, wschodnią granicę państwa polskiego wyznaczała linia frontu. Dopiero zarządzeniem z 6 listopada 1920 utworzono Kordon Graniczny Ministerstwa Spraw Wojskowych. W połowie stycznia 1921 zmodyfikowano formę ochrony granicy i rozpoczęto organizowanie Kordonu Granicznego Naczelnego Dowództwa WP. Obsadzony on miał być przez żandarmerię polową i oddziały wojskowe. Latem 1921 ochronę granicy wschodniej postanowiło powierzyć Batalionom Celnym. W Duksztach rozmieszczono dowództwo i pododdziały sztabowe 9 batalionu celnego. W drugiej połowie 1922 przeprowadzono kolejną reorganizację organów strzegących granicy wschodniej. 1 września 1922 bataliony celne przemianowano na bataliony Straży Granicznej. W rejonie odpowiedzialności przyszłej kompanii granicznej KOP „Dukszty” służbę graniczną pełniły pododdziały 9 batalionu Straży Granicznej. Już w następnym zlikwidowano Straż Graniczną, a z dniem 1 lipca 1923 pełnienie służby granicznej na wschodnich rubieżach powierzono Policji Państwowej. W sierpniu 1924 podjęto uchwałę o powołaniu Korpusu Ochrony Pogranicza – formacji zorganizowanej na wzór wojskowy, a będącej w etacie Ministerstwa Spraw Wewnętrznych.
Formowanie i zmiany organizacyjne W drugim etapie organizacji Korpusu Ochrony Pogranicza, w 1925 sformowano 20 batalion graniczny , a w jego składzie 1 kompanię graniczną KOP. W listopadzie 1936 kompania liczyła 2 oficerów, 7 podoficerów, 4 nadterminowych i 75 żołnierzy służby zasadniczejWykaz stanów etatowych oficerów, podoficerów i żołnierzy KOP przesłanych przez ppłk. dypl. Franciszka Węgrzyna ze sztabu KOP do I oficera do zleceń GISZ płk. dypl. Kazimierza Glabisza. → .
W 1939 1 kompania graniczna KOP „Dukszty” podlegała dowódcy batalionu KOP „Nowe Święciany”.
Służba graniczna Podstawową jednostką taktyczną Korpusu Ochrony Pogranicza przeznaczoną do pełnienia służby ochronnej był batalion graniczny. Odcinek batalionu dzielił się na pododcinki kompanii, a te z kolei na pododcinki strażnic, które były „zasadniczymi jednostkami pełniącymi służbę ochronną”, w sile półplutonu. Służba ochronna pełniona była systemem zmiennym, polegającym na stałym patrolowaniu strefy nadgranicznej i tyłowej, wystawianiu posterunków alarmowych, obserwacyjnych i kontrolnych stałych, patrolowaniu i organizowaniu zasadzek w miejscach rozpoznanych jako niebezpieczne, kontrolowaniu dokumentów i zatrzymywaniu osób podejrzanych, a także utrzymywaniu ścisłej łączności między oddziałami i władzami administracyjnymi. Miejscowość, w którym stacjonowała kompania graniczna, posiadała status garnizonu Korpusu Ochrony Pogranicza.
1 kompania graniczna „Dukszty” w 1934 ochraniała odcinek granicy państwowej szerokości 38 kilometrów 665 metrów.
Sąsiednie kompanie graniczne: 2 kompania graniczna KOP „Kozaczyzna” ⇔ 2 kompania graniczna KOP „Mieżany” – 1929, 1931, 1932, 1934 2 Kompania graniczna KOP „Ignalino” ⇔ 2 kompania graniczna KOP „Mieżany” – 1938
Struktura organizacyjna thumb|Rozmieszczenie batalionu KOP „Nowe Świeciany” w 1931 Strażnice kompanii w 1929 Strażnica KOP „Szymoniszki” strażnica KOP „Rytkuniszki” strażnica KOP „Gajluciszki”W komunikatach dyslokacyjnych występuje również jako Gajlutyszki → strażnica KOP „Smołwy” strażnica KOP „Dulciszki”
Strażnice kompanii w latach 1931 – 1934W 2000 Rajmund Szubański napisał, że sformułowania zawarte w artykule „Bataliony, kompanie, strażnice KOP” z 1993, odnoszą się do stanu sprzed 1937 → . Wymienił następujące strażnice: „Kozaczyzna”, „Dworonopol”, „Rukiszki”, „Kuianiszki”, „Antonowo”, „Retkiniszki”, „Gajluityszki”, „Srnołwy”. → strażnica KOP „Antonowo”folwark Antonowo, gmina Dukszty, powiat święciański, województwo wileńskie strażnica KOP „Rytkuniszki”zaścianek Retkuniszki I, gmina Dukszty, powiat święciański, województwo wileńskie strażnica KOP „Gajluciszki”wieś Gajlutyszki, gmina Smojwy, powiat brasławski, województwo wileńskie → Baza miejscowości kresowych strażnica KOP „Smołwy”wieś Smołwy, gmina Smojwy, powiat brasławski, województwo wileńskie strażnica KOP „Dulkiszki”wieś Dulkiszki, gmina Smojwy, powiat brasławski, województwo wileńskie → Baza miejscowości kresowych
Strażnice kompanii w 1938 strażnica KOP „Antonowo” strażnica KOP „Samanta” strażnica KOP „Gajlutyszki” strażnica KOP „Smołwy” strażnica KOP „Dulkiszki”
Strażnice kompanii we wrześniu 1939 strażnica KOP „Antonowo” (?) strażnica KOP „Dolkieszki”W komunikatach dyslokacyjnych występuje również jako Dulkiszki → strażnica KOP „Samanta” (była Rytkuniszki) strażnica KOP „Gajlutyszki” strażnica KOP „Smołwy”
Dowódcy kompanii kpt. Kazimierz Rutkowski (był 30 IX 1928 − 14 XI 1928 → przeniesiony do 9 batalionu KOP) kpt. Cezary Nowicki (15 XI 1928 − ) kpt. Leon Dyszyński (7 IV 1930 − ) kpt. Piotr Wasilewski (29 III 1934 − ) kpt. Andrzej Sośnierz ( - X 1938) por. Tadeusz Furgał (X 1938 - VI 1939) kpt. piech. Władysław KabatKabat Władysław, por. piech., w KOP od 1936. Do mobilizacji dca 1 kompanii granicznej „Dukszty”. Przydział mobilizacyjny nieznany. → (VI 1939 − VIII 1939) kpt. Paweł Trocki (IX 1939)
Uwagi
Przypisy
Bibliografia
Przemysław Kałek, Władysław Jezierski, Kostrzyń 2018, wyd. Cursiva.
(sygn.177/143 do 177/149.) (sygn.177/151.) (sygn.181/87.)
Dukszty Kategoria:Wileńszczyzna Kategoria:Kompanie graniczne KOP rozmieszczone na granicy polsko-litewskiej Kategoria:Dukszty Kategoria:Kompanie batalionu KOP „Nowe Święciany” Kategoria:Kompanie graniczne KOP w powiecie święciańskim Kategoria:Polskie jednostki graniczne utworzone w 1925 Kategoria:Polskie jednostki graniczne rozwiązane w 1939