thumb|Komendant Józef Piłsudski na ćwiczeniach POW w Zielonce pod Warszawą w 1917 roku. Od lewej siedzą: Janusz Jędrzejewicz, Janusz Gąsiorowski, Jan Opieliński, Wacław Jędrzejewicz, Bogusław Miedziński, Tadeusz Kasprzycki, Józef Piłsudski. Od lewej stoją: Wacław Denhoff-Czarnocki, Karol Lilienfeld-Krzewski, Władysław Horyd i Henryk Krok-Paszkowski mały|Nagrobek Karola Lilienfelda-Krzewskiego na cmentarzu w Jerozolimie. Karol Lilienfeld-Krzewski Kapral Szczapa (ur. 22 lutego 1893 w Lublinie, zm. 29 kwietnia 1944 w Jerozolimie) – polski dziennikarz i literat, działacz niepodległościowy, major dyplomowany piechoty Wojska Polskiego, kawaler Orderu Virtuti Militari. Jeden z największych twórców etosu Legionów Polskich, legendy I Brygady i kultu marsz. Józefa Piłsudskiego, historyk literatury polskiej i wojskowości.
Życiorys
Młodość i działalność niepodległościowa Syn Hermana Lilienfelda – lekarza, wychowany w rodzinie żydowskiej, w religii katolickiej. Po ukończeniu gimnazjum w 1911 otrzymał stypendium i wyjechał do Krakowa, gdzie studiował historię literatury polskiej na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Jagiellońskiego pod kierunkiem prof. Ignacego Chrzanowskiego. Podczas nauki pierwszy raz zetknął się z entuzjastami Józefa Piłsudskiego. Pod ich wpływem przystąpił go organizacji „Płomień”, gdzie poznał m.in. Kazimierza Wierzyńskiego, Adama Koca, Bogusława Miedzińskiego i Romana Starzyńskiego. Wkrótce zaangażował się w działalność Związku Walki Czynnej i Związku Strzeleckiego, gdzie pod nadzorem Stanisława Machowicza przeszedł wyszkolenie wojskowo–inżynierskie, informacyjno–wywiadowcze i z zakresu działalności wywrotowej.
I wojna światowa Po wybuchu I wojny światowej z ramienia Związku Strzeleckiego, posługując się pseudonimem „Krzewski”, wyjechał na Lubelszczyznę z rozkazami mobilizacyjnymi dla drużyn Strzelca. W październiku 1914 wstąpił do Polskiej Organizacji Wojskowej i wyjechał do Warszawy, gdzie brał czynny udział w działalności konspiracyjnej, szkolił rekrutów oraz w ramach Oddziału Lotnego uczestniczył w dywersji i wywiadzie skierowanym przeciwko Rosji. Po wkroczeniu do stolicy w sierpniu 1915 armii niemieckiej razem z Batalionem Warszawskim wstąpił do Legionów Polskich, gdzie otrzymał przydział do 1 pułku piechoty w składzie I Brygady, został wówczas awansowany na sierżanta sztabowego. Walczył pod dowództwem Edwarda Śmigłego-Rydza, podczas bitwy pod Kostiuchnówką, uczestniczył w walkach osłonowych podczas odwrotu nad Stochód. Po pierwszym kryzysie legionowym przyłączył się do konspiracyjnej działalności Polskiej Organizacji Wojskowej, od września 1916 był komendantem kursu Szkoły Podchorążych w Warszawie. Publikował wówczas na łamach czasopisma „Rząd i Wojsko” felietony propagujące ideologię Józefa Piłsudskiego oraz legendę Legionów. Uniknął aresztowania w lipcu 1917, a w listopadzie 1918 uczestniczył w Warszawie w rozbrajaniu Niemców.
Okres międzywojenny Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości, 11 listopada 1918 został przyjęty do Wojska Polskiego. Od 1919 przydzielony do Oddziału II Sztabu Generalnego. Rok później awansował do stopnia kapitana. W czasie wojny z bolszewikami dowodził batalionem 201 pułku piechoty wchodzącego w skład Dywizji Ochotniczej. 1 czerwca 1921 dowódca Dywizji Ochotniczej, ppłk Adam Koc sporządził wniosek na odznaczenie go orderem „Virtuti Militari” V klasy, w którym napisał m.in.:
Od 1921 służył w 1 pułku piechoty Legionów, dwa lata później związał się z Instytutem Badań Najnowszej Historii Polski, gdzie powierzono mu archiwum Polskiej Organizacji Wojskowej. 2 listopada 1923 został przydzielony z Oddziału II Sztabu Generalnego do 1 pułku piechoty Legionów z jednoczesnym odkomenderowaniem do Wyższej Szkoły Wojennej w Warszawie na jednoroczny kurs doszkolenia. Z dniem 15 października 1924, po ukończeniu kursu i otrzymaniu dyplomu naukowego oficera Sztabu Generalnego, został przydzielony do Oddziału IV Sztabu Generalnego. Po przewrocie majowym był oficerem do zadań zleconych Szefa Sztabu Generalnego, a następnie oficerem zadaniowym wiceministra spraw wojskowych. W 1929 objął stanowisko szefa wydziału w Biurze Inspekcji Generalnego Inspektoratu Sił Zbrojnych. W 1932 został przeniesiony z Dowództwa 10 Dywizji Piechoty w Łodzi do Wojskowego Instytutu Naukowo-Wydawniczego w Warszawie na stanowisko szefa Wydziału Prasowego. Z racji pełnionej funkcji był przewodniczącym Komitetu Redakcyjnego „Wiarusa”, organu podoficerów zawodowych wojska lądowego i marynarki wojennej. Z dniem 28 lutego 1935 został przeniesiony w stan spoczynku.
W 1933 zastąpił generała Juliana Stachiewicza na stanowisku przewodniczącego Głównej Rady Programowej Polskiego Radia. Wprowadził do Radia idee sanacyjne, wyznaczał kierunki tematyki podejmowanej w programach oraz określał koncepcje dzienników informacyjnych i przeglądów prasy. Zwiększył rolę krzewienia patriotyzmu, wierności Polsce, pracy związanej z rozwojem gospodarczym, a ponadto popularyzowanie myśli państwowej Józefa Piłsudskiego. Karol Lilienfeld-Krzewski był również felietonistą, krytykiem literackim, redaktorem oraz sprawozdawcą z uroczystości państwowych i ważnych wydarzeń kulturalnych.
Współpracował również z Belloną (w okresie I–VI 1933 był redaktorem naczelnym), Przeglądem Wojskowym i Polską Zbrojną. Od 1936 związał się ze środowiskiem bliskim gen. Edwardowi Śmigłemu-Rydzowi i prezydentowi Ignacemu Mościckiemu, był jednym z propagatorów idei Obozu Zjednoczenia Narodowego, którą głosił m.in. na łamach czasopisma „Zaczyn”. W 1939 poświęcił się pracom nad warszawskim pozytywizmem i analizie dyplomacji, rozpoczął również pracę dotyczącą twórczości Elizy Orzeszkowej, ale przerwał mu ją wybuch II wojny światowej.
II wojna światowa Walczył w kampanii wrześniowej 1939 jako oficer sztabu Armii „Pomorze”. 16 września przedostał się do Zbaraża, gdzie spotkał się z majorem Julianem Piaseckim aby omówić plany działań konspiracyjnych. Razem z grupą dziennikarzy Polskiego Radia znalazł się 18 września w Czerniowcach, a następnie w Buzau, gdzie spotkał twórców Wesołej Lwowskiej Fali. Od początku 1940 przebywał w Bukareszcie, gdzie pełnił funkcję informatora oraz zaufanego współpracownika utrzymującego kontakt ze środowiskiem piłsudczyków przy Edwardzie Rydzu-Śmigłym. 15 grudnia 1940 Edward Rydz-Śmigły nie informując wcześniej najbliższego otoczenia o swych planach zbiegł na Węgry. W 1941 chorujący od ponad dwóch lat na nowotwór krtani Karol Lilienfeld-Krzewski wyjechał przez Sofię, Stambuł i Ankarę do Hajfy, gdzie poddał się leczeniu. Zajmował się tłumaczeniem literatury francuskiej oraz zaocznie zdał egzamin z języka angielskiego na Oxfordzie. Nie ustawał w dążeniu do przydzielenia do czynnej służby wojskowej, nastąpiło to pod koniec 1943, gdy ze względu na stan zdrowia automatycznie przeniesiono go w stan nieczynny. Na początku 1944 w wyniku postępującego nowotworu stracił głos. Zmarł w Jerozolimie 29 kwietnia 1944. Został pochowany w kwaterze polskiej katolickiego cmentarza parafialnego na Górze Syjon (miejsce: II.1).
Twórczość Twórczość literacką rozpoczął w 1914, aby przybliżać idee legionów publikował związane z nią tematycznie felietony na łamach„ Podchorążego” i „Rządu i Wojska”, które były organami prasowymi Polskiej Organizacji Wojskowej. Podczas kampanii wołyńskiej prowadził gawędy i pogadanki, których rolą było podtrzymanie kultury wojskowej i etosu legionowego. Publikował ulotki, w których poprzez żartobliwy sposób pisania przekazywał treści podnoszące morale żołnierzy. Stworzył wówczas postać Kaprala Szczapy, który w satyryczny sposób komentował legionową rzeczywistość, ale równocześnie utwierdzał czytelników w walce o wolną Polskę. Publikując na łamach gazetki legionowej „Konferencja pokojowa” budował legendę dziejowej misji Legionów, mit I Brygady i kult osoby Józefa Piłsudskiego. Od września 1916 propagował ideologię piłsudczyków pisząc felietony do „Rządu i Wojska”, z którym był związany przez cały okres jego ukazywania się. Od 1 lutego 1922 ukazywało się pismo„ Droga”, którego głównym celem było rozpowszechnianie podstaw programowych zwolenników Józefa Piłsudskiego, propagowanie idei państwowych oraz upowszechnianie zasług środowisk legionowych. Karol Lilienfeld-Krzewski był jednym z czołowych publicystów działu kulturalnego, poruszał tematykę polityczną oraz krytykował słabość polskiej dyplomacji i rozwarstwienie polityczne. W wielu czasopismach publikowano opowieści Kaprala Szczapy, ponadto felietony Karola Lilienfelda ukazywały się na łamach „Polski Zbrojnej”, „Wiadomości Literackich”, „Gazety Polskiej” i „Kuriera Porannego”. W latach 30. ukazała się jego autobiograficzna powieść „I Brygada”, praca „Zasady federacji w polskiej polityce kresowej”, a także broszura polityczna „Komendant–wychowawca”. Od 1936 publikował na łamach „Wiarusa” (przez rok był redaktorem naczelnym), „Zaczynu”, „Gazety Polskiej”, „ Bellony” i „Kuriera Porannego” oraz w wydawnictwach Wojskowego Instytutu Naukowo-Oświatowego.
Ordery i odznaczenia Krzyż Srebrny Orderu Wojskowego Virtuti Militari nr 4954 – 11 listopada 1921 Krzyż Niepodległości – 20 stycznia 1931 „za pracę w dziele odzyskania niepodległości” – jako mjr dypl. Karol Liljenfeld-Krzewski. Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski – 1938 Krzyż Walecznych czterokrotnie Krzyż Zasługi Wojsk Litwy Środkowej Krzyż Legionowy Odznaka Pamiątkowa Generalnego Inspektora Sił Zbrojnych Krzyż Oficerski Orderu Korony Rumunii (Rumunia, 1929)Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 19 z 12 grudnia 1929 r., s. 361 – jako mjr dypl. Karol Liljenfeld-Krzewski.
Krzyż Kawalerski Orderu Orła Białego (Jugosławia)
Przypisy
Bibliografia
Katarzyna Czekaj: Karol Lilienfeld – Krzewski (1893–1944), Biografia, Wydawnictwo Semper, Warszawa 2008. .
Linki zewnętrzne Publikacje Karola Lilenfelda–Krzewskiego w bibliotece Polona
Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu Jagiellońskiego Kategoria:Członkowie Polskiej Organizacji Wojskowej Kategoria:Członkowie Związku Strzeleckiego (1910–1914) Kategoria:Członkowie Związku Walki Czynnej Kategoria:Ludzie radia w Polsce Kategoria:Ludzie urodzeni w Lublinie Kategoria:Majorowie piechoty II Rzeczypospolitej Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Legionowym Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Niepodległości Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Walecznych (czterokrotnie) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Zasługi Wojsk Litwy Środkowej Kategoria:Odznaczeni Odznaką Pamiątkową Generalnego Inspektora Sił Zbrojnych Kategoria:Oficerowie dyplomowani II Rzeczypospolitej Kategoria:Oficerowie piechoty Legionów Polskich 1914–1918 Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Korony Rumunii Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Orła Białego (Serbia) Kategoria:Politycy Obozu Zjednoczenia Narodowego Kategoria:Polscy dziennikarze prasowi Kategoria:Polscy dziennikarze radiowi Kategoria:Polscy felietoniści Kategoria:Polscy historycy literatury Kategoria:Polscy historycy wojskowości Kategoria:Polscy pisarze polityczni Kategoria:Polscy satyrycy Kategoria:Polscy Żydzi Kategoria:Szefowie sztabu 10 Dywizji Piechoty (II RP) Kategoria:Uczestnicy bitwy pod Kostiuchnówką 1916 Kategoria:Uczestnicy kampanii wrześniowej (strona polska) Kategoria:Uczestnicy wojny polsko-bolszewickiej (strona polska) Kategoria:Urodzeni w 1893 Kategoria:Zmarli w 1944 Kategoria:Żołnierze Batalionu Warszawskiego POW