Chan Kubiłaj () – poemat Samuela Taylora Coleridge’a, napisany w 1797 roku i opublikowany w roku 1816.
Charakterystyka ogólna Poemat jest dziełem fragmentarycznym. Liczy zaledwie dwie strony druku i stanowi pewnego rodzaju impresję lub plan większego, nigdy nie ukończonego dzieła. Ta jego cecha okazała się jednak atrakcyjna dla współczesnych czytelników.
Geneza Poemat, jak sam poeta zaznaczył we wstępie do pierwszego wydania utworuZobacz Christabel. Kubla khan, a vision. The pains of sleep, by S[amuel] T[aylor] Coleridge Esq. John Murray, London 1816,s. 51-53., jest zapisem snu, jaki mu się przyśnił podczas choroby, po przeczytaniu książki historycznej. Po przebudzeniu się poeta zaczął ten sen zapisywać, jednak ktoś mu w tym zajęciu przeszkodził. Gdy ten ktoś wreszcie odszedł, poeta powrócił do pracy, wtedy jednak stwierdził z żalem, że zapomniał wszystko. Niezależnie od słów poety wiadomo, że zażywał on leki uśmierzające z domieszką opium, toteż poetycka wizja mogła mieć podłoże narkotycznePorównaj Zygmunt Kubiak, Wstęp, [w:] Samuel Taylor Coleridge, Poezje wybrane, Wybrał, przełożył i wstępem opatrzył Zygmunt Kubiak, Warszawa 1987, s. 16.. Coleridge długo nie publikował utworu. Zrobił to dopiero za namową George’a Gordona ByronaZobacz Zygmunt Kubiak, Wstęp, o.c., tamże..
Forma Utwór jest napisany wierszem o obniżonej regularności, przeważnie jambicznym pięciostopowym czterostopowym i trójstopowym. Rymowanie jest swobodne. Występują też aliteracje: A damsel with a dulcimer czy Five miles meandering with a mazy motion./Through wood and dale the sacred river ranAliteracja należała do ulubionych środków Coleridge’a. Stosował ją w Rymach o starym marynarzu. Zobacz Brander Matthews, A study of versification, Boston 1911, s. 84; porównaj też Wiktor Jarosław Darasz, Mały przewodnik po wierszu polskim, Kraków 2003, s. 130..
Treść Tytułowy bohater wiersza to władca Mongołów, wnuk Czyngis chana, Kubiłaj, opisany przez Marco Polo zdobywca Chin. Utwór składa się z trzech części. W pierwszej odnajdujemy informację, że Kubiłaj kazał wznieść wspaniałe miasto, w drugiej występuje obraz podziemnej rzeki, która z ogromną siłą wytryska na powierzchnię gwałtownym gejzerem. W trzeciej części nieoczekiwanie widzimy piękną abisyńską (etiopską) dziewczynę, grającą na dulcymerze (czyli cymbałkach). Połączenie tych zgoła różnych elementów nadaje poematowi Coleridge’a surrealistyczny charakter. Niedokończony utwór został doceniony przez literatów wieku XXZygmunt Kubiak, Wstęp, o.c., s. 18..
Przekłady Wiersz Coleridge’a przekładali na język polski Jerzy PietrkiewiczJerzy Pietrkiewicz, Antologia liryki angielskiej 1300–1950, Warszawa 1997, s. 137-139., Stanisław KryńskiAngielscy „Poeci Jezior”: William Wordsworth, Samuel Taylor Coleridge, Robert Southey, Wrocław 1963, s. 327., Zygmunt KubiakSamuel Taylor Coleridge, Poezje wybrane, Wybrał, przełożył i wstępem opatrzył Zygmunt Kubiak, Warszawa 1987, s. 96-98., Stanisław BarańczakOd Chaucera do Larkina: 400 nieśmiertelnych wierszy, 125 poetów anglojęzycznych z 8 stuleci, Kraków 1993, s. 287. i Ludwik DornPrzekład krąży po Internecie. Zobacz: http://malowane-wierszem.blogspot.com..
Przypisy
Kategoria:Utwory poetyckie Samuela Taylora Coleridge’a Kategoria:Utwory literackie z 1816