Karel Hlaváček (ur. 24 sierpnia 1874 w Pradze, zm. 15 czerwca 1898 tamże) – czeski poeta, przedstawiciel czeskiej Moderny, w szczególności symbolizmu.
Pochodził z biednej praskiej rodziny i od początku stykał się z nędzą, będącą stałym elementem życia robotniczych dzielnic rozwijającego się przemysłowego miastaJózef Magnuszewski, Historia literatury czeskiej. Zarys, Wrocław 1973, s 225.. Poczucie krzywdy było w przypadku poety dodatkowo spotęgowane nieuleczalną wówczas gruźlicą, która przerwała jego życie i twórczość, gdy miał zaledwie dwadzieścia cztery lata. Ciężkie doświadczenia życiowe z jednej strony wywoływały u niego odruch buntu, popychając go ku dekadentyzmowi, z drugiej strony napełniały go tęsknotą za życiem pełniejszym i piękniejszym, poświęconym twórczości artystycznej. Hlaváček debiutował tomem Sokolské sonety (1895), który w niewielkim tylko stopniu zapowiadał późniejszy rozkwit jego niekwestionowanego talentuJózef Magnuszewski, Historia literatury czeskiej. Zarys., o.c.,tamże.. Za właściwy początek twórczości symbolistycznej należy uznać tomik Pozdě k ránu (1896). Z tego zbiorku pochodzi utwór Svou violu jsem naladil co možno nejhlouběji, typowy dla poetyki symbolizmu i charakteryzujący się niezwykłą muzycznością, będącą znakiem rozpoznawczym liryki HlaváčkaJózef Magnuszewski pisze o wyczuleniu Hlaváčka "na dźwiękowe walory słowa".. Wiersz jest napisany jambicznym piętnastozgłoskowcem, ulubionym rozmiarem poety:
Svou violu jsem naladil co možno nejhlouběji a tichý doprovod k ní pozdě za večera pěji.
Hráč náruživý zádumčivých, sešeřelých nálad, chci míti divné kouzlo starých, ironických ballad.
A na zděděnou violu svou těm jen, těm jen hraji, již k ránu v nocích nejistých do dálek naslouchají…
Mé melodie chtějí míti smutek všeho toho, co rostlo, vykvetlo a zrálo marně, pro nikoho.
W modelu liryki muzycznejJan Mukařovský, Fonologia i poetyka, tłum. Maria Kaliska-Przymanowska, [w:] Teoria badań literackich za granicą. Antologia. Wybór, rozprawa wstępna, komentarze Stefanii Skwarczyńskiej. Tom II. Od przełomu antypozytywistycznego do roku 1945. Część III. Od formalizmu do strukturalizmu, Kraków 1986, 219. spod znaku Pieśni jesiennej Paul Verlaine'a mieści się też utwór Hrál kdosi na hoboj, napisany czeskim aleksandrynemWiktor Jarosław Darasz, Mały przewodnik po wierszu polskim, Kraków 2003, s. 16.:
Hrál kdosi na hoboj, a hrál již kolik dní, hrál vždycky navečer touž píseň mollovou a ani nerozžal si oheň pobřežní, neb všecky ohně prý tu zhasnou, uplovou.
Najważniejszym zbiorem poety jest cykl Mściwa kantylena (1898), w którym poeta utożsamił się z holenderskimi powstańcami, Gezami, którzy w końcu XVI wieku podnieśli bunt przeciwko hiszpańskiej tyraniiJózef Magnuszewski, Historia literatury czeskiej. Zarys, o.c. tamże.. Tom ten, zapowiadający ekspresjonizm, zamyka twórczość przedwcześnie zmarłego poety.
Hlaváček próbował swoich sił również jako malarz, rysownik i krytyk sztuki.
Na język polski utwory Hlaváčka tłumaczyli Jacek Baluch i Józef Waczków. Zostały one zamieszczone w antologii Czescy symboliści, dekadenci, anarchiści przełomu XIX i XX wieku (Wrocław 1983).
Przypisy
Kategoria:Czescy poeci XIX wieku Kategoria:Pisarze związani z Pragą Kategoria:Symboliści (pisarze) Kategoria:Urodzeni w 1874 Kategoria:Zmarli na gruźlicę Kategoria:Zmarli w 1898