Współbrzmienie – zgodność fonetycznej budowy zestawianych w utworze literackim wyrazów. Różne rodzaje współbrzmień mieszczą się w ramach instrumentacji głoskowejAleksandra Okopień-Sławińska, Instrumentacja głoskowa, [w:] Michał Głowiński, Teresa Kostkiewiczowa, Aleksandra Okopień-Sławińska, Janusz Sławiński, Słownik terminów literackich, Wrocław 2002.. Najpowszechniejsze współbrzmienia to rym i aliteracja. Ogólniejszy charakter mają harmonia konsonantyczna i harmonia wokalicznaWiktor Jarosław Darasz, Mały przewodnik po wierszu polskim, Kraków 2003, s. 179-185.. Współbrzmienia, łącząc słowa na zasadzie fizycznego podobieństwa, kojarzą je również, w mniejszym lub większym stopniu, znaczeniowo (paronomazja).
Jako jeden z pierwszych ogółem współbrzmień w utworze, nie tylko rymem końcowym, zajmował się Kazimierz WóycickiKazimierz Wóycicki, Forma dźwiękowa prozy polskiej i wiersza polskiego, Warszawa 1960.. Pierwszoplanowym obiektem badań współbrzmienia uczynili strukturaliści, zwłaszcza Jan MukařovskýJan Mukařovský, Wśród znaków i struktur. Wybór szkiców, Warszawa 1970. i Roman JakobsonRoman Jakobson, Z zagadnień struktury czeskiego poematu romantycznego : ("Máj" Karla Hynka Máchy), Pamiętnik Literacki, 4/ 1960, s. 389-409.. Badania strukturalistów kontynuował Jurij ŁotmanJurij Łotman, Struktura tekstu artystycznego, tłum. Anna Tanalska, Warszawa 1984.. Pierwszą w Polsce stricte strukturalistyczną analizę współbrzmień przedstawiła Stefania KnisplównaStefania Knisplówna, Instrumentacja głoskowa w "Pomniku" Tuwima, [w:] Prace ofiarowane Kazimierzowi Wóycickiemu, Wilno 1937.. Monograficze ujęcia dała również Lucylla PszczołowskaLucylla Pszczołowska, Rym, Wrocław 1972; Lucylla Pszczołowska, Instrumentacja dźwiękowa, Wrocław 1977.. Współcześnie teorią i praktyką współbrzmień zajmują się między innymi Katarzyna LesiakKatarzyna Lesiak: Estetyka dźwięku, czyli instrumentacja dźwiękowa oraz jej praktyczna realizacja w poezji epickiej mistrzów łacińskiego heksametru: Lukrecjusza, Wergiliusza i Owidiusza, Katowice 2007., Monika OpalińskaMonika Opalińska, To the rhythm of poetry. A study of Late Old English Metrical Prayers, Warszawa 2014. i Sławomir StudniarzSławomir Studniarz, Brzmienie i sens w wierszach Edgara Allana Poego, Toruń 2011..
Przypisy
Kategoria:Metryka i wersyfikacja