Timiș2 – typ tramwaju wyprodukowanego w liczbie 541 sztuk w rumuńskiej Timișoarze. Produkowana była zarówno odmiana normalnotorowa (446 sztuk), jak i wąskotorowa (95 sztuk). Każdy skład złożony był z czteroosiowego wagonu silnikowego oraz czteroosiowej doczepy; wagony wytwarzano w latach 1970–1990 w Timișoarze w Rumunii.
Prototyp oraz pierwsza seria wagonów powstała w warsztatach przedsiębiorstwa Regia Autonomă de Transport Timișoara (R.A.T.T.). Produkcję masową powierzono w 1977 r. założonym w 1959 r.„Eltim” mizeaza pe dezvoltarea satelor romanesti, artykuł z 13 kwietnia 2007 r. na romanialibera.ro. zakładom budowy maszyn Electrometal Timișoara, zwanym w skrócie Eltim.
Wagony typu Timiș2 były dawniej bardzo rozpowszechnionym typem tramwaju na terenie Rumunii; oprócz Timișoary eksploatowano je jeszcze w dziesięciu innych miastach. Jednakże wagonów tego typu nigdy nie eksploatowano w Bukareszcie, Konstancy, Botoszanach i Braszowie.
Po rewolucji rumuńskiej w 1989 r. oraz powstałym po niej kryzysie gospodarczym zakłady Electrometal Timișoara zakończyły w 1990 r. produkcję pojazdów szynowych, przedsiębiorstwo istnieje jednak do dzisiaj i produkuje urządzenia gospodarstwa domowegoStrona internetowa Electrometal Timișoara.. Od połowy lat 90. XX wieku tramwaje typu Timiș2 zaczęto zastępować używanymi wagonami sprowadzonymi z Europy Zachodniej. Ostatni raz w ruchu liniowym pojawiły się w czerwcu 2011 r. w Klużu-Napoce. Wiele wagonów Timiș2 eksploatowano stosunkowo krótko; przede wszystkim egzemplarze zbudowane w latach 80. XX wieku.
Cechami charakterystycznymi tramwajów typu Timiș2 były: skromne wyposażenie wnętrza, brak ogrzewania przedziału pasażerskiego, znaczna liczba miejsc stojących uzyskana dzięki siedzeniom zamontowanym w układzie 1+1, stosunkowo niewielka moc silników oraz dość duża podatność na awarie. Tę oceniono w połowie lat 90. XX wieku na 50%Straßenbahn-Magazin 3/1997, s. 60.. Raport z 1992 r. donosił, że wówczas „jedynie jedna trzecia wagonów była zdatna do eksploatacji”Stadtverkehr 6/92, s. 15.. Innym problemem był brak dostaw części zamiennych przez producenta. Powyższe problemy uwidoczniły się szczególnie w okresie kryzysu energetycznego w Rumunii w latach 80. XX wieku; istniało wówczas wysokie zapotrzebowanie na przewozy i wagony często jeździły przepełnione.
Historia Tradycja budowy wagonów tramwajowych w Timișoarze Już w 1914 roku – gdy Timișoara należała jeszcze do Austro-Węgier – miejscowe przedsiębiorstwo komunikacyjne rozpoczęło budowę wagonów tramwajowych na własny użytek. Początkowo zbudowano jedynie trzy wagony doczepne nr 01–03, następnie w 1922 r. powstały silnikowe wozy typu DII. Od 1948 r. wytwarzano na wzór szwajcarskich wagonów standardowych pierwsze w Rumunii, nowoczesne jak na tamte czasy, czteroosiowe wagony typu Gb 2/2, jednak do 1954 r. wyprodukowano zaledwie 7 egzemplarzy tego tramwaju.
W późniejszym czasie skoncentrowano się na przebudowie starszych, drewnianych wagonów dwuosiowych, które otrzymały po modernizacji elementy stalowe. W latach 1958–1961 powstało 26 wagonów silnikowych typu Pionier, następnie w latach 1962–1964 zbudowano 9 wagonów silnikowych typu Timiș1. Wraz z wyprodukowaniem wagonu Timiș1 po raz pierwszy wykorzystano okazję do nadania tramwajom oznaczenia wskazującego na miejsce ich produkcji. Timiș to nazwa rzeki płynącej przez Banat, jej polskojęzyczna nazwa brzmi Temesz. Ta nazwa odnosi się do nazwy okręgu administracyjnego Temesz, którego stolica jest Timișoara.
Cechą wspólną wszystkich tramwajów produkowanych do 1966 r. jest to, że wyprodukowano jedynie niewielkie serie każdego z typów, a produkcja każdej serii trwała przez wiele lat. Produkcja większej liczby tramwajów w warsztatach przy bulwarze Take Ionescu nie była wówczas możliwa; jednym z powodów było równoczesne przeprowadzanie przeglądów tramwajów i wytwarzanie nowych wozów. Wraz ze wprowadzeniem do produkcji tramwajów Timiș2 rozpoczęła się produkcja masowa: nowe wagony nie miały praktycznie żadnych cech wspólnych ze starszymi tramwajami typu Timiș1 (poza miejscem produkcji).
W latach 1965–1967 istniały plany zbudowania przegubowego wagonu tramwajowego, któremu nadano nazwę Tramvai articulat 65, w skrócie TA-65: ostatecznie nie skonstruowano ani jednego egzemplarza. Trójdrzwiowe wagony miały być długie na 25 m i mieścić 200 pasażerówGazeta Drapelul roșu, wydanie z 7 maja 1969 r.Surprize la Timisoara de Ziua Transportului Public! Avem PROGRAMUL complet!, opiniatimisoarei.ro, artykuł z 7 lipca 2015 r..
Początek i warunki ekonomiczne thumb|Unikatem stał się prototyp przegubowego wagonu V2 o numerze taborowym 230 (październik 1989) Głównym powodem rozpoczęcia produkcji własnego typu tramwaju w Timișoarze był przestarzały wówczas tabor tramwajowy, eksploatowany przez miejscowego przewoźnika. Po torach tramwajowych kursowały dwuosiowe, przestarzałe wagony, które nie były zdolne zaspokoić potrzeb przewozowych w dobrze prosperującym, dużym mieście. Innym problemem był niewielki promień łuku torów tramwajowych na zakrętach. Sprawiało to, że nie każdy wagon mógłby być eksploatowany w Timișoarze. Stosunkowo krótkie pudło wagonu Timiș2 umożliwiło wyeliminowanie tego problemu.
Od samego początku planowano dostarczenie tramwajów do innych miast rumuńskich, poza tym widziano także szanse na eksport. W związku z tym opis wagonu umieszczono w katalogach MECANO Exportimport – bukaresztańskiej firmy zajmującej się handlem zagranicznym, jednak nie wpłynęła żadna oferta kupna. Oprócz tego planowano rozpoczęcie produkcji przegubowej wersji tego tramwaju, jednak skończyło się to na wyprodukowaniu jedynie dwóch prototypów – jednego w 1982 r. i drugiego w 1985 r., które otrzymały oznaczenia V2 i V2C. Po zaprzestaniu produkcji wagonów tramwajowych w fabryce Astra w Aradzie i Electroputere w Krajowej na początku lat 50. XX wieku, w Rumunii pozostały jedynie dwie fabryki taboru tramwajowego: warsztaty główne bukaresztańskiej sieci tramwajowej i warsztaty przedsiębiorstwa z Timișoary. W stolicy kraju wyprodukowano serię wagonów przegubowych typu V2A, V2B, V3A oraz V3B, które stanowiły w latach 1971–1992 konkurencję dla równolegle produkowanych wozów Timiș2. Czechosłowackie tramwaje Tatra były importowane do Rumunii, w przeciwieństwie do innych krajów RWPG, jedynie w niewielkich partiach w latach 1971–1981.
Rozpoczęcie produkcji wagonów Timiș2 W 1969 r. rozpoczęły się przygotowania do rozpoczęcia produkcji nowego typu, zaś rok później zbudowano prototyp wagonuHistoria firmy Regia Autonomă de Transport Timișoara na www.ratt.ro.. Ten powstał, podobnie jak wcześniejsze wytworzone w Timișoarze wagony, w warsztatach zajezdni nr 1 przy bulwarze Take Ionescu. Początkowo wagon prototypowy nie posiadał numeru taborowego. Za konstrukcję wagonu odpowiedzialny był pracownik przedsiębiorstwa, inż. Gheorghe Bihoi, wózki dostarczyła firma Întreprinderea de Reparaţii Auto Griviţa (I.R.A. Griviţa) z Bukaresztu. Podobne wózki wykorzystano do budowy tramwajów przegubowych w Bukareszcie.
W czasie, gdy starano się o uzyskanie pozwolenia na eksploatację prototypu, które otrzymano ostatecznie od władzy 18 stycznia 1972 r., w latach 1971–1972 na południu miasta w południowej części bulwaru Dâmbovița powstał nowy zakład produkcji wagonów tramwajowych z podłączeniem do miejskiej sieci tramwajowej. Zakład zlokalizowano w bezpośrednim sąsiedztwie otwartej w 1972 r. zajezdni tramwajowej. W tejże fabryce, w której produkowano w późniejszym czasie także inne typy wagonów, rozpoczęto w 1972 r. budowę drugiego oraz trzeciego egzemplarza tramwaju Timiș2. W związku z planem budowy wagonów zgodnie ze standardami zachodnioeuropejskimi, w 1970 r. zaproszono do Timișoary na dwa lata 40 pracowników, techników i inżynierów z Niemiec1869−1994, 125 de ani de circulație cu tramvaiul în Timișoara, monografia. Timișoara 1994.. Na początku lat 70. XX wieku zatrudniono na pewien czas także robotników z monachijskiego przedsiębiorstwa komunikacyjnego. Robotnicy pomagali przy wprowadzeniu obsługi bezkonduktorskiej w tramwajach typu MStraßenbahnfreunde München e. V. – Rückblick auf das Jahr 2000.. Pierwsze wagony typu Timiș2 weszły do służby liniowej w 1972 r.Modern Tramway, sierpień 1975 r., s. 280.
Wraz z rozpoczęciem produkcji wagonów przedsiębiorstwu komunikacyjnemu postanowiono nadać nową nazwę. Od 1971 r., zamiast wcześniejszej nazwy Întreprinderea de Transport Timișoara (I.T.T.), przedsiębiorstwo otrzymało nazwę Întreprinderea de Transport și Construcții Vagoane de Tramvai Timișoara (I.T.C.V.T.T.). W celu dalszej profesjonalizacji procesu produkcji tramwajów, która początkowo przebiegała w dość wolnym tempie, w 1977 r. wydzielono zakład produkcji wagonów ze struktur przedsiębiorstwa. Od tego momentu za produkcję odpowiedzialny był zakład Electrometal Timișoara, natomiast za organizację i prowadzenie przewozów Întreprinderea de Transport în Comun Timișoara, w skrócie I.T.C.T.
Produkcja seryjna dla Timișoary thumb|Skład 339+67 w Timișoarze (październik 1989) thumb|Wagon nr 344 (rok produkcji 1988) w zmodyfikowanym schemacie malowania (Timișoara, październik 1989) thumb|Pojedynczy wagon Timiș2 w Timișoarze (sierpień 2003) Niespełna jedna czwarta z 541 wyprodukowanych sztuk tramwaju Timiș2 trafiła do Timișoary. Łącznie miejscowe przedsiębiorstwo komunikacyjne otrzymało 133 fabrycznie nowe wagony, którym nadano numery taborowe z zakresu 210–229: Rok produkcji Liczba sztuk Numery silnikowych Numery doczepnych 1970 1 231 1 1971 brak 1972 2 232–233 1973 10 234–243 4–13 1974 11 244–254 14–24 1975 18 255–272 25–42 1976 21 273–293 43–63 1977 20 294–313 64–83 1978 10 314–323 84–93 1979 2 324–325 94–95 1980 brak 1981 5 326–330 96–100 1982 2 331–332 101–102 1983 3 333–335 103–105 1984 brak 1985 3 336–338 106–108 1986 5 339–343 109–113 1987 brak 1988 8 344–351 114–121 1989 8 352–359 122–129 1990 4 361–364 131–134 W latach 1988–1995 niemalże cały tabor tramwajowy w Timișoarze składał się z wagonów Timiș2. Kursujący w mieście od 1990 r. używany skład z Reșicy przez pewien czas zachował swoje oryginalne barwy. W pierwszej połowie lat 90. XX wieku otrzymał on ówcześnie obowiązujący w Timișoarze schemat malowania. Do 1992 r. w Timișoarze kursował również prototypowy wagon przegubowy V2phototrans.eu..
W 1995 r. przedsiębiorstwo Regia Autonomă de Transport Timișoara rozpoczęło wycofywanie z ruchu tramwajów Timiș2 i wprowadzanie do eksploatacji używanych wagonów z Bremy i Karlsruhe. Od 2000 r. włączono do służby liniowej kolejne używane wagony z Monachium, Frankfurtu nad Menem i Düsseldorfu. Dzięki zakupowi używanych wagonów zakończono eksploatację wozów Timiș2 w ruchu liniowym. Ostatni raz tramwaje tego typu pojawiły się na liniach 4 i 10 w lipcu 2004 r.
8 wagonów silnikowych złączono tyłami w dwuwagonowe składy i eksploatowano jeszcze przez kilka miesięcy. Skład 319+351 kursował wahadłowo od 28 listopada 2004 r. do 16 września 2005 r. na tymczasowej trasie linii nr 1, z kolei trzy składy 311+346, 343+353 i 360+338 przydzielono od czerwca do sierpnia 2005 r. do obsługi fragmentu trasy linii nr 4.
Większość wycofanych z eksploatacji wagonów zezłomowano, a kilka z pozostałych przebudowano na wagony techniczne.
Eksploatacja w Timișoarze