thumb|Grób Stefanii Szantyr-Powolnej na cmentarzu powązkowskim w Warszawie Stefania Szantyr-Powolna z domu Szantyr ps. „Hanka” (ur. 30 lipca 1924 w Wilnie, zm. 1 kwietnia 2026) – polska lekarka, doktor nauk medycznych, hrabianka, bioterapeutka, działaczka społeczna, żołnierz Związku Walki Zbrojnej i Armii Krajowej, i więźniarka łagrów. Podpułkownik Wojska PolskiegoMjr dr n. med. Stefania Szantyr-Powolna [dostęp z dnia: 2016-07-22]..
Życiorys Urodziła się 30 lipca 1924 w Wilnie w rodzinie farmaceuty hrabiego Bolesława Ursyn-Szantyra (zm. 1945) i urzędniczki Emilii z Ostrowskich. W okresie międzywojennym chodziła do szkoły podstawowej i gimnazjum w Wilnie.
II wojna światowa (1939-1945) Już pod koniec 1939 na zaproszenie starszego kolegi z harcerstwa wstąpiła do oddziału konspiracyjnego, który wkrótce wszedł w skład Związku Walki Zbrojnej. Otrzymała pseudonim Hanka. Ukończyła kurs sanitarno-łącznościowy prowadzony m.in. przez prof. Kornela Michejdę (szkolenia z chirurgii). W czasie okupacji zdała maturę na tzw. tajnych kompletach. Pracowała w konspiracji jako łączniczka i sanitariuszka. W lipcu 1944 uczestniczyła w operacji „Ostra Brama” [dostęp z dnia: 2016-07-22].. 7 grudnia 1944 została aresztowana za działalność konspiracyjną przez NKGB.
Zsyłka (1945-1955) Pod koniec marca 1945 Trybunał Wojskowy ZSRR skazał ją na 10 lat ciężkich prac w obozach, 5 lat pozbawienia praw obywatelskich i konfiskatę mienia. Na początku maja 1945 razem z kilkoma tysiącami innych więźniów została wywieziona pociągiem towarowym na Wschód. Po kilku tygodniach dotarli do obozu Sedju w rejonie Uchty w Komijskiej Autonomicznej Socjalistycznej Republice Radzieckiej. Pracowała m.in. przy koszeniu traw i wyrębie lasów. Następnie dzięki zaprzyjaźnionej Polce została zatrudniona w laboratorium Centralnego Szpitala w Wietłosianie koło Uchty. Pod wpływem nabytych tam doświadczeń postanowiła zostać lekarką. Później została przewieziona do obozu żeńskiego o zaostrzonym rygorze w Workucie leżącego za północnym kołem podbiegunowym (temperatury do minus 70 °C). Latem pracowała przy budowie linii kolejowej, która nigdy nie została skończona. Pod koniec 1954 przesiedlono ją do specjalnego obozu dla osób przygotowywanych do zwolnienia.
Po tygodniu oczekiwania została wypuszczona na wolność. Podjęła pracę w miejscowym laboratorium i zamieszkała w polskiej rodzinie Jackiewiczów. Rozpoczęła starania o powrót do ojczyzny. W czerwcu 1955 razem z dwoma kolegami wróciła pociągiem przez Moskwę do Polski.
Życie w PRL-u (1955-1989) Z Terespola przez Warszawę dotarła na Wybrzeże, gdzie po 11 latach spotkała się z matką i dowiedziała się o śmierci ojca, który zmarł w 1945. Zamieszkała w Gdańsku. Dzięki odwilży październikowej, po zdaniu egzaminów z chemii i fizyki dostała się na studia medyczne na Akademii Medycznej w Gdańsku. W latach 70. na podstawie pracy pt. Wpływ stresu przewlekłego na gospodarkę tłuszczową w aspekcie czynników ryzyka w chorobie wieńcowej uzyskała stopień doktora nauk medycznych. Aż do emerytury pracowała jako adiunkt w Centralnym Ośrodku Badawczym Kolejowej Służby Zdrowia.
W 1987 była konsultantką ds. bioterapii przy nagrywaniu filmu Rajski ptakStefania Szantyr-Powolna w bazie FilmPolski.pl [dostęp z dnia: 2016-07-22]..
Autorka jedynej monografii poświęconej bioenergoterapeutycznej pomocy chorym z wadami słuchu (praca została wysłana do Światowej Organizacji Zdrowia)Andrzej Lisiak i Stefania Szantyr-Powolna [dostęp z dnia: 2016-07-22]..
Po 1990 Od 2003 była prezesem Zarządu Głównego Stowarzyszenia Łagierników Żołnierzy Armii Krajowej, a następnie jego prezesem honorowym„Kiedy mieliśmy...18 lat” – Stefania Szantyr-Powolna, więzień Workuty i Łukiszek Youtube [dostęp z dnia: 2016-07-22]..
Członek Honorowy Polskiego Stowarzyszenia Bioterapeutów BIOPOLCzłonkowie Honorowi PSB BIOPOL [dostęp z dnia: 2016-07-22]..
W 2008 na podstawie jej życiorysu powstał film dokumentalny pt. Koszmary, które się śnią w reżyserii Witolda Pelczarskiego i Jarosława KrychowiakaKoszmary, które się śnią (2008) [dostęp z dnia: 2016-07-22].. W 2015 została bohaterką książki Anny Herbich pt. Dziewczyny z SyberiiPoniedziałki z radiem: wspomnienia Stefanii Szantyr-Powolnej [dostęp z dnia: 2016-07-22]..
W czerwcu 2016 podczas XXXI Zjazdu Łagierników została awansowana do stopnia podpułkownikaXXXI Zjazd Łagierników Żołnierzy Armii Krajowej Augustów 16 – 20 czerwca 2016 roku [dostęp z dnia: 2016-07-22]..
Odznaczenia Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (2008). Złota moneta „90. rocznica odzyskania niepodległości” (2008) – od prezesa NBP Sławomira Skrzypka Medal pamiątkowy „Za zasługi na rzecz zachowania etosu Armii Krajowej” (2016)
Życie prywatne W 1959 wyszła za mąż za inżyniera Leona Jana Powolnego (zm. ok. 1984). Mieli troje dzieci: córkę zmarłą w dzieciństwie, syna Janusza Powolnego (dyrygenta; ur. 1964)Janusz Powolny – dyrygent [dostęp z dnia: 2016-07-22]. i córkę Renatę Powolny-Laitakari (germanistkę; mieszka w Finlandii)KONTAKT – Pismo Zjednoczenia Polskiego w Helsingforsie PDF [dostęp z dnia: 2016-07-23].. Mieszkała w WarszawieHistoria, pamięć i opieka – bohaterzy z szeregów Armii Krajowej [dostęp z dnia: 2016-07-22]..
Przypisy
Linki zewnętrzne [dostęp z dnia: 2016-07-22] Stefania Szantyr – Powolna ps. „Hanka” o łagrach „Myśmy nie mieli nazwisk, mieliśmy numer” Youtube [dostęp z dnia: 2016-07-22]
Kategoria:Absolwenci Akademii Medycznej w Gdańsku Kategoria:Członkowie Związku Walki Zbrojnej Kategoria:Kobiety – żołnierze Wojska Polskiego Kategoria:Łączniczki Armii Krajowej Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita) Kategoria:Podpułkownicy Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej Kategoria:Polacy i obywatele polscy – więźniowie radzieckich łagrów 1945–1989 Kategoria:Polscy działacze społeczni Kategoria:Polscy lekarze Kategoria:Polscy stulatkowie Kategoria:Pochowani na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie Kategoria:Sanitariuszki Armii Krajowej Kategoria:Uczestnicy operacji „Ostra Brama” Kategoria:Urodzeni w 1924 Kategoria:Ludzie urodzeni w Wilnie Kategoria:Zmarli w 2026