Allotransplantacja, alotransplantacja, alloprzeszczep, przeszczepienie allogeniczne (gr. allos – 'inny') – przeszczepienie narządu, tkanek lub komórek pochodzących od innego przedstawiciela tego samego gatunku, różnego genetycznie od biorcy. Większość przeszczepień narządów u ludzi to allotransplantacje.
Etymologia Termin pochodzi z greckiego słowa (allos) oznaczającego 'inny'. Przeniesione komórki, tkanki lub narządy określa się mianem alloprzeszczepu (alograftu) lub przeszczepu allogenicznego.
Charakterystyka W przypadku allotransplantacji dawca i biorca są osobnikami tego samego gatunku, lecz różniącymi się genetycznie. Z tego powodu kluczowym czynnikiem powodzenia zabiegu jest zgodność tkankowa – szczególnie zgodność antygenów układu HLA (głównego układu zgodności tkankowej człowieka). Brak zgodności prowadzi do odrzucenia przeszczepu przez układ odpornościowy biorcy, dlatego po zabiegu wymagane jest leczenie immunosupresyjne.
Źródła materiału przeszczepowego Materiał do allotransplantacji może pochodzić od: dawcy żywego – w przypadku parzystych narządów (np. nerki), fragmentów narządów (np. wątroby, płuc) oraz tkanek regenerujących się (szpik kostny, krew pępowinowa), dawcy zmarłego – po orzeczeniu śmierci mózgu lub krążeniowej; dotyczy większości narządów unaczynionych (m.in. serca, trzustki, jelita, rogówki).
Zastosowania Allotransplantacja stosowana jest m.in. w leczeniu: schyłkowej niewydolności nerek (przeszczepienie nerki), schorzeń wątroby, serca, płuc, trzustki i jelita, chorób układu krwiotwórczego – białaczek, chłoniaków, szpiczaka plazmocytowego, niedokrwistości aplastycznej (allogeniczne przeszczepienie krwiotwórczych komórek macierzystych, allo-HSCT), schorzeń rogówki (keratoplastyka), rozległych oparzeń (przeszczepy skóry).
Wykonuje się również przeszczepienia wielotkankowe, takie jak przeszczep twarzy czy przeszczep kończyny górnej.
Allogeniczne przeszczepienie krwiotwórczych komórek macierzystych Allogeniczne przeszczepienie krwiotwórczych komórek macierzystych (allo-HSCT) wykorzystuje materiał od dawcy spokrewnionego lub niespokrewnionego, zgodnego w układzie HLA. Źródłem komórek może być szpik kostny, krew obwodowa po mobilizacji lub krew pępowinowa. W Polsce pierwsze udane przeszczepienie szpiku allogenicznego przeprowadził w 1984 roku zespół prof. Wiesława Jędrzejczaka. W 1993 roku zespół Joanne Kurtzberg w Duke University wykonał pierwsze na świecie niespokrewnione allogeniczne przeszczepienie krwi pępowinowej.
W porównaniu z autotransplantacją allo-HSCT cechuje się większą skutecznością przeciwnowotworową dzięki reakcji przeszczep przeciw nowotworowi (GvT), lecz wiąże się z większym ryzykiem ciężkich powikłań.
Powikłania Najpoważniejszymi powikłaniami allotransplantacji są: Odrzucenie przeszczepu – immunologiczna reakcja biorcy skierowana przeciwko obcym antygenom dawcy, Choroba przeszczep przeciw gospodarzowi (GvHD) – w przeszczepieniach komórek krwiotwórczych: reakcja limfocytów dawcy skierowana przeciwko tkankom biorcy, mogąca dotyczyć skóry, przewodu pokarmowego i wątroby, powikłania immunosupresji – zakażenia bakteryjne, wirusowe i grzybicze oraz zwiększone ryzyko wtórnych nowotworów.
Ryzyko śmiertelnych powikłań po allogenicznym przeszczepieniu krwiotwórczych komórek macierzystych wynosi obecnie 10–20%.
Zobacz też autotransplantacja – przeszczep w obrębie tego samego organizmu izotransplantacja – przeszczep od identycznego genetycznie osobnika ksenotransplantacja – przeszczep od osobnika innego gatunku przeszczepianie narządów transplantologia Główny układ zgodności tkankowej choroba przeszczep przeciw gospodarzowi
Przypisy
Kategoria:Transplantologia