thumb|left|170px|Wzniesiony w XIV wieku kościół św. Michała w Kolozsvárze został w 1566 roku przejęty przez zwolenników Franciszka Davida i przez kolejne 150 lat pełnił funkcję świątyni unitariańskiej.(Miedzioryt Jakuba Peetersa z 1685 roku.) thumb|240px|Zamek w Deva – jedna z ważniejszych twierdz w Księstwie Siedmiogrodzkim – od XVI wieku pełnił funkcję więzienia dla osób skazanych przez parlament. W jego murach, po paru miesiącach od uwięzienia, zakończył żywot Franciszek David.(Litografia z 1856 roku.) Ferenc Dávid (łac. Franciscus Davidis, pol. Franciszek David, ur. ok. 1510 w Kolozsvárze (Kluż Napoka), zm. 15 listopada 1579 w Devie) – węgierski pisarz i teolog unitariański, założyciel i biskup Unitariańskiego Kościoła w Siedmiogrodzie.
Życiorys Jego ojciec – David Helter – był rzemieślnikiem pochodzenia saskiego, matka córką węgierskiego szlachcica; po odbytych studiach we Frankfurcie nad Odrą i Wittenberdze w 1551 roku, został Dávid rektorem Katolickiego Gimnazjum w Bystrzycy. W 1554 roku przeszedł na luteranizm i rok później przeniósł się do Cluj (Kluż-Napoka). W 1564 roku został mianowany superintendentem Kościoła ewangelicko-reformowanego w Siedmiogrodzie oraz nadwornym kaznodzieją Jana Zygmunta Zápolyi. W tym samym czasie pod wpływem Jerzego Blandraty – nadwornego lekarza Jana Zygmunta Zapolyi – rozpoczął Dávid polemikę wokół osobowości Ducha Świętego; 24 lutego 1566 roku na synodzie w Torda zakwestionował dogmat o Trójcy Świętej. W styczniu 1568 roku, z inicjatywy Dávida, Jan Zygmunt Zapolya ogłosił edykt tolerancyjny na sejmie w Torda; niebawem doszło do rozłamu w łonie siedmiogrodzkiego kościoła kalwińskiego, z czego zdecydowana większość wiernych poparła unitariańskie poglądy Dávida – w tym Jan Zygmunt Zapolya, który stał się w historii jedynym panującym unitarianinem. W styczniu 1571 roku uchwałą sejmu unitarianizm został uznany za równouprawnione wyznanie obok trzech dotąd istniejących wyznań; w tym samym roku został David mianowany na superintendenta Kościoła unitariańskiego w Siedmiogrodzie. Przedwczesna śmierć Zapolyi 14 marca 1571 roku i wstąpienie na tron siedmiogrodzki Stefana Batorego przerwała pomyślny rozwój Kościoła unitariańskiego. Pomimo potwierdzenia przez Batorego prawa do wolności sumienia czterech religii (katolicyzmu, luteranizmu, kalwinizmu i unitarianizmu), dochodziło w Siedmiogrodzie do prześladowań na tle religijnym.
Pod koniec życia David zaczął głosić pogląd, że Chrystusa, który był tylko człowiekiem, nie należy wielbić ani wzywać w modlitwie (tzw. nonadorantyzm). W 1578 roku przeciwnicy Dávida wezwali do Siedmiogrodu Fausta Socyna w nadziei, że ten uświadomi go, iż nonadorantyzm skompromituje Kościół unitariański wobec innych kościołów chrześcijańskich. Socynowi nie udało się przekonać Dávida do odwołania swoich poglądów; w 1579 roku synod unitariański – odcinając się od poglądów Dávida – potwierdził boskość Jezusa oraz potrzebę inwokacji jego imienia. Oskarżono Dávida o „innowacje religijną” i podczas procesu przed sejmem generalnym w czerwcu 1571 roku skazano go na dożywotnie więzienie. Przetrzymywany w strasznych warunkach, poważnie chory, zmarł po kilku miesiącach w zamkowym więzieniu w Deva.
Najważniejsze prace spośród licznych pism Dávida: De non invocando Jesu Christo w sacris precibus (tezy przeciwne wzywaniu Chrystusa w modlitwie), opublikowane w Krakowie w 1582 roku oraz De falsa et vera unius Dei Patris, et Spiritus Sancti Filii („O fałszywej i prawdziwej jedności Boga Ojca, Syna i Ducha Świętego”), Alba Iulia 1568 rok.
Bibliografia Chmaj L., Faust Socyn (1539–1604), Warszawa 1963. Jakab E., Dávid Ferenc emléke, Kolozsvár 1879. Ogonowski Z., Socynianizm, Warszawa 2015. Ogonowski Z., Socynianizm polski, Warszawa 1960. Szász J., Dávid Ferenc – Magyarországi Unitaris Egyház, Budapest 1982. Szczucki L., Socyn Faust, [w:] Polski Słownik Biograficzny, Warszawa 1999–2000. Wilbur E. M., A History of Unitarianism, Cambridge 1952.
Kategoria:Działacze reformacyjni Kategoria:Ludzie urodzeni w Klużu-Napoce Kategoria:Unitarianizm Kategoria:Urodzeni w XVI wieku Kategoria:Węgierscy duchowni protestanccy Kategoria:Zmarli w 1579