Archont (gr. archon – rządzący, imiesłów od gr. ἄρχω – być na czele)http://pl.wiktionary.org/wiki/%E1%BC%80%CF%81%CF%87%CE%AESłownik Wyrazów Obcych – najwyższy urzędnik polis w starożytnych Atenach, który przewodniczył radzie areopagu i zajmował się najważniejszymi sprawami państwa ateńskiego. Tytułu tego używano też w innych miastach-państwach greckich (Sparta, Delfy, Delos) dla własnych urzędników polis. W odmiennym i szerszym znaczeniu tytuł archonta był stosowany również w Bizancjum.
W Atenach Funkcja ta pojawiła się w VIII wieku p.n.e., po obaleniu monarchiiSłownik kultury antycznej. Grecja–Rzym (red. L. Winniczuk). Warszawa: Wiedza Powszechna, 1988, s. 50.. Urzędnicy stanowili kolegium w liczbie dziewięciu. Od lat 80. VII w. p.n.e. wybierano ich na roczną kadencjęEncyklopedia Historia. Kraków: Wydawnictwo Greg, 2007, , s. 19.. Urzędowanie rozpoczynali w miesiącu Hekatombajon, który przypadał na lipiec.
Wśród dziewięciu archontów istniał podział funkcji: archont eponymos stał na czele kolegium archontów, sprawował władzę wykonawczą, od jego imienia nazywano rok; archont polemarchos kierował polityką zagraniczną i dowodził wojskiem; archont basileus przewodniczył obrzędom religijnym, odpowiadał za sprawy religijne i kultowe; sześciu tesmotetów zajmowało się ustawodawstwem, byli oni również sędziami w sprawach prywatnych. Tesmoteci określali, co jest zgodne z normami prawnymi (themis) polis.
Po zakończeniu kadencji archont wchodził w skład areopagu. Reformy Klejstenesa pod koniec VI wieku p.n.e. spowodowały utratę znaczenia tego urzędu i ograniczenie jego funkcji do spraw religii i sądownictwa.
.
W Bizancjum Tytuł archonta używany był dla urzędników różnych stopni i rang oraz wobec przedstawicieli warstwy feudalnej. Stosowany wobec Słowian, w VI-VIII wieku oznaczał naczelnika plemienia, a od IX wieku określano tak namiestnika archontii – samorządowego słowiańskiego okręgu w militarnej organizacji temów. Miano to znane jest również z tytulatury własnej chanów Bułgarii naddunajskiej, ponieważ przyznawano go władcom państw słowiańskich (Serbii, Chorwacji, Moraw, Rusi). Za jego ówczesny odpowiednik uważany jest łac. iudexMały słownik kultury dawnych Słowian (red. L. Leciejewicz). Warszawa: Wiedza Powszechna, 1972, s. 19..
Historycy bizantyńscy często nazywali archontami władców obcych państw. W Cesarstwie termin ten był stosowany w odniesieniu do osób wpływowych, arystokratów, a jako termin techniczny – do zarządców prowincji. W VIII i IX wieku archontowie zarządzali prowincjami leżącymi na peryferiach Cesarstwa, takimi jak Dalmacja, Kefalonia, Kreta, Cypr. Tytuł ten nosili również dowódcy baz morskich i twierdz lądowych, a także zarządcy okręgów wojskowych, na obszarach zamieszkanych przez Słowian. W celu zapanowania nad nimi, spośród ich starszyzny plemiennej wybierano urzędnika odpowiedzialnego za pobór danin na rzecz Konstantynopola. W zamian za to cesarstwo pozwalało poszczególnym grupom ludności słowiańskiej zamieszkiwać jego obszary – głównie tereny Tesalii, Beocji, Peloponezu, Macedonii. Obszar nad którym panował archont był nazywany archontią. System ten był stosowany od VI/VII w. W okresie późniejszym – od końca XI w.– zaczął stopniowo zanikać, w związku z "rozpływaniem się" mas ludności słowiańskiej w przeważającym pierwiastku greckim. Tytuł był również używany w odniesieniu do urzędników centralnych urzędów gospodarczych: szefa mennicy cesarskiej (ἄρχων τῆς χαραγῆς, archōn tēs charagēs), warsztatów rzemieślniczych, arsenału.
W średniowieczu tytuł archonta nadawany był również państwowym notablom i urzędnikom miejskim w Królestwie SycyliiGiovanni Battista Siragusa: Il regno di Guglielmo i in Sicilia. Palermo 1885, s. 59..
Archonci ateńscy od 682 p.n.e. do 275 n.e.