mały|270px|Cerkiew ławry Neamț Mołdawski styl architektoniczny – autochtoniczny styl w architekturze XIV-XIX wieku jaki rozwinął się na terenie dawnego Hospodarstwa Mołdawskiego (dziś w granicach Rumunii, Mołdawii i Ukrainy), który w unikalny sposób łączył cechy architektury bizantyńskiej z tradycjami lokalnymi, środkowoeuropejskimi i ormiańskimiCrestinOrtodox.ro Arhitectura din Moldova in secolele XIV-XIX. Większość zachowanych zabytków stanowią cerkwie i monastery, a najsłynniejszymi obiektami są malowane cerkwie północnej Mołdawii, monaster Neamț i cerkiew Trzech Świętych Hierarchów w Jassach.
Rozwój architektury mołdawskiej mały|lewo|270px|Cerkiew Zaśnięcia MB w Bystrzycy mały|lewo|270px|Malowana cerkiew monasteru w Sucevițy Mołdawia jako odrębne księstwo powstała w połowie XIV stulecia. Od początku był to obszar przenikania się wpływów różnych kultur. Główny etnos Hospodarstwa stanowili rumuńskojęzyczni, prawosławni Mołdawianie, ale od zachodu i północy państwo graniczyło z katolickimi Węgrami i Polską. Dodatkowo w czasie formowania i umacniania się państwowości mołdawskiej w regionie liczni byli kupcy i osadnicy ormiańscy i niemieccy, oraz greccy uchodźcy z upadającego Cesarstwa Wschodniorzymskiego.
Liczne elementy stylu mołdawskiego można zobaczyć już w najstarszych kamiennych świątyniach MołdawiiIncasa.ro Stilul moldovenesc. Cerkiew św. Mikołaja w Radowcach jest budynkiem prostokątnym, z półkoliście zamkniętym prezbiterium, gotyckimi detalami architektonicznymi (przypory, ostre łuki), zdobieniami arkadkowymi i wysokim dachemCrestinOrtodox.ro Biserica Sfantul Nicolae din Radauti. Cerkiew Trójcy Św. w Serecie posiada zaś charakterystyczny dla architektury mołdawskiej plan trójkonchowyMalowane Cerkwie Bukowiny architektura, wywodzący się ze sztuki Bizancjum, który dotarł do Mołdawii przez Serbię i Wołoszczyznę. Jednym z najcenniejszych obiektów wczesnego stylu mołdawskiego należy uznać monaster w BystrzycyCrestinOrtodox.ro Manastirea Bistrita - Neamt.
Ostateczne ukształtowanie się odrębnego mołdawskiego stylu architektonicznego nastąpiło za panowania Stefana III Wielkiego (1457-1504). Jego cechami charakterystycznymi w architekturze kościelnej są: rzut trójkonchowy lub prostokątny, we wnętrzu wydzielona nawa () i przednawie (), a niekiedy także przedsionek i kaplica grobowa, kopuła nad nawą główną w postaci strzelistej wieżyczki, zdobienia arkadkowe, gotyckie elementy dekoracyjne (portale, okna, przypory) oraz strome, szerokie dachy. Cerkwie mołdawskie często miały charakter obronny, posiadały grube ściany i były otoczone solidnym murem zewnętrznym. Do najwybitniejszych obiektów wybudowanych za czasów Stefana III należą cerkwie: monasteru PutnaKlasztor Putna, monasteru Voroneț, św. Jerzego w Hârlău, monasteru NeamțKlasztor Neamț i inne.
W okresie panowania Piotra Raresza (1527-46 z przerwą w l. 1538-41), ostatniego samodzielnego władcy Mołdawii, powstały pierwsze malowane z zewnątrz cerkwie, często nawiązujące ideologicznie do prowadzonych wojen z Turcją. Najcenniejsze obiekty zostały wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Zwyczaj malowania świątyń z zewnątrz ustał w 1. poł. XVII stulecia, w okresie osłabienia fundacji artystycznych w MołdawiiIstoria.md Pictura şi arhitectura în Moldova sec. XIV-XVI (1359 - 1700).
mały|270px|Cerkiew klasztoru Trzech Św. Hierarchów w Jassach Cechą charakterystyczną późniejszych konstrukcji jest budowanie dodatkowej wieżyczki nad nawą oraz zastępowanie gotyckich elementów dekoracyjnych renesansowymi i barokowymi. Najwybitniejsze obiekty powstawały głównie w Jassach, stolicy Hospodarstwa od 1564 r. Wyjątkowym osiągnięciem tego okresu jest cerkiew monasteru Trzech Świętych Hierarchów, posiadająca bogatą dekorację rzeźbiarskąKlasztor Trzech Św. Hierarchów. Do innych cennych zabytków późnomołdawskich należą cerkwie monasteru Galata, monasteru Golia i in.
W XVIII i XIX wieku styl mołdawski był wypierany przez klasycyzm (w wydaniu zachodnim, bądź rosyjskim), za ostatni przejaw rodzimej architektury mołdawskiej uważa się dokonaną w latach 1836-39 przebudowę klasztoru Frumoasa w Jassach.
Budowle świeckie z czasów świetności Hospodarstwa Mołdawskiego przetrwały jedynie w stanie ruin, z wyjątkiem kilku zamków (np. zamek w Chocimiu), których się jednak nie zalicza do obiektów mołdawskiego stylu architektonicznego, jako że nie wykształciły cech odrębnych od zamków średniowiecznych.
W późniejszym okresie na terenie wschodniej Mołdawii (dziś w granicach Republiki Mołdawii i Ukrainy), będącej pod panowaniem rosyjskim w l. 1812-1917 i sowieckim w l. 1940-41 i 1944-90, styl mołdawski był marginalizowany na rzecz sztuki rosyjskiej. Tymczasem w granicach Rumunii powstawały świątynie historyzujące, jak np. sobór Trzech Świętych Hierarchów w Timișoarze.
Wybrane zabytki Cerkiew św. Jana Chrzciciela w Arbore Monaster Căpriana Cerkiew Narodzenia Najświętszej Bogurodzicy w Czerniowcach Monastyr Dragomirna Monastyr Galata Monaster Golia Monastyr Humor Monaster Trzech Świętych Hierarchów w Jassach Monastyr Moldovița Monastyr Putna Monaster Rudi Monastyr św. Jana Nowego w Suczawie Monastyr Voroneț
Zobacz też Malowane cerkwie północnej Mołdawii Architektura bizantyńska Plan trójkonchowy Hospodarstwo Mołdawskie
Przypisy
Linki zewnętrzne Malowane cerkwie Bukowiny
Kategoria:Architektura Mołdawii Kategoria:Architektura Rumunii Kategoria:Architektura Ukrainy Kategoria:Architektura sakralna Kategoria:Historia Mołdawii