Antoni Wołek Wacławski, właśc. Antoni WołekW ewidencji kościelnej piśmiennictwa diecezji przemyskiej przed 1939 tożsamość zapisywana w języku łacińskim jako Antonius Wołek. (ur. 7 maja 1901 w Będziemyślu, zm. 8 lipca 1995 w Człuchowie) – polski duchowny rzymskokatolicki.
thumb|240px|Kościół Najświętszego Serca Pana Jezusa w Sanoku thumb|240px|Kościół św. Jakuba w Człuchowie thumb|240px|Ulica Antoniego Wołka w Sanoku Życiorys Urodził się jako Antoni Wołek 7 maja 1901 w Będziemyślu jako jedno z trzynaściorga dzieci Stanisława (miejscowego działacza społecznego) i Julii z domu Idzik. Spośród jego rodzeństwa brat Jan także został księdzem, Józef był doktorem medycyny, a Walenty inspektorem sanitarnym, zaś dwaj ostatni brali udział w wojnie polsko-bolszewickiej.
Kształcił się w I Gimnazjum w Przemyślu, gdzie w 1921 ukończył chlubnie VIII klasę i zdał z odznaczeniem egzamin dojrzałości. Ukończył Seminarium Duchowne w Przemyślu i jako alumn tamże 29 czerwca 1925 otrzymał Sakrament święceń kapłańskich. Jako nowo wyświęcony kapłan w 1925 został skierowany jako wikary do Tarnowca. Stamtąd w 1926 został mianowany kapelanem Zakładu Poprawczego w Przedzielnicy. W 1927 został przeniesiony na posadę wikarego do Sanoka. Formalnie do lat 30. był przydzielony do parafii pw. Przemienienia Pańskiego w Sanoku, działającej w kościele pod tym wezwaniem . Uchwałą Rady Miejskiej w Sanoku z 1929 został uznany przynależnym do gminy Sanok. W 1930 został mianowany katechetą Szkoły Powszechnej im. Tadeusza Kościuszki w podsanockiej Posadzie Olchowskiej (włączonej do miasta w 1931). Decyzją bp. Franciszka Bardy w 1928 został prezesem założonego 20 listopada 1923 Katolickiego Związku Młodzieży Rękodzielniczej i Przemysłowej w Sanoku (KZMRiP, pozostawał nim do 1948)Edward Zając, Organizacje o charakterze gospodarczym, społecznym, kulturalnym i sportowym / Pomiędzy wojnami światowymi 1918–1939, w: Sanok. Dzieje miasta, Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995, s. 603., skupiającego się na patriotycznym i religijnym wychowaniu oraz organizującego życie kulturalne i czas wolny, którego działalność była prowadzona w wybudowanym 1933/1934 domu własnym przy parafiiFranciszek Oberc: Kalendarium sanockie 1974-1994, w: Sanok. Dzieje miasta, Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995, s. 957. (młodzież kształciła się zawodowo w fabryce maszyn i wagonów i fabryce gumy). Przy jego wsparciu została także wzniesiona bursa rzemieślnicza. Stał na czele komitetu budowy kościoła Najświętszego Serca Pana Jezusa na sanockiej PosadzieWojciech Sołtys, Stosunki społeczno-polityczne, Pomiędzy wojnami światowymi 1918–1939, w: Sanok. Dzieje miasta. Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995, s. 559.Andrzej Brygidyn, W latach powojennych. Życie polityczne. W przełomie październikowym w: Sanok. Dzieje miasta. Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, s. 798. (trwającej pięć lat), konsekrowanego 15 września 1931 przez bp. Anatola NowakaWojciech Sołtys, Stosunki społeczno-polityczne, Pomiędzy wojnami światowymi 1918–1939, w: Sanok. Dzieje miasta. Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995, s. 560., który powstał jako filia parafii Przemienienia Pańskiego w Sanoku i Kościół Szkolny. Był przewodniczącym zarządu ochronki na Posadzie. W okresie II Rzeczypospolitej był określany jako proboszcz robotników; przyczynił się do uwolnienia sanockiego działacza komunistycznego Kazimierza Wnękowskiego, osadzonego Miejscu Odosobnienia w Berezie Kartuskiej, udzielając mu gwarancji i poręczenia wraz ze starostą sanockim Wojciechem Buciorem oraz nadkomisarzem Policji. Kierował pielgrzymką do Częstochowy w dniach 23–26 września 1938, wyruszającą drogą kolejową z Leska. Pod koniec 1932 otrzymał tytuł Expositorium Canonicale.
Po wybuchu II wojny światowej pozostawał duszpasterzem w kościele na sanockiej Posadzie. Podczas trwającej okupacji niemieckiej działał w Związku Walki Zbrojnej i później Armii Krajowej, której był kapelanem, używając pseudonimów „Jurand”. Wspierał materialnie rodziny więźniów. Pomagał też ludziom zagrożonym aresztowaniem. Głosił kazania w duchu patriotycznym, w związku z czym był inwigilowany przez gestapo. W wyniku denuncjacji szpiega działającego na rzecz gestapo, sam miał zostać aresztowany przez Niemców w związku z jego przedwojennym zaangażowaniem w uwolnienie komunisty K. Wnękowskiego, jednak ostrzeżony tuż przed planowanym zatrzymaniem uciekł 1 maja 1942 i wyjechał przez Lwów i przebywał w miejscowościach Stojańce i Husów przez trzy lata do końca wojny pod przybraną tożsamością swojego starszego brata jako ks. Antoni Wacławski.
Do Sanoka powrócił w 1945 (w mieście zainstalowano już wtedy władzę komunistyczną) i podjął ponownie pracę katechety oraz w zniszczonym kościele na Posadzie, który od 8 kwietnia 1945 działał w ramach samodzielnej parafii Najświętszego Serca Pana Jezusa, jednak odmówił objęcia funkcji jej proboszcza. Dokonał także reaktywacji KZMRiP, którego działalność została wstrzymana z uwagi na sprzeciw władz komunistycznychAndrzej Brygidyn, W latach powojennych. Życie polityczne. Kształtowanie się lokalnych struktur polityczno-administracyjnych, w: Sanok. Dzieje miasta, Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, s. 767.. Udzielał wsparcia uczestnikom podziemia antykomunistycznego po 1944. Celem uzyskania informacji o miejscu ukrywania się ks. Jakuba Mikosia, miał zostać aresztowany przez funkcjonariuszy Powiatowego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w Sanoku, lecz ostrzeżony przez swoich dawnych wychowanków – wówczas pracowników PUBP, w dniu 1 października 1945 natychmiast wyjechał z Sanoka, dysponując dokumentami na nazwisko Wacławski.
Przez kolejne lata przebywał na Ziemiach Odzyskanych. Formalnie ukrywał się pod zmienioną tożsamością jako ks. Jan Wacławski przez okres 13 lat. Po ucieczce z Sanoka dotarł do Słupska. Od 20 października 1946 przebywał w Siecieminie, gdzie został proboszczem miejscowej parafii Najświętszego Serca Pana Jezusa i pełnił to stanowisko do 1951. Od 20 stycznia 1951 do 1958 był proboszczem parafii Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Czarnem. Następnie posługiwał w parafii św. Jakuba Apostoła w Człuchowie, gdzie był proboszczem i dziekanem człuchowskim w latach 60. W miejscowym kościele św. Jakuba zainicjował szereg odnowień zabytkowego wyposażenia oraz w 1964 nabył na rzecz świątyni obraz Matki Bożej Jasnogórskiej. Powrócił do Sanoka w 1959. Następnie dokonał urzędowej zmiany tożsamości, powracając do nazwiska rodowego Wołek i dodając do niego przybrane Wacławski.
Był autorem monografii pt. Katolicki Związek Młodzieży Rękodzielniczej i Przemysłowej w Sanoku, wydanej w Człuchowie w 1959. W 1970 w Człuchowie jako ksiądz emeryt spisał swoje wspomnienia. 11 sierpnia 1985 obchodził jubileusz 60-lecia kapłaństwa.
Na wniosek mieszkańców sanockiej Posady Rada Miasta Sanoka decyzją z 4 lipca 1995 przyznała ks. Antoniemu Wołkowi Wacławskiemu tytuł Honorowego Obywatelstwa Królewskiego Wolnego Miasta Sanoka w uznaniu zasług oddanych dla Miasta w czasie długoletniej pracy duszpasterskiej i wychowawczej na rzecz mieszkańców, a w szczególności za prowadzenie w latach 1928–1948 Katolickiego Związku Młodzieży Rękodzielniczej i Przemysłowej w Sanoku oraz wybudowanie kościoła parafialnego pw. Najświętszego Serca Jezusowego, jednocześnie planując uroczystość nadania wyróżnienia w Człuchowie. Kilka dni później, 8 lipca 1995 ksiądz Antoni Wołek Wacławski zmarł w Człuchowie. Został pochowany na cmentarzu komunalnym w Człuchowie 12 lipca 1995.
Upamiętnienie W przedsionku kościoła Najświętszego Serca Pana Jezusa w Sanoku została ustanowiona tablica pamiątkowa ku czci parafian – ofiar terroru okupanta, działań wojennych (działali w ZWZ-AK, a kapelanem AK był ks. Antoni Wołek ps. „Jurand”), którą odsłonięto w latach 60. XX wieku. Inskrypcja brzmi: „Pamięci ofiar II wojny światowej z parafii Najśw. Serca Jezusowego w Sanoku” oraz Wieczny odpoczynek racz im dać Panie”. Na tablicy jest wymienionych 85 nazwisk ofiarFranciszek Oberc, Pomniki i tablice pamiątkowe Sanoka, Sanok 1998, s. 20., wśród nich Ludwik Warchał, Leopold Żołnierczyk. Na terenie Sanoka w dzielnicy Posada została ustanowiona ulica ks. Antoniego Wołka (wcześniej pod nazwą Mariana Buczka i Jana Gadomskiego).
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Absolwenci Wyższego Seminarium Duchownego w Przemyślu Kategoria:Członkowie Związku Walki Zbrojnej Kategoria:Duchowni archidiecezji przemyskiej Kategoria:Duchowni diecezji koszalińsko-kołobrzeskiej Kategoria:Duchowni diecezji pelplińskiej Kategoria:Duchowni związani z Sanokiem Kategoria:Honorowi obywatele Sanoka Kategoria:Kapelani Armii Krajowej Kategoria:Ludzie związani z Człuchowem Kategoria:Urodzeni w 1901 Kategoria:Zmarli w 1995 Kategoria:Pochowani w Człuchowie