Józef Tkaczow, pierwotnie Tkaczów (ur. 6 marca 1900 w Boguchwale, zm. 2 grudnia 1972 w Rzeszowie) – polski działacz komunistyczny, lekarz z tytułem doktora, pułkownik, działacz społeczny, polityczny i służby zdrowia.

Życiorys Urodził się 6 marca 1900 w Boguchwale w rodzinie chłopskiej jako syn Romana (1864–1942, pochodzący z terenów ukraińskich, pracujący jako dworski chmielarz w boguchwalskim majątku) i Józefy. Jego braćmi byli Jan (1893–1938), Ferdynand (1902–1936), Stanisław (1913–1969) – także działacze polityczni. Pierwotnie nazwisko rodziny brzmiało Tkaczów.

Wychowywał się w duchu ruchu komunistycznego wraz z braćmi. 14 czerwca 1921 ukończył I Gimnazjum Państwowe w Rzeszowie. Podjął studia rolnicze na kierunku agronomii na Uniwersytecie Jagiellońskim, zaś podczas odbywania praktyki w majątku Radziwiłłów w Starejwsi, przyczynił się do strajku tamtejszej służby folwarcznej, w związku z czym był zmuszony przerwać studia. Następnie podjął studia medycyny na Wydziale Lekarskim Uniwersytetu Jagiellońskiego, które ukończył w 1928. Uzyskał tytuł doktora i został lekarzem. W tym zawodzie pracował w sanatorium w Bystrej, w Ludwikowie, w szpitalu gruźliczym prowadzonym przez Zakon Polskich Kawalerów Maltańskich w Rychtalu. Później prowadził praktykę lekarską w rodzinnej Boguchwale w gminie Racławówka. Od 1928 był członkiem Komunistycznej Partii Polski. W okresie międzywojennym rodzinny dom Tkaczowów był miejscem tajnych zebrań i spotkań rzeszowskich komunistów.

Podczas II wojny światowej wstąpił do Polskiej Partii Robotniczej, był organizatorem tej partii, a także Gwardii Ludowej. Aresztowany w 1943 przez Niemców był więziony w więzieniu w Tarnowie, na zamku w Rzeszowie, w obozie pracy w Pustkowie, w obozach Auschwitz-Birkenau, Sachsenhausen, Bergen-Belsen do 1945. W Pustkowie był obok Józefa Frączka i Franusa z Radomia polskim lekarzem obozowym i według zeznania Władysława Kornaka świadczył rzeczywistą pomoc medyczną więźniom, a także działał wraz z Mieczysławem Bombą i Ludwikiem Szenbornem w zorganizowanej przez KPP grupie ruchu oporu, która usiłowała ratować więźniów poprzez wywieranie wpływu na funkcjonariuszy obozowych. Po wyzwoleniu przez aliantów jako lekarz pracował do końca 1945 w szpitalach dla byłych więźniów obozów.

Po powrocie w rodzinne strony był organizatorem polikliniki przy ul. Jagiellońskiej w Rzeszowie. Później rozwijał infrastrukturę szpitalną przy ul. Króla Stanisława Leszczyńskiego. Od 5 marca 1946 do 31 grudnia 1954 pełnił stanowisko naczelnika Wydziału Zdrowia Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w Rzeszowie, początkowo w stopniu kapitana, później w stopniu podpułkownika. Działał przy staraniach o powstanie rzeszowskiego szpitala MSW, otwartego w 1958 w dzielnicy Baranówka, którego został dyrektorem. Był ordynatorem rzeszowskiego szpitala wojskowego, podporządkowanego MSW. Awansowany do stopnia pułkownika ludowego Wojska Polskiego. Pełnił funkcję dyrektora Zarządu Zdrowia i Spraw Socjalnych Komendy Wojewódzkiej Milicji Obywatelskiej w Rzeszowie, do końca życia pełnił posadę dyrektora szpitala KW MO.

Równolegle z pracą zawodową pozostawał aktywnym działaczem komunistycznym, od początku będąc członkiem KW PPR, następnie wstąpił do Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej, był członkiem Komitetu Wojewódzkiego (KW) PZPR w Rzeszowie, brał udział we wszystkich zjazdach partii. W strukturach partyjnych był lektorem i wykładowcą. Przez wiele lat pełnił mandat radnego Wojewódzkiej Rady Narodowej w Rzeszowie, był przewodniczącym Komisji Zdrowia i Pomocy Społecznej WRN.

Był organizatorem Związku Więźniów Politycznych Obozów Koncentracyjnych. Został prezesem Zarządu Okręgu Związku Bojowników o Wolność i Demokrację w Rzeszowie (ponownie wybrany w 1970), a w 1971 został członkiem Rady Naczelnej ZBoWiD. Pełnił funkcję prezesa zarządu wojewódzkiego Polskiego Czerwonego Krzyża w Rzeszowie oraz Ligi Przyjaciół Żołnierza. Ponadto organizował Związek Zawodowy Pracowników Służby Zdrowia, Ligi Obrony Kraju i innych organizacji. Był przewodniczącym zarządu oddziału wojewódzkiego Społecznego Komitetu Przeciwalkoholowego.

Był żonaty, miał córkę i syna. Zmarł 2 grudnia 1972 w Rzeszowie. Został pochowany z honorami 5 grudnia 1972 na cmentarzu w Boguchwale po świeckiej ceremonii oraz uroczystym pogrzebie z udziałem kilku tysięcy uczestników. W pogrzebie uczestniczył m. in. członek Biura Politycznego Komitetu Centralnego PZPR Władysław Kruczek oraz I sekretarz KW PZPR w Rzeszowie Leon KotarbaPogrzeb Józefa Tkaczowa, "Żołnierz Wolności", nr 288, 6 grudnia 1972, s. 2..

Upamiętnienie Postanowieniem Gromadzkiej Rady Narodowej z lipca 1973 imię Józefa Tkaczowa nadano głównej ulicy w Boguchwale, biegnącej w stronę Rzeszowa. Na wniosek Instytutu Pamięci Narodowej na mocy ustawy z dnia 1 kwietnia 2016 roku o zakazie propagowania komunizmu Rada Miejska w Boguchwale zmieniła nazwę ulicy uchwałą nr XLV.568.2017 z dnia 31 sierpnia 2017.

Ulicę Tkaczowa ustanowiono też w Rzeszowie, którą w 1990 przemianowano na ul. Sokoła.

thumb|240px|Grobowiec Józefa Tkaczowa

Ordery i odznaczenia Order Budowniczych Polski Ludowej (1971) Order Sztandaru Pracy I klasy Order Sztandaru Pracy II klasy Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (1954). Złoty Krzyż Zasługi (1952). Srebrny Krzyż Zasługi Odznaka „Zasłużony dla województwa rzeszowskiego” Inne odznaczenia, w tym państwowe, wojskowe, bojowe Najwyższe odznaczenia honorowe PCK

Uwagi

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne Notka biograficzna Józefa Tkaczowa na stronie IPN

Kategoria:Absolwenci I Liceum Ogólnokształcącego im. ks. Stanisława Konarskiego w Rzeszowie Kategoria:Absolwenci Wydziału Lekarskiego Uniwersytetu Jagiellońskiego Kategoria:Członkowie Komitetu Wojewódzkiego PZPR w Rzeszowie Kategoria:Członkowie Ligi Obrony Kraju Kategoria:Członkowie Polskiego Czerwonego Krzyża Kategoria:Członkowie ZBoWiD Kategoria:Działacze Komunistycznej Partii Polski Kategoria:Funkcjonariusze Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego Kategoria:Lektorzy PZPR Kategoria:Ludzie urodzeni w Boguchwale Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Orderem Budowniczych Polski Ludowej Kategoria:Odznaczeni Orderem Sztandaru Pracy I klasy Kategoria:Odznaczeni Orderem Sztandaru Pracy II klasy Kategoria:Odznaczeni Srebrnym Krzyżem Zasługi (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (Polska Ludowa) Kategoria:Oficerowie lekarze ludowego Wojska Polskiego Kategoria:Pochowani w Boguchwale Kategoria:Politycy PPR Kategoria:Polscy działacze antyalkoholowi Kategoria:Pułkownicy ludowego Wojska Polskiego Kategoria:Pułkownicy Milicji Obywatelskiej Kategoria:Radni Wojewódzkiej Rady Narodowej w Rzeszowie Kategoria:Urodzeni w 1900 Kategoria:Więźniowie KL Auschwitz Kategoria:Więźniowie KL Bergen-Belsen Kategoria:Więźniowie KL Sachsenhausen Kategoria:Więźniowie obozu w Pustkowie Kategoria:Więźniowie więzienia w Tarnowie (okupacja niemiecka) Kategoria:Więźniowie zamku rzeszowskiego (okupacja niemiecka) Kategoria:Zmarli w 1972 Kategoria:Żołnierze Gwardii Ludowej