Archiwum Państwowe w Przemyślu – zostało utworzone w 1874 roku jako archiwum miejskie, a od 1951 jako Archiwum państwowe (oddział zamiejscowy Wojewódzkiego Archiwum Państwowego w Rzeszowie).
Historia Początki archiwum miejskiego zaczęły się w czasach lokacji miasta na prawie magdeburskim. W 1635 roku odnotowano istnienie Archiwum miejskiego (archiwum civile), tworzone dokumenty miejskie przechowywano w siedzibie Rady miejskiej (od 1563 roku w Ratuszu)Historia archiwum w Przemyślu.
W czasie zaboru Austriackiego dokumenty archiwalne zostały umieszczone w magistracie, a od 1855 roku w Sądzie Obwodowym (akta miejskie połączono z aktami sądowymi). Sytuacja ta trwała do 1874 roku, gdy akta miejskie zwrócono miastu. Pierwszym archiwariuszem miejskim został Mieczysław Błażowski, który w latach 1874-1877 opracował Katalog starożytnego Archiwum Królewskiego Miasta Przemyśla. W 1916 roku powołano Komitet Archiwum Wojennego w Przemyślu (Delegatura Polskiego Archiwum Wojennego w Wiedniu). W 1917 roku opiekę nad archiwum zaczęło sprawować Towarzystwo Przyjaciół Nauk w Przemyślu, wówczas rozpoczęto udostępniać zbiory archiwalne dla badaczy i historyków. Za czasów archiwariusza Jana Smołki przeprowadzono pierwszą konserwację akt i poczyniono prace porządkowe.
W 1927 roku wydano Katalog Archiwum Aktów Dawnych Miasta Przemyśla. W 1835 roku Towarzystwo Przyjaciół Nauk przeniosło siedzibę archiwum do budynku przy ul. Władycze. Podczas II wojny światowej archiwum powróciło pod opiekę miasta. W 1940 roku archiwum zostało przez sowietów wywiezione do Lwowa, skąd w 1944 roku przez Niemców zostało wywiezione do Tyńca. Zbiory archiwalne dopiero w 1947 roku powróciły do Przemyśla.
W czasie powojennym archiwum wzbogaciło się o nowe akta z terenu Województwa Rzeszowskiego. 10 listopada 1950 roku zarządzeniem Ministra Oświaty zostało powołane Wojewódzkie Archiwum Państwowe w Rzeszowie. W 1951 roku archiwum miejskie zostało przejęte przez państwo jako Oddział zamiejscowy w Przemyślu, jednak z powodu trudności lokalowych Wojewódzkie Archiwum w Rzeszowie zostało przeniesione do Przemyśla. Następnie utworzono oddziały terenowe w: Jaśle (1952), Tarnobrzegu (1953), Sanoku (1954) i Przeworsku (1961). W 1961 roku uzyskano dla archiwum budynek po cerkiewny oo. Bazylianów.
W 1970 roku siedzibę Wojewódzkiego Archiwum Państwowego przeniesiono do Rzeszowa, a w Przemyślu utworzono oddział terenowy. Po powstaniu województwa przemyskiego 21 stycznia 1976 roku zostało utworzone Wojewódzkie Archiwum Państwowe w Przemyślu. W 1991 roku komisja majątkowa w Warszawie orzekła zwrot budynku Bazylianom, dlatego w 1996 roku na siedzibę archiwum zaadaptowano nowy budynek. Po utworzeniu województwa Podkarpackiego, archiwum funkcjonuje pod obecną nazwą Archiwum Państwowe w Przemyślu. Po wprowadzeniu systemu komputerowego i digitalizacji, archiwum udostępnia swoje zbiory poprzez publikację skanów on-line.
Archiwariusze miejscy 1874–1877. Mieczysław Błażowski 1877–1879. Anatol Lewicki 1879–1882. Leopold Hauser 1888. Michał Kozłowski 1889–1910. Franciszek Zych 1911–1916. Tadeusz Troskolański 1917–1920. Maria Polaczkówna 1920–1946. Jan Smołka 1947–1951. Kazimierz Arłamowski
Dyrektorzy i kierownicy 1952–1970. Kazimierz Arłamowski 1970–1973. Wanda Kaput 1973–1976. Aurelia Dziedziuk 1976–1996. Zdzisław Konieczny 1996–2013. Bogusław Bobusia 2014–2018. Małgorzata Anna Nowak 2019– nadal Elżbieta Laska
Przypisy
Linki zewnętrzne Strona internetowa Archiwum Państwowego w Przemyślu zasoby Archiwum Państwowego w Przemyślu Skany on-line Archiwum Państwowego w Przemyślu Rocznik Historyczno-Archiwalny
Przemyśl Kategoria:Kultura w Przemyślu Kategoria:Nauka w Przemyślu