mały|prawo|Perystom Tortula subulata z widocznymi skręconymi ząbkami Brodek (Tortula Hedw.) – rodzaj mchów należący do rodziny płoniwowatych (Pottiaceae Schimp.). Przedstawiciele tego rodzaju występują na całym świecie. Wyrastają na powierzchni ziemi, na skałach i pniach drzew. Odgrywają istotną rolę w wietrzeniu skał.
Morfologia Gametofity Mchy z tego rodzaju tworzą zwykle gęste, choć łatwo rozpadające się darnie o wysokości od 0,5 cm do 10 cm, choć zazwyczaj nie większe niż 2 cm. Mają barwę zieloną do czarnozielonej w górnej części i są żółto-brązowe do ciemnobrązowych w dole. Chwytniki słabo rozwinięte lub gęste. Łodyżki zwykle nierozgałęzione, na przekroju okrągławe lub pięciokątne. Listki o długości zwykle 1–4, rzadziej do 6 mm, zazwyczaj łódkowato zgięte, tępe, rzadziej zaostrzone, kształtu językowatego lub łopatkowego. Suche są skręcone, ich brzeg jest podwinięty, tylko na szczycie płaskie. Żebro wychodzi w postaci gładkiego lub ząbkowanego włosa lub żółtego kolca, rzadko nie wystaje poza koniec liścia. Sporofity Seta żółtobrązowa lub brązowa, do 2,5 cm długości. Puszka zarodni walcowata, rzadziej podługowato eliptyczna, czasem jajowata lub kulista. Perystom pojedynczy, tworzony przez 32 włosowate zęby, brodawkowane lub podłużnie żeberkowane. Zęby te na końcach są zwykle kilkakrotnie skręcone. Zarodniki Jasnobrązowe, brodawkowane lub także gładkie, o średnicy od 8–13 μm do 20–30 μm.
Systematyka i nazewnictwo Nazwa rodzaju pochodzi od łacińskiego słowa tortus – skręcone oraz -ula – drobny, odnosząc się do skręconych ząbków perystomu.
Według The Plant List rodzaj Tortula liczy 409 akceptowanych nazw gatunków oraz ich 235 synonimów.
Wykaz gatunków: Tortula abyssinica De Not. Tortula acaulon (With.) R.H. Zander – brodek bezłodygowy Tortula aculeonervis (Müll. Hal.) Broth. Tortula aenea (Müll. Hal.) Mitt. Tortula afanassievii Lazarenko Tortula agraria (Hedw.) P. Beauv. Tortula alpina (Brid.) Arn. Tortula altipes (Broth.) R.H. Zander Tortula ambigua (Bruch & Schimp.) Ångström Tortula amblyophylla (Hook.) Mitt. Tortula amoena (Schumach.) Brid. Tortula amphidiifolia (Müll. Hal.) Broth. Tortula amplexa (Lesq.) Steere Tortula ampliretis Crundw. & D.G. Long Tortula anacamptophylla (Müll. Hal.) Broth. Tortula anderssonii Ångström Tortula andicola Mont. Tortula andina (Sull.) Mitt. Tortula androgyna (Müll. Hal.) Broth. Tortula angustifolia Lindb. ex Broth. Tortula annulus (Müll. Hal.) Broth. ex Paris Tortula antarctica (Hampe) Wilson Tortula apiculata (Hedw.) Turner Tortula appressa Mitt. Tortula appressifolia Mitt. Tortula arenacea (Sull. & Lesq.) Culm. Tortula arenae (Besch.) Broth. Tortula areolata (C. Knight) Fife Tortula arequipensis Cano & M. T. Gallego Tortula argentinica (Broth.) R.H. Zander Tortula aristata (Dicks.) Sm. Tortula astoma Schiffner Tortula atrata Thér. Tortula atrovirens (Sm.) Lindb. Tortula austro-africana W.A. Kramer Tortula austroalpina (Müll. Hal.) Broth. Tortula austromuralis (Müll. Hal.) Broth. ex Paris Tortula austroruralis (Müll. Hal.) Broth. Tortula baetica (Casas & R. Oliva) J. Guerra & Ros Tortula barbata (Curtis ex With.) Sm. Tortula barbuloides (Brid.) Mitt. Tortula bauriana Warnst. ex Baur Tortula berica (De Not.) Lindb. Tortula berthoana Thér. Tortula bidentata X.L. Bai Tortula bipedicellata E. Britton Tortula bogosica (Müll. Hal.) R.H. Zander Tortula bogotensis (Hampe) Mitt. Tortula bolanderi (Lesq. & James) M. Howe Tortula bombayensis (Müll. Hal.) Mitt. Tortula brachyaichme (Müll. Hal.) Broth. Tortula brachyangia (Müll. Hal. & Kindb.) Broth. Tortula brachychaete Dusén Tortula brachyclada Cardot Tortula brachydontia (Bruch) Mitt. Tortula brachymenia Mitt. Tortula brachypila (Müll. Hal.) Broth. Tortula brachypoda (Cardot & Thér.) Broth. Tortula brachytricha (Müll. Hal.) Broth. Tortula brebissonii (Brid.) Fior.-Mazz. Tortula brevifolia (Dicks. ex With.) Sm. Tortula brevimucronata (Müll. Hal.) Broth. Tortula brevipes (Lesq.) Broth. Tortula brevis H. Whitehouse & M.E. Newton Tortula breviseta Mont. Tortula brevisetacea (Hampe ex F. Muell.) Thér. Tortula brevissima Schiffner Tortula brunnea (Müll. Hal.) Broth. Tortula buchtienii Herzog Tortula bullata (Sommerf.) Lindb. Tortula buyssonii (H. Philib.) Broth. Tortula calcarea Fior.-Mazz. Tortula calcicolens W.A. Kramer Tortula californica E.B. Bartram Tortula calyculosa Mitt. Tortula campestris Dusén Tortula canescens Mont. Tortula capillaris (Dixon ex P.C. Chen) R.H. Zander Tortula cardotii Thér. & Naveau Tortula cavallii G. Negri Tortula cernua (Huebener) Lindb. – brodek zwisły Tortula characodonta (Müll. Hal.) Broth. Tortula chilensis (Mont.) Mitt. Tortula chionostoma (Venturi) Broth. Tortula chrysoblasta (Müll. Hal.) Broth. ex Paris Tortula chrysopila (Müll. Hal.) Paris Tortula chubutensis Dusén Tortula chungtienia R.H. Zander Tortula ciliata Broth. Tortula cirrifolia Mitt. Tortula closteri (Austin) Austin Tortula cochlearifolia P. de la Varde Tortula conotricha (Müll. Hal.) Paris Tortula contorta (Hampe) Mont. Tortula contortifolia Mitt. Tortula convoluta (Hedw.) P. Gaertn., B. Mey. & Scherb. Tortula corniculata (Wahlenb.) Mitt. Tortula costata Mitt. Tortula crawfordii (Paris) Watts Tortula crenata Mitt. Tortula crenulata Warnst. Tortula crispata (Hampe) Watts & Whitel. Tortula crispula (Bruch) Mitt. Tortula crocea Brid. Tortula cruegeri (Sond. ex Müll. Hal.) Mitt. Tortula cucullifera Mitt. Tortula cuneifolia (Dicks.) Turner Tortula cuspidatissima (Müll. Hal.) Broth. Tortula cylindrica (Bruch ex Brid.) Mitt. Tortula danica (M.T. Lange) C. Hartm. ex Limpr. Tortula deciduidentata (Sharp & Z. Iwats.) R.H. Zander Tortula decolorans (Hampe) Mitt. Tortula demawendica Schiffner Tortula densa (Velen.) J.-P. Frahm Tortula densifolia (Hook. f. & Wilson) Hook. f. & Wilson Tortula denticulata (Wilson) Mitt. Tortula deserta (Müll. Hal.) Broth. Tortula desertorum Broth. Tortula diaguita (R.H. Zander & Mahu) Cano & M. T. Gallego Tortula domingensis Thér. Tortula eckeliae R.H. Zander Tortula edentula Ignatova & Ignatov Tortula egelingii (Schlieph.) Broth. Tortula elaphrotricha (Müll. Hal.) Broth. ex Watts & Whitel. Tortula elata (Müll. Hal.) Durieu & Mont. Tortula emarginata (Dozy & Molk.) Mitt. Tortula entosthodontacea (Cardot & Dixon) R.H. Zander Tortula epilosa Broth. ex Dusén Tortula ericetorum (Dicks. ex With.) Sm. Tortula erubescens (Mitt.) Mitt. Tortula erythrodonta (Taylor) Wilson Tortula erythroneura (Müll. Hal.) Broth. Tortula erythrotricha (Müll. Hal.) Broth. Tortula eubryum (Müll. Hal.) Broth. Tortula excavata Mitt. Tortula exesa (Müll. Hal.) Broth. Tortula fallax (Hedw.) Schrad. ex Turner Tortula felipponei Thér. Tortula ferruginea E.B. Bartram Tortula filaris (Müll. Hal.) Broth. Tortula fiorii (Venturi) G. Roth Tortula flagellaris (Schimp.) Mont. Tortula flavipes (Bruch & Schimp.) Wilson Tortula flaviseta Mitt. Tortula flavovirens (Bruch) Fior.-Mazz. Tortula flexomarginata (Müll. Hal. & Hampe) Mitt. Tortula flexuosa Brid. Tortula fontana (Müll. Hal.) Broth. Tortula fragillima Herzog Tortula freibergii Dixon & Loeske Tortula fuegiana (Mitt.) Mitt. Tortula fuscinervia Mitt. Tortula fuscomucronata (Müll. Hal.) Broth. Tortula geheebiaeopsis (Müll. Hal.) Broth. Tortula glacialis (Kunze ex Müll. Hal.) Mont. Tortula glaucescens (Hampe) Mitt. Tortula grandiretis Broth. Tortula guepinii (Bruch & Schimp.) Broth. Tortula handelii Schiffner Tortula heimii (Hedw.) Mitt. Tortula herzogii R.H. Zander Tortula heteroloma Cardot Tortula hibernica Mitt. Tortula hildebrandtii (Müll. Hal.) Broth. Tortula hirsuta (Venturi) Lazarenko Tortula hoppeana (Schultz) Ochyra – brodek Hoppego Tortula hornschuchiana (Schultz) De Not. Tortula humida Mitt. Tortula humilis (Hedw.) Turner Tortula husnotii (Schimp. ex Besch.) Broth. Tortula hyalinotricha (Müll. Hal.) Broth. Tortula incerta (Mitt.) Broth. Tortula inermis (Brid.) Mont. Tortula inflexa Duby Tortula inundata Mitt. Tortula involucrata (Müll. Hal.) Watts & Whitel. Tortula israelis Bizot & F. Bilewsky Tortula jamesonii (Taylor) Mitt. Tortula jugicola Duby Tortula kabir-khanii (Broth.) R.H. Zander Tortula kneuckeri Broth. & Geh. Tortula lacerifolia R.S. Williams Tortula laeta (Kunze ex Müll. Hal.) Mitt. Tortula laevigata Mitt. Tortula laevinervis Broth. ex Dusén Tortula laeviuscula (Kindb.) Broth. Tortula lamprocalyx (Müll. Hal.) Mont. Tortula lanceola R.H. Zander – brodek lancetowaty Tortula latrobeana (Müll. Hal.) Mitt. Tortula laureri (Schultz) Lindb. Tortula lazarenkoi L.I. Savicz Tortula lechleri (Müll. Hal.) Broth. Tortula leikipiae (Müll. Hal.) Broth. Tortula leiostoma Herzog Tortula leiostomoides P. de la Varde Tortula leptopyxis (Müll. Hal.) Lindb. & Arnell Tortula lepto-syntrichia (Müll. Hal.) Broth. Tortula leptotheca (Broth.) P.C. Chen Tortula leucochlora (Müll. Hal.) Broth. Tortula leucostega (Müll. Hal.) Broth. Tortula leucostoma (R. Br.) Hook. & Grev. Tortula ligularis Mitt. Tortula ligulata Herzog Tortula limensis R.S. Williams Tortula lindbergii Broth. Tortula linearifolia P. Beauv. Tortula linearis (Sw. ex F. Weber & D. Mohr) Sw. ex Mitt. Tortula linguifolia Herzog Tortula lingulata Lindb. Tortula lithophila Dusén Tortula litorea Cardot Tortula longifolia (Griff.) Mitt. Tortula longirostris (Hampe) Mitt. Tortula lurida (Hornsch.) Mitt. Tortula mac-owiana (Müll. Hal.) Broth. Tortula macrocarpa (Schimp.) Mitt. Tortula macrotricha (Cardot & Thér.) Broth. Tortula madagassa Dixon Tortula magellanica Mont. Tortula marginata (Bruch & Schimp.) Spruce Tortula maritima (R. Br. bis) R.H. Zander Tortula media E.S. Salmon Tortula megalocarpa (Kindb.) Broth. Tortula melanocarpa Mitt. Tortula melbourneana (Müll. Hal.) Broth. Tortula mendozensis Mitt. Tortula meridionalis (Luisier) Guim. Tortula meruensis (Müll. Hal.) Broth. Tortula mexicana (Hampe ex Müll. Hal.) Mitt. Tortula minima Herzog Tortula minor (Müll. Hal.) R.H. Zander Tortula minuscula R.S. Williams Tortula minutirosula (Müll. Hal.) Broth. Tortula mniadelphus (Müll. Hal.) Broth. Tortula mniifolia (Sull.) Mitt. Tortula modica R.H. Zander – brodek zwyczajny Tortula mongolica (Boros) Ochyra Tortula montana Mitt. Tortula mucronifera W. Frey, Kurschner & Ros Tortula mucronifolia Schwägr. – brodek szpiczasty Tortula mucronulata (Dicks. ex With.) Turner Tortula muralis Hedw. – brodek murowy Tortula muricola (Müll. Hal.) Mitt. Tortula murina (Müll. Hal.) Broth. Tortula mutica (Schultz) Lindb. Tortula nana (Müll. Hal.) Broth. Tortula nankomontana Nog. Tortula napoana De Not. Tortula navicularis (Mitt.) Broth. Tortula neomexicana (Sull. & Lesq.) Broth. Tortula nevadensis (Cardot & Thér.) R.H. Zander Tortula novogranatensis (Hampe) Mitt. Tortula obscuriretis Thér. Tortula obtusifolia (Schwägr.) Mathieu Tortula occidentalis Mitt. Tortula oleaginosa I.G. Stone Tortula omissa Thér. Tortula oranica (Müll. Hal.) Broth. Tortula orthodonta (Müll. Hal.) Mitt. Tortula pallens Brid. Tortula pallida (Lindb.) R.H. Zander Tortula panduraefolia (Müll. Hal. & Hampe) Broth. Tortula parramattana Mitt. Tortula parva Cardot Tortula patagonica Mitt. Tortula paulsenii Broth. Tortula perarmata Broth. Tortula percarnosa (Müll. Hal.) Broth. Tortula perpusilla (Müll. Hal.) Broth. Tortula perrubiginosa (Dusén) Paris Tortula perrufula (Müll. Hal.) R.S. Williams Tortula peruviana Mitt. Tortula phaea (Hook. f. & Wilson) Dixon Tortula pilifera Hook. Tortula planicosta Herzog Tortula planifolia X.J. Li Tortula platyphylla Mitt. Tortula plinthobia (Sull. & Lesq.) Broth. Tortula podocarpi (Müll. Hal.) Broth. Tortula polycarpa Dusén Tortula polylepidis Herzog Tortula polyseta (Müll. Hal.) Warnst. Tortula porteri (James) Broth. Tortula preissiana (Müll. Hal.) Broth. Tortula propinqua (Müll. Hal.) Broth. Tortula prostrata Mont. Tortula protobryoides R.H. Zander