Zoe Karbonopsina (zm. po 920) – cesarzowa bizantyńska, czwarta żona Leona VI Filozofa od 906 roku. Znana również jako Karvounopsina o Carbonopsina „z oczami płonącymi jak żar” (z greckiego: Ζωὴ Καρβωνοψίνα).

Życiorys Wywodziła się z arystokracji wojskowej. Jej przodkiem był kronikarz Teofanes Wyznawca. Po śmierci trzeciej żony Leona VI Filozofa stała się jego konkubiną. Urodziła mu prawdopodobnie troje dzieci: Annę (ur. 903), Helenę (ur. 904) i Konstantyna VII Porfirogenetę. W 906 roku Leon VI podniósł Zoe do godności augusty i zawarł z nią małżeństwoGeorg Ostrogorski, Dzieje Bizancjum, przekład pod redakcją Haliny Evert-Kappesowej, wyd. 3, Warszawa: PWN 2008, s. 267-268.. Doprowadziło to do konfliktu z kościołem bizantyńskim. Tetragamia, czyli czwarte małżeństwo nie zostało uznane przez kościół bizantyński. W konsekwencji sporu patriarcha Mikołaj Mistyk utracił stanowisko (907). Ważność małżeństwa natomiast uznało papiestwo. Zaistniała sytuacja doprowadziła również do schizmy w Kościele prawosławnym, zwanej „schizmą tetragamii”, albo „schizmą czterech wesel”. Następca Leona VI, jego brat Aleksander zesłał Zoe do klasztoru (912). Po śmierci Aleksandra Zoe w 913 roku wróciła do władzy jako regentka w imieniu swojego syna Konstantyna. Jej głównym współpracownikiem był Leon Fokas. Klęski poniesione w walce z Bułgarami (917, 918) oraz niekorzystne porozumienie z Arabami podważyły jej pozycję polityczną. Do władzy doszedł Roman I Lekapen. Zoe została zmuszona do udania się do klasztoru, gdzie wkrótce zmarłaMaciej Salamon, Zoe Karbonopsina [w:] Encyklopedia kultury bizantyńskiej, red. Oktawiusz Jurewicz, Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego 2002, s. 500-501..

Przypisy

Bibliografia Maciej Salamon, Zoe Karbonopsina [w:] Encyklopedia kultury bizantyńskiej, red. Oktawiusz Jurewicz, Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego 2002, s. 500–501. Mirosław Jerzy Leszka, Zoe o oczach czarnych jak węgiel: czwarta żona Leona VI Filozofa [w:] Kobiety i władza w czasach dawnych, pod red. Bożeny Czwojdrak i Agaty A. Kluczek, Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego 2015, s. 95–112.

Kategoria:Cesarzowe bizantyńskie Kategoria:Dynastia macedońska Kategoria:Urodzeni w IX wieku Kategoria:Zmarli w X wieku