Stanisław Kardaszewicz, ps. Lucjan (ur. 4 sierpnia 1889 w Korcu, zm. 30 kwietnia 1940 w Katyniu) – major piechoty Wojska Polskiego, działacz niepodległościowy, kawaler Orderu Virtuti Militari, konstruktor, ofiara zbrodni katyńskiej.
Życiorys Syn Kazimierza (1855–1945) i Rozalii z Zaorskich (ur. 1858) urodzony 4 sierpnia 1889 w Korcu, w ówczesnym powiecie nowogradwołyńskiego guberni wołyńskiej. Lata dziecięce spędził z rodzicami we Wschodniej Syberii i Chinach. Po powrocie do Europy uczęszczał do szkoły realnej w Równem. Maturę zdał jako ekstern w Benderach, w ówczesnej guberni besarabskiej. Następnie ukończył trzy kursy w Szkole Technicznej Wawelberga i Rotwanda w Warszawie. W marcu 1912 został aresztowany przez rosyjską żandarmerię za działalność niepodległościową i przez kilka tygodni był więziony. Po uwolnieniu wyjechał z Królestwa Polskiego i rozpoczął studia na Wydziale Mechanicznym Uniwersytecie Gandawskim. Na wspomnianej uczelni ukończył trzy kursy. Od stycznia 1914 należał do Związku Strzeleckiego.
Podczas I wojny światowej wrócił do Równego i w marcu 1916 został wcielony do armii rosyjskiej. Ukończył Oficerska Szkołę Artylerii w Odessie. W latach 1916–1917 uczestniczył w walkach na froncie rosyjsko-niemieckim, podczas których w lipcu 1917 został ranny pod Dyneburgiem. W grudniu 1917 wraz z ojcem, który był naczelnym lekarzem wojsk polskich w Odessie, wstąpił do I Korpusu Polskiego, a po jego rozwiązaniu – jako członek Związku Walki Czynnej – udał się na Kubań, do oddziałów gen. Lucjana Żeligowskiego.
1 listopada 1918 wstąpił do tworzącego się Wojska Polskiego. Po ukończeniu oficerskiego kursu artylerii i kursu instruktorów czołgowych walczył z Ukraińcami. Od 9 stycznia 1920 znajdował się w szeregach 1 pułku czołgów. Walczył jako młodszy oficer w wojnie polsko-bolszewickiej w Małopolsce Wschodniej oraz na froncie litewsko-białoruskim. Uczestniczył w 22 bitwach i potyczkach. Wyróżniał się walecznością, męstwem i odwagą, za co w 1921 otrzymał Krzyż Srebrny Orderu Wojskowego Virtuti Militari. We wniosku o nadanie tego odznaczenia napisano, m.in.:
Po zakończeniu działań wojennych pozostał w wojsku i nadal służył w 1 pułku czołgów. W latach 1922–1927 był oficerem Wydziału Broni Pancernej Departamentu Inżynierii MSWojsk. Od 1928 był komendantem Oddziału Szkolenia Centrum Wyszkolenia Broni Pancernych, a w marcu 1931 kwatermistrzem. W styczniu 1933 został przeniesiony do Kierownictwa Zaopatrzenia Technicznego. W marcu 1934 pełnił służbę w Departamencie Technicznym MSWojsk. na stanowisku kierownika referatu. W czerwcu tego roku został przeniesiony do 3 Batalionu Czołgów i Samochodów Pancernych w Warszawie na stanowisko kwatermistrza. Z dniem 31 sierpnia 1935 został przeniesiony w stan spoczynku.
Po wybuchu II wojny światowej i agresji ZSRR na Polskę (17 września 1939), w nieznanych okolicznościach dostał się do niewoli sowieckiej. Od kwietnia 1940 przebywał w obozie jenieckim w Kozielsku. 28 kwietnia 1940 został przekazany do dyspozycji naczelnika Zarządu NKWD Obwodu Smoleńskiego – lista wywózkowa 052/4 z 24 kwietnia 1940, pozycja 96. 30 kwietnia 1940 został zamordowany w Katyniu przez funkcjonariuszy Obwodowego Zarządu NKWD w Smoleńsku oraz pracowników NKWD przybyłych z Moskwy na mocy decyzji Biura Politycznego KC WKP(b) z 5 marca 1940. Ofiary tej zbrodni grzebano potajemnie w bezimiennych mogiłach zbiorowych, gdzie od 28 lipca 2000 mieści się oficjalnie Polski Cmentarz Wojenny w Katyniu. W miejscu tym prowadzone były ekshumacje i prace archeologiczne, jednak Stanisław Kardaszewicz nie został zidentyfikowany.
Był żonaty z Jadwigą z Pawlikowskich (w 1934 w separacji), z którą miał córki Helenę (ur. 1914) i Barbarę Dzięciołowską (1918–2001) oraz syna Przemysława, ps. Akszak (1921–1944), sierżanta podchorążego batalionu „Parasol”, odznaczonego pośmiertnie Orderem Virtuti Militari.
5 października 2007 minister obrony narodowej Aleksander Szczygło mianował go pośmiertnie na stopień podpułkownikaDecyzja Nr 439/MON Ministra Obrony Narodowej z dnia 5 października 2007 w sprawie mianowania oficerów Wojska Polskiego zamordowanych w Katyniu, Charkowie i Twerze na kolejne stopnie oficerskie. Decyzja nie została ogłoszona w Dzienniku Urzędowym MON.. Awans został ogłoszony 9 listopada 2007 w Warszawie, w trakcie uroczystości „Katyń Pamiętamy – Uczcijmy Pamięć Bohaterów”.
Ordery i odznaczenia Krzyż Srebrny Orderu Wojskowego Virtuti Militari nr 3388 – 1921. Krzyż Niepodległości – 25 stycznia 1933 „za pracę w dziele odzyskania niepodległości”... Złoty Krzyż Zasługi – 19 marca 1937 „za zasługi w służbie wojskowej”. Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921 Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Odznaka „Znak Pancerny” nr 7 – 19 marca 1933 Krzyż Komandorski papieskiego Orderu Zakonu Świętego Jerzego – 9 listopada 1934 francuski Medal Zwycięstwa – 1924. łotewski Medal Pamiątkowy 1918-1928
Upamiętnienie 13 kwietnia 2016, w ramach akcji „Katyń... pamiętamy” / „Katyń... Ocalić od zapomnienia”, w ogrodzie Pałacu Prezydenckiego został zasadzony Dąb Pamięci poświęconego wszystkim Ofiarom Zbrodni Katyńskiej, certyfikat z numerem 1.
Zobacz też jeńcy polscy w niewoli radzieckiej (od 1939 roku) obozy NKWD dla jeńców polskich ofiary zbrodni katyńskiej – zamordowani w Katyniu
Uwagi
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Członkowie Związku Strzeleckiego (1910–1914) Kategoria:Członkowie Związku Walki Czynnej Kategoria:Jeńcy polscy w niewoli radzieckiej (kampania wrześniowa) Kategoria:Ludzie urodzeni w Korcu Kategoria:Majorowie piechoty II Rzeczypospolitej Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Niepodległości Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Medalem Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Kategoria:Odznaczeni Medalem Pamiątkowym za Wojnę 1918–1921 Kategoria:Odznaczeni odznaką „Znak Pancerny” Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (II Rzeczpospolita) Kategoria:Polacy odznaczeni Medalem 10 Rocznicy Wojny Niepodległościowej Kategoria:Polacy odznaczeni Medalem Zwycięstwa Kategoria:Oficerowie 1 Pułku Czołgów (II RP) Kategoria:Oficerowie Wojska Polskiego zamordowani w Katyniu Kategoria:Polacy – oficerowie Imperium Rosyjskiego Kategoria:Polacy – żołnierze Armii Imperium Rosyjskiego w I wojnie światowej Kategoria:Uczestnicy wojny polsko-ukraińskiej (strona polska) Kategoria:Uczestnicy wojny polsko-bolszewickiej (strona polska) Kategoria:Żołnierze I Korpusu Polskiego w Rosji 1917–1918 Kategoria:Urodzeni w 1889 Kategoria:Zmarli w 1940