Freeman John Dyson (ur. 15 grudnia 1923 w Crowthorne, zm. 28 lutego 2020 w Princeton) – brytyjsko-amerykański naukowiec: fizyk teoretyczny, astrofizyk, matematyk i futurolog, profesor Institute for Advanced Study (IAS) w Princeton. Laureat licznych nagród, w tym Nagrody Templetona (2000) oraz prestiżowych nagród fizycznych, ustępujących statusem tylko Nagrodzie Nobla: Medalu Lorentza (1966), Medalu Maxa Plancka (1969) i Nagrody Wolfa w dziedzinie fizyki (1981).
Dyson to jeden z pionierów elektrodynamiki kwantowej, współautor astronautycznego projektu Orion i twórca futurologicznej koncepcji sfery Dysona.
Życiorys Studiował w Winchester College i w Trinity College na Uniwersytecie Cambridge, gdzie w 1945 uzyskał licencjat z matematyki. Następnie był wykładowcą Trinity College, a później stypendystą Commonwealth Fellowship na Uniwersytecie Cornella, a także wykładowcą na Uniwersytecie Birmingham. W latach 1951–1953 profesor fizyki Cornell University w Ithaca, od 1953 profesor Institute for Advanced Study w Princeton. Był profesorem wizytującym na Yeshiva University w Max-Planck-Institut für Physik und Astrophysik w Monachium. Od 1964 członek Narodowej Akademii Nauk w Waszyngtonie.
Autor licznych prac głównie z zakresu kwantowej teorii pola i fizyki matematycznej. Był jednym z twórców, oprócz R.Ph. Feynmana, J.S. Schwingera i Sh. Tomonagi, współczesnej elektrodynamiki kwantowej. Zajmował się także problemem cywilizacji pozaziemskich.
Nagrody i wyróżnienia Dyson był członkiem licznych stowarzyszeń naukowych, m.in. Royal Society od roku 1952 i U.S. National Academy of Sciences od roku 1964.
Otrzymał liczne nagrody, w tym: 1965: Dannie Heineman Prize for Mathematical Physics, 1966: Medal Lorentza od Królewskiej Holenderskiej Akademii Sztuki i Nauki, 1968: Hughes Medal, 1969: Medal Maxa Plancka od Niemieckiego Towarzystwa Fizycznego, 1981: Nagroda Wolfa w dziedzinie fizyki, 1989: Matteucci Medal, 1991: Medal Oersteda, 1993: Nagroda Enrica Fermiego, ang. Enrico Fermi Award The Enrico Fermi Award. Award Laureates , U.S. Department of Energy, Office of Science, science.osti.gov [dostęp 2024-05-18]., 2000: Nagroda Templetona.
Publikacje (wybór) Publikacje książkowe: 1984: Weapons & Hope, 1985: Origins of Life, Cambridge University Press, 1989: Infinite in All Directions, 1990: From Eros to Gaia, 1990: Disturbing the Universe, Imagined Worlds 2000: Sun, the genome & the Internet, Oxford University Press,
Wydania polskie: 1993: Początki życia, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa, , 2000: Światy wyobraźni, Prószyński i S-ka, Warszawa, , 2001: Słońce, genom, Internet, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa, .
Przypisy
Linki zewnętrzne Tomasz Miller, Geniusz bez doktoratu, „Tygodnik Powszechny”, tygodnikpowszechny.pl, 9 marca 2020 [dostęp 2026-02-23]. Freeman Dyson i Karol Jałochowski, Urodzony heretyk – O przyszłości nauki, Ziemi i ludzi, wywiad w tygodniku „Polityka”, polityka.pl, 16 marca 2011 [dostęp 2024-08-29]. , biografia z ok. 2000 roku notka w Encyclopedia of Astrobiology, Astronomy & Spaceflight Freeman Dyson: A ‘Rebel’ Without a Ph.D., kanał Quanta Magazine na YouTube, 11 czerwca 2015 [dostęp 2023-06-08] – wywiad z Dysonem o jego życiu.
Kategoria:Amerykańscy fizycy XX wieku Kategoria:Amerykańscy fizycy XXI wieku Kategoria:Amerykańscy fizycy teoretyczni Kategoria:Amerykańscy fizycy cząstek Kategoria:Amerykańscy elektrodynamicy Kategoria:Elektrodynamicy kwantowi Kategoria:Amerykańscy futurolodzy Kategoria:Amerykańscy matematycy XX wieku Kategoria:Amerykańscy matematycy XXI wieku Kategoria:Pracownicy Institute for Advanced Study w Princeton
Kategoria:Członkowie Francuskiej Akademii Nauk Kategoria:Laureaci Medalu Hughesa Kategoria:Amerykańscy laureaci Medalu Lorentza Kategoria:Laureaci Nagrody Templetona Kategoria:Amerykańscy laureaci Nagrody Wolfa w dziedzinie fizyki Kategoria:Osoby upamiętnione nazwami naukowymi Kategoria:Laureaci Medalu Oersteda Kategoria:Laureaci Medalu Maxa Plancka Kategoria:Laureaci Dannie Heineman Prize for Mathematical Physics Kategoria:Laureaci Nagrody Henriego Poincarégo
Kategoria:Urodzeni w 1923 Kategoria:Absolwenci Trinity College (Cambridge) Kategoria:Absolwenci Cornell University Kategoria:Zmarli w 2020