Czas teraźniejszy w języku angielskim – konstrukcje gramatyczne służące wyrażaniu teraźniejszości w angielskim systemie gramatycznym. Teraźniejszość w angielszczyźne opisywana jest inaczej niż w większości języków indoeuropejskich, nie wyłączając germańskich. Odmiennie opisuje stany, inaczej zaś aktualnie wykonywane czynności. Wreszcie angielski dysponuje konstrukcją łączącą przeszłość z teraźniejszością, nadając zdarzeniom przeszłym aspektu teraźniejszego.
Sposoby wyrażania teraźniejszości right|thumb|Relacje między czasami teraźniejszymi Język angielski dysponuje czterema gramatycznymi formami czasowymi do wyrażania teraźniejszości: czasem teraźniejszym prostym (Present Simple), gdy zdarzenie jest rozciągnięte w czasie albo jest stanem długotrwałym czasem postępującym (Present Progressive), gdy mówiący skupia się na chwili obecnej albo stosunkowo niewielkim wycinku teraźniejszości czasem teraźniejszo-przeszłym (Present Perfect), zwanym również „teraźniejszym dokonanym”, który ukazuje teraźniejsze następstwa zdarzenia, które już miało miejsce czasem teraźniejszo-przeszłym postępującym (Present Perfect Progressive) używanym do opisu zdarzeń, które zaczęły się w przeszłości i trwają aż do chwili obecnej. Poza tymi czterema strukturami istnieje kilka innych sposobów informowania o teraźniejszości: Czas Future Simple (przyszły prosty) służy m.in. do wyrażenie prawdopodobieństwa, że zdarzenie dzieje się obecnie: She will be in bed now → Ona będzie teraz spała. Mówiący jest przekonany bądź zgaduje, że zdarzenie właśnie się odbywa. Czas Future Progressive (przyszły postępujący): He will be waiting behind the door, you bet? → Czeka za drzwiami, założymy się?
Present Simple (czas teraźniejszy prosty) thumb|Czas teraźniejszy prosty używany jest do czynności trwających długi czas, niekoniecznie w tej chwili: The Newton cradle always works. W języku angielskim czas teraźniejszy prosty. Do budowy tego czasu używa się czasownika w podstawowej formie (bezokolicznika). Trzecia osoba liczby pojedynczej przyjmuje końcówkę -(e)s. Istnieją brytyjskie dialekty, np. w Anglii Wschodniej, które do wszystkich osób czasu używają tylko jednej, podstawowej formy czasownika. Operatorem zdania jest czasownik do, w 3. osobie liczby pojedynczej przyjmujący formę does. W języku mówionym w pozycji nieakcentowanej formy ulegają ścieśnieniu: do + not → don't, does + not → doesn't.
Zestawienie wszystkich form czasu teraźniejszego: Osoba Twierdzenie Forma twierdząca emfatyczna Pytanie Przeczenie Skrócona odpowiedź twierdząca Skrócona odpowiedź przecząca 1. os. l. pojedynczej I read I do read do I read I do not read /I don't read Yes, I do No, I do not/don't 2. os. l. pojedynczej You read You do read do you read you do not read /you don't read Yes, you do No, you do not/don't 3. os. l. pojedynczej he/she/it reads he/she/it does read does he/she/it read he/she/it does not read he/she/it doesn't read Yes, he/she/it does No, he/she/it does not/doesn't l. mnoga we/you/they read we/you/they do read do we/you/they read we/you/they do not read /we/you/they don't read Yes, we/you/they do No, we/you/they do not/don't
Czas teraźniejszy prosty używany jest do opisywania: czynności wielokrotnie powtarzanych w teraźniejszości: I play football every week → Gram w piłkę co tydzień. stanów i uczuć I feel sick. prawd ogólnych: The Earth rotates around its orbit. czynności i wydarzeń przyszłych, zaplanowanych, niezależnych od mówiącego: My train leaves at ten o'clock, tomorrow. czynności zdarzających się jedna po drugiej w opowiadaniach: So I open the door and I look out into the garden and I see this man → Więc otwieram drzwi i patrzę na ogród, i widzę tego człowieka. Podobnie czasu używa się w komentarzach sportowych. instrukcji: You wait outside the bank → Masz zaczekać przed bankiem. do wygłaszania obietnic, zgody i podobnych oświadczeń: I swear I'll tell the truth → Przysięgam, że powiem prawdę. zamiast Present Perfect takich czasowników jak learn, to be informed, to hear: I learn you're going to Taunton next week → Dowiedziałem się, że jedziesz do Taunton w przyszłym tygodniu. w okresie warunkowym I w zdaniu podrzędnym (po if): If you start now, you should finish before dinner → Jeśli zaczniesz teraz, do obiadu powinieneś zdążyć.
Present Progressive (czas teraźniejszy postępujący) thumb|Czas teraźniejszy ciągły określa zdarzenia dziejące się w określonej chwili: The man is voting. Czas teraźniejszy postępujący zwany jest niekiedy Present Continuous (czas teraźniejszy ciągły). W czasie tym operatorem zdania jest czasownik to be. Osoba Forma twierdząca Forma pytająca Forma przecząca Skrócona odpowiedź twierdząca Skrócona odpowiedź przecząca 1 sg I am reading am I reading? I am not reading Yes, I am No, I am not 2 sg + pl You are reading are you reading you are not reading Yes, you are No, you are not 3 sg he/she/it is reading is he/she/it reading he/she/it is not reading Yes, he/she/it is No, he/she/it is not 1 pl we are reading are we reading? we are not reading Yes, we are No, we are not 3 pl they are reading are they reading? they are not reading Yes, they are No, they are not
Czas teraźniejszy postępujący używany jest do wyrażenia: Zdarzenia, które właśnie ma miejsce, przy czym ma ono charakter ciągły. Zdarzenie odbywa się „w okolicach” teraźniejszości, niekoniecznie musi zachodzić właśnie w tej chwili: What are you doing? I am reading → Co robisz? Czytam. I am travelling a lot these days → Obecnie sporo podróżuję. Przy dłuższej narracji Present Progressive służy do budowania tła i obrazuje rzeczy, które są w trakcie trwania, gdy opowiadanie się zaczyna, i są niezmienne w trakcie całej historii: There's this Scotsman, you see, and he is walking through the jungle when he meets a gorilla → Oto ten Szkot, widzisz, i on idzie sobie przez dżunglę i nagle spotyka goryla. W komentarzach, szczególnie sportowych, Present Progressive służy do opisu dłuższych zdarzeń i sytuacji: Oxford are pulling slightly ahead of Cambridge now, Cambridge are looking a bit disorganised... → Oksford płynie nieco przed osadą Cambridge, osada Cambridge jest nieco w nieładzie... Dla sytuacji powtarzanych, toczących się wokół teraźniejszości: Why is he hitting his dog? → Dlaczego on bije swego psa? Dla opisu sytuacji zmiennych, nawet jeśli są to zmiany bardzo długotrwałe: The climate is getting warmer → Klimat się ociepla. The universe is expanding and has been since the Big Bang → Wszechświat się rozszerza i to od samego wielkiego wybuchu. Dla opisu odczuć fizycznych, na równi z Present Simple: How do you feel? = How are you feeling? → Jak się czujesz? My head aches/is aching → Boli mnie głowa. Czynności przyszłej bliskiej chwili obecnej, zaplanowanej, zależnej od woli mówiącego: np. We're seeing a film tonight – Dziś wieczorem będziemy oglądali film. Czynności właśnie rozpoczynającej się, zwłaszcza z czasownikami ruchu: Are you coming to the pub? → Idziesz do pubu? Irytacji bądź innych stanów emocjonalnych spowodowanych zdarzeniem, które inaczej byłoby wyrażone w Present Simple: He`s always pulling my leg because of my clumsiness → On zawsze drwi z powodu mojej niezgrabności (mówiącego drażni ten fakt, który, przedstawiony z always bez tego odcienia znaczeniowego byłby przedstawiony w czasie teraźniejszym prostym). dystansowania się. Formy progressive odbierane są jako mniej stanowcze niż formy proste, ponieważ sugerują coś czasowego i nieskończonego: I'm hoping you can lend me ten quid. I am wondering if you have a spare room.
Czasowniki niewystępujące w formie postępującej Istnieje grupa czasowników, które nigdy nie przyjmują formy postępującej. Niektóre nie występują praktycznie nigdy, np. like, inne, zmieniając formę na ciągłą, zmieniają znaczenie, np. see: I'm seeing the doctor on Monday → W poniedziałek idę do lekarza. Wiele z tych czasowników odnosi się do stanów albo postrzegania zmysłowego. stany emocjonalne: believe, doubt, feel (w znaczeniu mieć opinię), hate, imagine, know, like/dislike, love, prefer, realise, recognise, remember, see, suppose, think (mieć opinię), understand, wish. użycie zmysłów: feel, hear, see, smell, sound, taste. Czasowniki smell i taste w znaczeniu wąchania i próbowania smaku występują w formie postępującej. komunikowanie się i wywoływanie reakcji: agree, appear, astonish, deny, disagree, impress, look (w znaczeniu „wydawać się”), mean, please, promise, satisfy, seem, surprise inne: belong, consern, consist, contain, depend, deserve, fit, include, involve, lack, matter, measure (w znaczeniu „mieć rozmiar”), need, own, owe, possess, weigh W języku angielskim czasowniki mają tendencję do przybierania form ciągłych, jak uważa krytyk językowy H. Ritchie, zwracając uwagę na pojawianie się w popularnej kulturze takich form jak i'm loving it w reklamie McDonald’s czy I'm liking this American boy w piosence Estelle.
Present Perfect (czas teraźniejszo-przeszły) thumb|Czas teraźniejszo-przeszły opisuje skutki zdarzeń w przeszłości: It has rained heavily. Czas Present Perfect, mimo że nawiązuje do wydarzeń z przeszłości, jest formalnie czasem teraźniejszym, tworzonym za pomocą operatora have (przyjmującego w trzeciej osobie liczby pojedynczej formę has) w połączeniu z imiesłowem biernym czasownika głównego, np. I have listened Czas ten mimo swojego przeszłego aspektu jest czasem teraźniejszym również pod względem formalnym, np. w konstrukcjach wymagającej dyscypliny czasu gramatycznego typu mowa zależna. . Osoba Forma twierdząca Forma pytająca Forma przecząca Skrócona odpowiedź twierdząca Skrócona odpowiedź przecząca 1 sg I have watched have I watched? I have not watched Yes, I have No, I have not 2 sg + pl You have watched have you watched? you have not watched Yes, you have No, you have not 3 sg he/she/it has watched has he/she/it watched? he/she/it has not watched Yes, he/she/it has No, he/she/it has not 1 pl we have watched have we watched? we have not watched Yes, we have No, we have not 3 pl they have watched have they watched? they have not watched Yes, they have No, they have not thumb|Myślenie o przeszłości i teraźniejszości w tym samym czasie Czas ten stosuje się w następujących sytuacjach: Zdarzenie, które zakończyło się w przeszłości, w pewien sposób połączone z teraźniejszością. Użyty czas Present Perfect zmusza odbiorcę komunikatu językowego do myślenia zarówno w kategoriach przeszłości, jak i teraźniejszości. Często można zmienić zdanie w czasie Present Perfect na bliskoznaczne zdanie w czasie teraźniejszym: I`ve broken my leg = My leg is broken now → Złamałem nogę = Mam złamaną nogę. Our dog has died = Our dog is dead now → Nasz pies zdechł = Nasz pies nie żyje. I've been to Berlin = I know Berlin → Byłem w Berlinie = Znam Berlin. Czynność zakończoną w przeszłości, której skutki są odczuwalne w chwili obecnej: I have seen that movie. → Widziałem (już) ten film (więc np. znam jego treść i mogę go opowiedzieć). Informacje o aktualnościach: Have you heard? Andy has won a big prize → Słyszałeś? Andy wygrał dużą nagrodę. Po zaanonsowaniu wiadomości dalsze szczegóły podawane są w czasie Past Simple. W amerykańskiej odmianie jęz. angielskiego w takich sytuacjach przeważa Past Simple. Czynność dokonaną w nieokreślonej przeszłości, raz lub wielokrotnie: I have written six letters since lunchtime → Od obiadu napisałem 6 listów. Zdarzenie z takimi określeniami czasu, jak ever, before, recently. I'm sure we have met before → Jestem pewien, że już się widzieliśmy. Czynność lub zdarzenie, które rozpoczęło się w przeszłości i trwa aż do teraz, podobnie jak w czasie Present Perfect Progressive (zależy od czasownika): I`ve known her for years → Znam ją od lat. Czynność, której czas trwania jest niewzmiankowany bądź nieznany: You`ve done a lot for me → Dużo dla mnie zrobiłeś.