mały|upright=1.1|Emisja w cynku z okresu Generalnego Gubernatorstwa 10 groszy 1923 – moneta dziesięciogroszowa, bita w niklu i cynku. Odmiana w niklowa została wprowadzona do obiegu 1 lipca 1924 r. (), odmiana w cynku rozporządzeniem Generalnego Gubernatora z dnia 23 kwietnia 1940 r. Moneta została wycofana w wyniku reformy walutowej z 30 października 1950 r.
W niektórych opracowaniach z początku XXI w. jako data wprowadzenia do obiegu dziesięciogroszówki podawany był 17 lipca 1924 r, a w innych tego samego autora – 31 maja 1924 r., czyli dzień wejścia w życie rozporządzenia o ustaleniu wzorów monet ().
Awers W centralnym punkcie umieszczono godło – stylizowanego orła w koronie, powyżej rok „1923", dookoła napis „RZECZPOSPOLITA POLSKA” oraz inicjały WJ projektanta, a w przypadku odmiany w cynku pod łapą orła znak mennicy w Warszawie.
Rewers Na tej stronie monety znajdują się cyfry „10", pod spodem napis „GROSZY”, całość otoczona ozdobnym wieńcem.
Nakład W II Rzeczypospolitej monetę z datą roczną 1923 bito w latach 1924–1925 w niklu, na krążku o średnicy 17,6 mm, masie 2 gramy, z rantem gładkim, według projektu Wojciecha Jastrzębowskiego, w mennicy szwajcarskiej Huguenin Frs w Le Locle. W okresie Generalnego Gubernatorstwa monetę bito w mennicy w Warszawie w cynku, według takich samych parametrów. Całkowity nakład monety to:
w niklu w cynku. Odmianę w cynku, z datą roczną 1923, bito w latach 1941–1944: + 10 groszy 1923 cynkRokWybito (sztuk)1941194219431944 Opis Z formalnego punktu widzenia moneta niklowa nigdy nie została wycofana z obiegu żadnym aktem prawnym, była więc środkiem płatniczym w całym okresie Generalnego Gubernatorstwa. Dekret PKWN z 24 sierpnia 1944 r. pozostawiał w obiegu wszystkie monety groszowe aż do reformy walutowej z 30 października 1950 r. Po tym dniu w obiegu znajdować się mogły wyłącznie monety emitowane przez Narodowy Bank Polski.
Na podstawie zarządzenia prezesa Narodowego Banku Polskiego nr 5 z dnia 4 czerwca 1957 r., moneta w cenie nominału była wymieniana w kasach NBP jeszcze w latach 60. XX w.
W tablicy 21. książki „Mennica Warszawska 1765–1965” Władysława Terleckiego umieszczono, niepotwierdzoną w innych źródłach, informację o wybiciu w Warszawie monety 10 groszy: w roku 1935 – 1 miliona sztuk, w roku 1936 – 8 milionów sztuk. We wspomnianej pracy liczby te zostały uwzględnione w ogólnej liczbie monet tego nominału wypuszczonych przez mennicę do wybuchu II wojny światowej ( sztuk), jednak w samej treści książki brak jest jakiejkolwiek wzmianki o biciu w Warszawie, w tych dwóch latach, monet 10-groszowych.
W okresie Generalnego Gubernatorstwa emisje w cynku 1-, 5-, 10- oraz 20-groszówek miały charakter uzupełniający ze względu na fakt, że dopuszczony do obiegu bilon II Rzeczypospolitej znikał z obrotu z powodu wartości metali z jakich był wykonany.
Akt normatywny wprowadzający do obiegu na terenie Generalnego Gubernatorstwa cynkowe bicia 10- i 20 groszówek został wydany z datą 23 kwietnia 1940 r., jednak pierwsze egzemplarze 10-groszówki opuściły mennicę w Warszawie dopiero w 1941 r.
W przypadku monet niklowych istnieją odmiany determinowane przez wielkość (pomniejszenie z patrycy) rysunków awersu i rewersu (100:95), określane czasami jako monety z cienkim albo grubym rantem otokowym.
Wersje próbne W katalogach podawana jest informacja o istnieniu próbnej wersji w niklu, z wklęsłym napisem PRÓBA i datą roczną 1923.
Z datą roczną 1938 została wybita w brązie (100 sztuk) i w mosiądzu (nieznana liczba sztuk) wersja próbna o średnicy powiększonej do 21,6 mm, z wypukłym napisem PRÓBA.
Zobacz też 10 groszy 1938 10 groszy lista monet obiegowych II Rzeczypospolitej lista monet wprowadzonych do obiegu w okresie GG
Przypisy
10 1923