Lista światowego dziedzictwa UNESCO w Turcji – lista miejsc w Turcji wpisanych na listę światowego dziedzictwa UNESCO, ustanowionej na mocy konwencji w sprawie ochrony światowego dziedzictwa kulturowego i naturalnego, przyjętej przez UNESCO na 17. sesji w Paryżu 16 listopada 1972 i ratyfikowanej przez Turcję 16 marca 1983 roku.

Obecnie (stan w 2023 roku) na liście znajdują się 21 obiektów: 19 dziedzictwa kulturowego i 2 o charakterze kulturowo–przyrodniczym.

Na tureckiej liście informacyjnej UNESCO – liście obiektów, które Turcja zamierza rozpatrzyć do zgłoszenia do wpisu na listę światowego dziedzictwa, znajdują się 82 obiekty (stan w roku 2023).

Obiekty na liście światowego dziedzictwa UNESCO

Poniższa tabela przedstawia tureckie obiekty na liście światowego dziedzictwa UNESCO:

Nr ref. – numer referencyjny UNESCO; Obiekt – polskie tłumaczenie nazwy wpisu na liście wraz z jej angielskim oryginałem; Położenie – miasto, region; współrzędne geograficzne; Typ – klasyfikacja według Komitetu Światowego Dziedzictwa: kulturowe (K), przyrodnicze (P), kulturowo–przyrodnicze (K,P); Rok wpisu – rok wpisu na listę; Opis – krótki opis obiektu wraz z informacjami o jego zagrożeniu.

Nr ref. Obiekt Zdjęcie Położenie Typ Rok Opis 356 Zabytkowe dzielnice StambułuHistoric Areas of Istanbul 100x100px TrStambuł KTr(i)(ii)(iii)(iv) 1985 Stambuł z uwagi na swoje położenie geograficzne i ponad dwutysięczną historię ma wiele unikalnych zabytków, m.in. meczet Sulejmana, Błękitny Meczet, pałac Topkapı, Hagia Sophia, kościół Chora czy pozostałości murów Konstantynopola. 357 Park Narodowy Göreme i zabytki skalne w KapadocjiGöreme National Park and the Rock Sites of Cappadocia 100x100px TrNevşehir K, PTr(i)(iii)(v)(vii) 1985 W dolinie Göreme, której skały trawi erozja, znajdują się wykute w skale sanktuaria – unikalne świadectwo sztuki bizantyjskiej z okresu post-ikonoklastycznego, a także wydrążone w skale całe miasta i wioski – pozostałości tradycyjnego osadnictwa od IV w. 358 Wielki meczet i szpital DivriğiGreat Mosque and Hospital of Divriği 100x100px TrDivriği, Sivas KTr(i)(iv) 1985 Meczet i kompleks szpitalny założone w latach 1228–1229. Meczet miał pojedynczą salę modlitw i był przekryty dwiema kopułami. Architektura meczetu charakteryzuje się wymyślną techniką konstrukcji sklepień i pomysłową dekoracją rzeźbiarską – zwłaszcza na trzech portalach, w kontraście do surowych ścian wewnętrznych. 377 HattusaHattusha: the Hittite Capital 100x100px TrÇorum KTr(i)(ii)(iii)(iv) 1986 Hattusa – dawna stolica państwa Hetytów, współcześnie stanowisko archeologiczne z pozostałościami świątyń, rezydencji królewskich i fortyfikacji, ruinami bram miejskich: Bramy Lwów i Bramy Królewskiej oraz zespołem skalnym Yazilikaya. 448 NemrutNemrut Dağ 100x100px TrAdıyaman KTr(i)(iii)(iv) 1987 Kompleks świątynno-sepulkralny (hierotezjon) wzniesiony na górze Nemrut przez króla Kommageny Antiocha I Theosa Dikajosa Epifanesa Filoromajosa Filhellena (69–34 p.n.e.) – świadectwo jednego z największych przedsięwzięć budowlanych epoki hellenistycznej. 484 Ksantos-LetoonXanthos-Letoon 100x100px100x100px TrAntalyaMuğla KTr(ii)(iii) 1988 Ksantos – starożytna stolica Licji, rozbudowana w okresie hellenistyczno-rzymskim, obecnie stanowisko archeologiczne. Do dziś zachowały się pozostałości grobowców filarowych z cellą i sarkofagiem na szczycie, na monolitowych słupach, bogato zdobione reliefami, pochodzące z V–II wieku p.n.e. Letoon – starożytne sanktuarium i wyrocznia, najważniejsze miejsce kultu religijnego w Licji, sanktuarium związkowe Federacji Licyjskiej, obecnie stanowisko archeologiczne, z pozostałościami świątyń Latony, Artemidy i Apollona. 485 Hierapolis-PamukkaleHierapolis-Pamukkale 100x100px100x100px TrDenizli K,PTr(iii)(iv)(vii) 1988 Pamukkale – gorące źródła wody bogatej w związki wapnia i dwutlenek węgla, z której po ochłodzeniu na powierzchni, wytrąca się węglan wapnia, tworząc unikalny krajobraz z lasów mineralnych, skamieniałych wodospadów oraz rozległych, piętrowych tarasów. Hierapolis – starożytne uzdrowisko położone na zboczu góry Cökelez, powyżej wapiennych tarasów Pamukkale, założone ok. II w. p.n.e. przez królów Pergamonu z dynastii Attalidów. Współcześnie zachowały się tu ruiny urządzeń termalnych, świątyń i innych zabudowań greckich. 614 Miasto SafranboluCity of Safranbolu 100x100px TrKarabük KTr(ii)(iv)(v) 1994 Główny ośrodek na szlaku handlowym między Wschodem i Zachodem od XIII w. do początku XX w., z wieloma zabytkami z okresu największej świetności miasta, m.in. Starym Meczetem, łaźniami i medresą Sulejmana Paszy (1316–1357) z XIV w. 849 Troja – stanowisko archeologiczneArchaeological Site of Troy 100x100px TrÇanakkale KTr(ii)(iii)(vi) 1998 Starożytne miasto, znane z wojny, opisanej w starogreckim poemacie epickim Iliada przypisywanemu Homerowi. Obecnie stanowisko archeologiczne, odkryte w 1870 roku przez Heinricha Schliemanna (1822–1890). Pozostałości Troi stanowią najbardziej znaczące świadectwo pierwszych kontaktów między cywilizacjami Anatolii i basenu Morza Śródziemnego. 1366 Zespół zabytkowy z meczetem Selimiye w EdirneSelimiye Mosque and its Social Complex 100x100px TrEdirneEdirne KTr(i)(iv) 2011 Zespół budowli külliye w Edirne (pierwszej stolicy Imperium Osmańskiego), wzniesiony dla sułtana Selima II w latach 1569–1575 przez tureckiego architekta Sinana obejmujący m.in. meczet, dwie medresy (szkoła koraniczna i szkoła prawnicza) oraz halę targową. 1405 ÇatalhöyükNeolithic Site of Çatalhöyük 100x100px TrKonyaKonya KTr(iii)(iv) 2012 Pozostałości osady neolitycznej, stanowisko archeologiczne obejmujące dwa kopce: wschodni kopiec z osiemnastoma warstwami zawierającymi ślady działalności człowieka z epoki neolitu, z okresu 7400–6200 p.n.e., m.in. malowidła, płaskorzeźby, rzeźby oraz inne obiekty artystyczne lub o charakterze symbolicznym; oraz kopiec zachodni ze śladami działalności człowieka z okresu 6200–5200 p.n.e. Znajdują się tu pozostałości unikalnych osad bez ulic, złożonych ze skupisk domostw przylegających do siebie tylnymi ścianami, do których wejścia prowadziły przez dach. 1452 Bursa i Cumalıkızık: narodziny Imperium OsmańskiegoBursa and Cumalıkızık: the Birth of the Ottoman Empire 100x100px100x100px TrBursaBursa KTr(i)(ii)(iv)(vi) 2014 Osiem miejsc na terenie miasta Bursy i pobliskiej wioski Cumalıkızık, które są świadectwem rozwoju systemu miejskiego i wiejskiego stanowiącego podstawę Imperium Osmańskiego, m.in. handlowe dzielnice chanów, kompleksy külliye z meczetami, szkołami religijnymi, publicznymi łaźniami i kuchnią dla ubogich, a także grobowiec Orchana, założyciela dynastii osmańskiej. 1457 Krajobraz kulturowy – świadectwo różnych epok w PergamoniePergamon and its Multi-Layered Cultural Landscape 100x100px TrIzmir KTr(i)(ii)(iii)(iv)(vi) 2014 Dawna stolica starożytnego państwa pergamońskiego, współcześnie stanowisko archeologiczne z pozostałościami akropolu – centrum władzy Attalidów i głównego ośrodka życia intelektualnego w świecie starożytnym. Znajdują się tu ruiny monumentalnych świątyń, teatrów, propylei, gimnazjonu oraz Biblioteki Pergamońskiej. Ponadto znajduje się tu wiele zabytków z czasów rzymskich, bizantyjskich i osmańskich. Wielki Ołtarz Zeusa, stojący pośrodku dziedzińca na drugim tarasie pergameńskiego akropolu, znajduje się obecnie w Muzeum Pergamońskim w Berlinie. 1488 Cytadela w Diyarbakır i ogrody Hevsel – krajobraz kulturowyDiyarbakır Fortress and Hevsel Gardens Cultural Landscape 100x100px100x100px TrDiyarbakır KTr(iv) 2015 Kilka obiektów na terenie miasta Diyarbakır: cytadela wraz z murami obronnymi o długości 5,8 km z licznymi wieżami, bramami, przyporami i 63 inskrypcjami, ogrody Hevsel położone u stóp cytadeli nad rzeką Tygrys, źródło Anzele i most Dicle Köprüsü. 1018 EfezEphesus 100x100px TrIzmir KTr(iii)(iv)(vi) 2015 Starożytne miasto, ośrodek cywilizacji helleńskiej i rzymskiej, obecnie stanowisko archeologiczne z pozostałościami monumentalnych budowli z okresu Cesarstwa Rzymskiego m.in. Biblioteki Celsusa i teatru. W Efezie znajdowała się również Świątynia Artemidy w Efezie, uznawana za jeden z siedmiu cudów świata, po której nie zostało jednak wiele śladów. 1518 Stanowisko archeologiczne AniArchaeological Site of Ani 100x100px TrKars KTr(ii)(iii)(iv) 2016 Miasto przy granicy Turcji z Armenią, dawna stolica Ani (państwo) – królestwa Bagratydów, przeżywające swój rozkwit w X–XI w., kiedy kontrolowało handel na jednym z odcinków Jedwabnego szlaku. Upadło po inwazji Mongołów i potężnym trzęsieniu ziemi w 1319 roku. Współcześnie stanowisko archeologiczne z pozostałościami zabudowy średniowiecznej, będącej świadectwem ewolucji architektury epoki w okresie od VII do XIII w. 1519 AfrodyzjaAphrodisias 100x100px TrAydın KTr(ii)(iii)(iv)(vi) 2017 Starożytne miasto w Karii z III w. p.n.e., lokalny ośrodek kultu bogini-matki utożsamianej przez starożytnych Greków z Afrodytą. Współcześnie stanowisko archeologiczne z pozostałościami świątyni Afrodyty, buleuterionu, sebastejonu, odeonu, stadionu itd. Wpis obejmuje także kamieniołomy marmuru na północny wschód od miasta. 1572 Göbekli TepeThe Archaeological Site of Göbeklitepe 100x100px TrŞanlıurfa KTr(i)(ii)(iv) 2018 Stanowisko archeologiczne kryjące pozostałości prehistorycznego sanktuarium z neolitu. 1622 ArslantepeArslantepe Mound 100x100px TrMalatya KTr(iii) 2021 Starożytne miasto Melid, współcześnie stanowisko archeologiczne z pozostałościami monumentalnego kompleksu pałacowego z gliny datowanego na IV w. p.n.e. 1694 Drewniane hypostylowe meczety średniowiecznej AnatoliiWooden Hypostyle Mosques of Medieval Anatolia100x100px KTr(ii)(iv) 2023 Meczety o drewnianych dachach, wsparte na drewnianych kolumnach, budowane w Anatolii od XIII w. 1669 GordionGordion 100x100px TrAnkara KTr(iii) 2023 Starożytne miasto, stolica Frygii – współcześnie stanowisko archeologiczne z pozostałościami cytadeli. W pobliżu znajdują się liczne kurhany.

Obiekty na tureckiej Liście Informacyjnej UNESCO

Poniższa tabela przedstawia obiekty na tureckiej Liście Informacyjnej UNESCO:

Nr ref. – numer referencyjny UNESCO; Obiekt – polskie nazwa obiektu wraz z jej angielskim oryginałem na tureckiej Liście Informacyjnej; Położenie – miasto, region; współrzędne geograficzne; Typ – klasyfikacja według zgłoszenia: kulturowe (K), przyrodnicze (P), kulturowo–przyrodnicze (K,P); Rok wpisu – rok wpisu na Listę Informacyjną; Opis – krótki opis obiektu wraz z informacjami o jego zagrożeniu.