5 złotych wzór 1928 Nike – moneta pięciozłotowa, bita w srebrze, wprowadzona do obiegu 24 lipca 1928 r. (), wycofana z obiegu 30 września 1934 r. ().
W niektórych opracowaniach z początku XXI w. jako data wprowadzenia pięciozłotówki do obiegu podawany był 29 lipca 1929 r., jednak w późniejszych tego samego autora – 24 lipca 1928 r.
Monetę bito z datami rocznymi: 1928 oraz 1930–1932.
Awers W centralnym punkcie umieszczono godło – orła w koronie, dwie cyfry „5" po obu stronach orła, poniżej napis „ZŁOTYCH”, a na dole rok emisji.
Rewers Na tej stronie monety umieszczono kroczącą boginię zwycięstwa Nike, dookoła obrzeża napis „RZECZPOSPOLITA POLSKA”, przy obrzeżu dookoła całego rysunku rewersu perełki, a w przypadku monet bitych w Warszawie, z lewej strony, u dołu herb Kościesza – znak Mennicy Państwowej. Z prawej strony tuż przy rancie znajdują się inicjały projektanta EW.
Rant Na rancie umieszczono wklęsły napis:
(dobro Rzeczypospolitej najwyższym prawem).
Nakład Monetę bito w srebrze próby 750, na krążku o średnicy 33 mm, masie 18 gramów, według projektu Edwarda Wittiga. Pięciozłotówki bito w mennicach w Brukseli (tylko z datą 1928) oraz w Warszawie. Nakłady poszczególnych roczników wynosiły: + 5 złotych wzór 1928 Nike Lp. Rocznik Mennica Znak mennicy Nakład (sztuk) Zdjęcie 11928 Bruksela brak frameless|upright 2Warszawaherb Kościesza11 853 000albo7 500 000 frameless|upright 3 19302 569 400albo5 900 000 frameless|upright 4 19312 177 600albo2 200 000 frameless|upright 5 1932104 000albo frameless|upright W niektórych opracowaniach podawana jest informacja, że rocznik 1928 bez znaku był bity w dwóch mennicach:
w Brukseli ( szt.) oraz Royal Mint w Londynie ( szt.)
Opis Moneta była bita według ustroju monetarnego wprowadzonego rozporządzeniem Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 5 listopada 1927 r. () zmieniającego między innymi próbę, masę i średnicę srebrnych monet pięciozłotowych, po niewprowadzonym ostatecznie do obiegu wzorze pięciozłotówki z 1925 r.
Godło na monecie była zgodne ze wzorem Godła Rzeczypospolitej Polskiej wprowadzonym 13 grudnia 1927 r. ().
Edward Wittig zaczerpnął projekt kroczącej bogini zwycięstwa Nike ze swojego projektu pomnika Wolności i Zwycięstwa, który miał stanąć w Gdyni.
Moneta była pierwszą pięciozłotówką powszechnego obiegu wprowadzona w II Rzeczypospolitej, jak również pierwszą masową emisją obiegową II Rzeczypospolitej z napisem na rancie. Początkowo napis ten powstawał na maszynie, w której krążek toczony był z dużym naciskiem po płaskiej kliszy z wypukłymi literami. Ze względu jednak na zbyt małą wydajność takiego rozwiązania opracowano nowe – z kliszą w kształcie krążka. Monety z napisem tłoczonym z wykorzystaniem płaskiej kliszy mają na obrzeżu widoczne, charakterystyczne „fale”, w miejscu gdzie na rancie odciśnięto literę w głąb krążka.
Od 30 listopada 1932 r. do dnia wycofania, tj. 30 września 1934 r., moneta krążyła w obiegu razem z o 7 gramów lżejszą pięciozłotówka wzoru 1932, wprowadzoną na podstawie zmiany ustroju monetarnego z 1932 r.
Dla pierwszej emisji monety (tej z datą roczną 1928) krążki mennicze ( szt.) dostarczała początkowo mennica Royal Mint w Londynie. Z zagranicznych mennic, z datą na monecie 1928, bez znaku mennicy, monety bito tylko w Brukseli, w latach budżetowych:
1928/1929 ( szt.) oraz 1929/1930 ( szt.)
W Warszawie z datą roczną 1928 i znakiem mennicy wybito:
sztuk w roku budżetowym 1928/1929 oraz sztuki w roku budżetowym 1929/1930.
Po wycofaniu monety z obiegu przez Bank Polski, z łącznego nakładu wszystkich czterech roczników wynoszącego 26,7 mln sztuk, mennica przetopiła 22,8 mln, w tym praktycznie cały nakład rocznika 1932. Na rynku kolekcjonerskim pozostało również niewiele monet z roczników 1931 i 1930.
Stopień rzadkości poszczególnych roczników pięciozłotówki przedstawiono w tabeli: + 5 złotych wzór 1928 Nike Lp. Rocznik Mennica Znak mennicy Stopień rzadkości Szacowana liczba egzemplarzy 11928 Bruksela brakR– 2Warszawaherb Kościesza 3 1930 R3 601–3000 4 1931 R4 121–600 5 1932 R5 26–120
Odmiany
W przypadku bicia warszawskiego z 1928 r. istnieją odmiany z przesuniętym znakiem mennicy.
Istnieją również odmiany ułożenia napisu na rancie determinowane wielkością przerwy pomiędzy słowami „LEX” i „SALUS”, która może wynosić: 8 mm 10 mm 13 mm 18 mm
Odmiany te występują zarówno na egzemplarzach rocznika 1928 pochodzących z mennicy w Warszawie jak i Brukseli.
Znane są również monety rocznika 1928 z omyłkowym napisem na rancie – „SUPRMA” zamiast „SUPREMA”.
Wersje próbne
W katalogach podana jest informacja o wybiciu próbnych wersji monety z:
datą 1927 6 typów z odmiennym rysunkiem awersu, w srebrze, brązie lub miedzi, ze znakiem mennicy lub bez, z wypukłym napisem „PRÓBA” bądź bez, stemplem lustrzanym lub zwykłym, datą 1928: 5 typów w srebrze, miedzi, stemplem głębokim lub płytkim, z napisem na rancie lub bez, ze znakiem mennicy lub bez, 8 typów w niklu ze słowem „ESSAI” tzn. próba, z dodatkowymi wklęsłymi napisami „29”, „30” lub bez, datą 1930 stemplem lustrzanym, bez napisu „PRÓBA”, datą 1931 2 typy z napisem „PRÓBA”, datą 1931 stemplem lustrzanym, bez napisu „PRÓBA”, datą 1932 stemplem lustrzanym, bez napisu „PRÓBA”.
W 1930 roku wybito również próbną wersję monety Nike, upamiętniającą wizytę ministra Jackowskiego w mennicy w Brukseli z awersem, na którym zamiast orła umieszczono w języku francuskim odpowiedni tekst. Moneta ta została wybita w brązie i srebrze.
Dla wszystkich roczników bitych w Warszawie (1928, 1930, 1931, 1932) istnieją wersje monety bite stemplem lustrzanym.
Zobacz też lista monet obiegowych II Rzeczypospolitej 5 złotych 1927 Nike 5 złotych 1930 Wizyta w Brukseli 5 złotych
Przypisy
Kategoria:Monety obiegowe II Rzeczypospolitej i GG Kategoria:Srebrne monety II Rzeczypospolitej